Gần 20 ca dại tử vong do không tiêm ngừa sau khi bị chó cắn

Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, gần 20 người tại các tỉnh phía Nam đã tử vong vì bệnh dại, phần lớn sau khi bị chó, mèo tấn công nhưng chủ quan không tiêm ngừa vắc xin kịp thời. Dại là căn bệnh gần như tử vong 100% khi đã phát bệnh, trong khi hoàn toàn có thể phòng ngừa được bằng vắc xin và các phương pháp xử trí vết thương sau khi bị cắn.

Theo thống kê của Viện Pasteur TP.HCM, các tỉnh phía Nam như Tây Ninh, Đồng Nai, TP.HCM, Đắk Lắk, Lâm Đồng, An Giang, Đồng Tháp… đã ghi nhận gần 20 ca tử vong do bệnh dại chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, tương đương hơn một nửa tổng số ca tử vong của cả năm 2025. Trên phạm vi cả nước, đến giữa tháng 5/2026 đã ghi nhận 30 trường hợp tử vong do bệnh dại, tăng 10 ca so với cùng kỳ năm trước.

Theo BS.CKI Lê Thị Trúc Phương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC, bệnh dại vẫn là một trong những bệnh truyền nhiễm có tỷ lệ tử vong cao nhất thế giới. Tuy nhiên, phần lớn các trường hợp tử vong đều có thể phòng tránh nếu người bị phơi nhiễm được xử trí đúng và tiêm vắc xin kịp thời. “Bệnh dại hoàn toàn có thể phòng ngừa, song số ca tử vong vẫn cao do công tác quản lý vật nuôi còn nhiều bất cập, tỷ lệ tiêm vắc xin cho chó mèo chưa đạt yêu cầu và nhiều người vẫn chủ quan sau khi bị động vật cắn”, Bác sĩ nhận định.

Theo Tổ chức Y tế (WHO), hơn 99% trường hợp bệnh dại ở người trên toàn cầu có nguồn lây từ chó mắc bệnh dại. Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng này khi chó vẫn là nguồn truyền virus chủ yếu, bên cạnh mèo và một số động vật có vú máu nóng khác. Một trong những nguyên nhân quan trọng khiến bệnh dại tiếp tục lưu hành là tỷ lệ tiêm phòng vắc xin cho đàn chó mèo còn thấp hơn nhiều so với mục tiêu kiểm soát dịch.

Năm 2023, Chính phủ đã yêu cầu các địa phương phối hợp ngành thú y nâng tỷ lệ tiêm vắc xin dại cho chó, mèo đạt trên 70% tổng đàn trong giai đoạn 2023 - 2025 và trên 80% giai đoạn 2026 - 2030. Tuy nhiên, thực tế tại nhiều nơi vẫn chưa đạt mục tiêu. Một số địa phương ghi nhận tỷ lệ tiêm phòng còn rất thấp, thậm chí chỉ bằng một nửa so với yêu cầu.

Đơn cử, năm 2025, Đà Nẵng chỉ đạt khoảng 41% tỷ lệ tiêm phòng vắc xin dại cho chó mèo; trong đó có tới 10 xã có tỷ lệ tiêm dưới 10%. Tại Gia Lai, địa phương có hơn 217.000 con chó tính đến đầu năm 2025, tỷ lệ tiêm vắc xin chỉ đạt trên 20% tổng đàn, thấp hơn rất nhiều so với mức tối thiểu cần thiết.

Theo Bác sĩ Phương, tỷ lệ tiêm chủng thấp đồng nghĩa virus dại vẫn tiếp tục tồn tại trong quần thể động vật, tạo điều kiện lây truyền sang người thông qua các vết cắn, cào hoặc nước bọt của động vật mắc bệnh tiếp xúc với vùng da bị tổn thương.

Bên cạnh tỷ lệ tiêm phòng thấp, tình trạng nuôi chó mèo thả rông, không rọ mõm khi đưa ra nơi công cộng vẫn diễn ra phổ biến tại nhiều địa phương. Theo Bác sĩ Phương, đây là yếu tố làm tăng nguy cơ người dân bị chó cắn, đồng thời khiến việc kiểm soát dịch tễ và truy vết nguồn lây trở nên khó khăn hơn khi xảy ra các trường hợp nghi mắc bệnh dại. Chỉ một con chó mắc bệnh dại nhưng không được phát hiện và quản lý kịp thời có thể cắn nhiều người hoặc nhiều động vật khác, hình thành các ổ dịch mới và làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch trong cộng đồng.

Ngoài ra, hoạt động buôn bán, vận chuyển và giết mổ chó mèo giữa các địa phương cũng góp phần làm virus phát tán trên diện rộng nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Ngoài yếu tố từ vật nuôi, sự chủ quan của người dân sau khi bị cắn hoặc cào cũng là nguyên nhân quan trọng dẫn đến các ca tử vong. Nhiều trường hợp mắc bệnh dại không phải do bị chó lạ tấn công mà xuất phát từ chính vật nuôi trong gia đình. Các tai nạn thường xảy ra trong quá trình cho ăn, chơi đùa, ôm hôn thú cưng, can ngăn chó mèo đánh nhau hoặc để trẻ nhỏ chơi một mình với vật nuôi.

Điều đáng lo ngại là nhiều người chỉ chú ý đến các vết cắn lớn mà bỏ qua những tổn thương rất nhỏ. Trong khi đó, theo khuyến cáo của WHO và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ, virus dại có thể xâm nhập cơ thể không chỉ qua vết cắn mà còn qua vết cào, vùng da bị xây xát hoặc khi nước bọt của động vật mắc bệnh tiếp xúc với niêm mạc mắt, mũi, miệng hay vết thương hở.

“Nhiều người cho rằng chó mèo nuôi trong nhà thì an toàn hoặc nghĩ vật nuôi đã từng tiêm phòng thì sẽ không còn nguy cơ mắc bệnh dại. Khi bị cắn, họ chỉ theo dõi con vật hoặc tự đắp lá, bôi thuốc dân gian thay vì đến cơ sở y tế, làm mất thời gian vàng để dự phòng sau phơi nhiễm”, Bác sĩ Phương cho biết.

Virus dại là một loại virus có ái lực cực cao với hệ thần kinh trung ương. Sau khi xâm nhập cơ thể, virus sẽ di chuyển theo dây thần kinh để tấn công hệ thần kinh trung ương. Những trường hợp bị động vật có vú máu nóng cắn ở vùng đầu, mặt, cổ hoặc các vị trí gần não, có nguy cơ virus đến não nhanh hơn, rút ngắn thời gian ủ bệnh. Khi bệnh nhân xuất hiện các triệu chứng lâm sàng như sợ nước, sợ gió, co thắt cơ, lên cơn điên cuồng hoặc bại liệt, tỷ lệ tử vong là gần như 100%.

Để giảm nguy cơ mắc bệnh dại, Bác sĩ Trúc Phương khuyến cáo người dân cần chủ động phòng bệnh bằng cách tiêm vắc xin dại định kỳ cho chó mèo, quản lý vật nuôi chặt chẽ, không thả rông và rọ mõm khi đưa ra nơi công cộng, đồng thời giáo dục trẻ em cách tiếp xúc an toàn với động vật và xử trí đúng cách nếu bị động vật cắn, cào. Việc xử lý đúng ngay từ những phút đầu tiên có ý nghĩa quyết định trong việc giảm nguy cơ virus dại xâm nhập cơ thể và bảo vệ tính mạng người phơi nhiễm.

Khi không may bị động vật có vú máu nóng cắn, cào hoặc liếm lên vết thương hở, cần rửa ngay vết thương dưới vòi nước sạch với xà phòng trong ít nhất 15 phút, sau đó sát khuẩn bằng cồn 45 - 70 độ hoặc dung dịch iốt nếu có. Người bị thương cần nhanh chóng đến cơ sở y tế để được bác sĩ đánh giá nguy cơ. Tùy vị trí, tình trạng vết thương, con vật và tiền sử tiêm của người bị cắn, bác sĩ sẽ chỉ định vắc xin dại, huyết thanh kháng dại hoặc lịch tiêm phù hợp.

Tại Hệ thống gần 300 Trung tâm Tiêm chủng VNVC trên toàn quốc đang triển khai tiêm đầy đủ cả hai loại vắc xin phòng bệnh dại thế hệ mới, bao gồm:

Khác với các thế hệ vắc xin phòng dại trước đây được sản xuất từ mô não động vật như não chuột, vắc xin dại thế hệ mới hiện nay tại VNVC được nuôi cấy trên tế bào hiện đại, áp dụng công nghệ sinh học tiên tiến với độ tinh khiết và độ an toàn cao hơn rất nhiều. Công nghệ này giúp giảm đáng kể nguy cơ gây phản ứng phụ không mong muốn, đồng thời tăng khả năng tạo miễn dịch hiệu quả cho người tiêm. Tuyệt đối không ảnh hưởng thần kinh hoặc trí nhớ.

BS.CKI Lê Thị Trúc Phương khuyến cáo tất cả mọi người dân, không phân biệt độ tuổi, giới tính hay tình trạng sức khỏe, tuyệt đối không chủ quan sau bất kỳ vết cắn hay vết cào nào. Bởi với bệnh dại, cơ hội sống chỉ còn trước khi bệnh khởi phát, còn sau khi xuất hiện triệu chứng lâm sàng thì gần như không còn khả năng cứu chữa.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ