Bé trai 13 tuổi mắc viêm màng não do não mô cầu nhóm B khởi phát sau 2 ngày sốt cao

Chỉ sau hai ngày sốt cao, một bé trai 13 tuổi được chẩn đoán mắc viêm màng não do não mô cầu nhóm B, là tác nhân gây bệnh não mô cầu phổ biến nhất tại Việt Nam nhiều năm qua. Bệnh có thể diễn tiến cực nhanh, gây tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề nếu chậm phát hiện, trong khi triệu chứng ban đầu rất dễ nhầm với cảm lạnh thông thường. Người dân cần nhận biết sớm dấu hiệu nguy hiểm và chủ động phòng bệnh bằng tiêm chủng đầy đủ.

Bệnh viện Nhi Đồng Thành phố (TP.HCM) vừa tiếp nhận một bệnh nhi nam 13 tuổi nhập viện trong tình trạng sốt cao kéo dài 2 ngày, nôn ói nhiều, đau đầu dữ dội và cứng cổ. Khi vào viện, trẻ đã xuất hiện rối loạn tri giác, kích thích, không hợp tác khi thăm khám, kèm các dấu hiệu điển hình của hội chứng màng não, là tình trạng cấp cứu nội khoa có nguy cơ đe dọa tính mạng.

Qua thăm khám lâm sàng, các bác sĩ nghi ngờ trẻ bị viêm màng não do vi khuẩn và chỉ định chọc dò thắt lưng để lấy dịch não tủy làm xét nghiệm. Kết quả cho thấy số lượng bạch cầu trong dịch não tủy tăng lên tới khoảng 8.000 tế bào/mm³, cao hơn rất nhiều so với bình thường. Các chỉ số sinh hóa dịch não tủy cũng biến đổi rõ rệt, phù hợp với tình trạng viêm màng não do vi khuẩn mức độ nặng.

Đáng chú ý, kết quả cấy máu tiếp tục xác định trẻ nhiễm vi khuẩn não mô cầu. Để xác định chính xác nhóm huyết thanh gây bệnh, bệnh viện gửi mẫu dịch não tủy đến Viện Pasteur TP.HCM để định tuýp. Kết quả cuối cùng xác nhận bệnh nhi mắc bệnh do não mô cầu nhóm B, là nhóm huyết thanh được ghi nhận lưu hành phổ biến nhất tại Việt Nam trong nhiều năm gần đây và là nguyên nhân hàng đầu gây các ca bệnh não mô cầu xâm lấn.

Theo Bác sĩ Nguyễn Đức Bá Đạt, Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC, đây là một ca bệnh rất điển hình do vi khuẩn não mô cầu gây ra. Bệnh thường có diễn tiến cực nhanh nhưng thường khởi phát bằng những triệu chứng rất phổ biến như sốt, đau đầu, đau họng, mệt mỏi hoặc nôn ói. Chính sự tương đồng với các bệnh nhiễm siêu vi thông thường khiến nhiều gia đình chủ quan, bỏ lỡ "thời gian vàng" điều trị.

Đang lo ngại là ở độ tuổi thanh thiếu niên thường đến bệnh viện muộn hơn trẻ nhỏ. Dữ liệu nghiên cứu cho thấy thời gian từ khi khởi phát triệu chứng đến nhập viện ở nhóm 15 - 16 tuổi trung bình khoảng 22 giờ, trong khi ở trẻ nhỏ chỉ khoảng 13 - 14 giờ. Nguyên nhân là các triệu chứng ban đầu như sốt, đau đầu, đau bụng, buồn nôn hoặc nôn rất dễ nhầm lẫn với các bệnh thông thường.

Vi khuẩn não mô cầu (Neisseria meningitidis) là tác nhân gây nhiều bệnh lý nguy hiểm như viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, viêm phổi và nhiều thể bệnh xâm lấn khác. Trong số các nhóm huyết thanh gây bệnh, nhóm B được ghi nhận là tác nhân phổ biến nhất tại Việt Nam trong khoảng 15 năm trở lại đây.

Dữ liệu của Hệ thống giám sát trọng điểm viêm màng não do Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương phối hợp triển khai tại Bệnh viện Nhi đồng 1, Bệnh viện Nhi đồng 2 (TP.HCM) và Bệnh viện Nhi Trung ương từ năm 2012 cho thấy, phần lớn các trường hợp viêm màng não mô cầu xâm lấn đều do nhóm huyết thanh B gây ra. Báo cáo ghi nhận 15 trường hợp biến chứng nặng điều trị tại Bệnh viện Nhi Trung ương giai đoạn 2016 - 2020 cũng đều do nhóm B.

Không chỉ gây viêm màng não, não mô cầu nhóm B còn có thể nhanh chóng xâm nhập vào máu gây nhiễm khuẩn huyết tối cấp. Người bệnh có nguy cơ rơi vào sốc nhiễm khuẩn, suy đa cơ quan, rối loạn đông máu, hoại tử chi và tử vong chỉ trong thời gian rất ngắn. Ước tính khoảng 10 - 15% bệnh nhân tử vong dù đã được điều trị tích cực. Ngay cả khi được cứu sống, khoảng 20% người bệnh vẫn có thể phải đối mặt với các di chứng nặng nề như điếc, mất thính lực, động kinh, tổn thương não, chậm phát triển trí tuệ, liệt, cắt cụt chi hoặc các rối loạn thần kinh kéo dài, ảnh hưởng suốt đời đến chất lượng cuộc sống.

Một trong những đặc điểm khiến bệnh não mô cầu trở nên nguy hiểm là nhiều người khỏe mạnh vẫn có thể mang vi khuẩn trong vùng mũi họng mà hoàn toàn không xuất hiện triệu chứng. Theo các nghiên cứu dịch tễ, khoảng 10 - 20% dân số là người lành mang vi khuẩn não mô cầu; tỷ lệ này có thể tăng lên tới 50% trong các vụ dịch.

Đặc biệt, thanh thiếu niên và người trẻ tuổi là nhóm có tỷ lệ mang vi khuẩn cao nhất. Nhiều nghiên cứu cho thấy tỷ lệ người mang vi khuẩn não mô cầu đạt đỉnh khoảng 23,7 - 24% ở thanh thiếu niên. Nghiên cứu thực hiện tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 trên nhóm tân binh 18 - 25 tuổi giai đoạn 2012 - 2014 cũng phát hiện khoảng 25% mang não mô cầu không triệu chứng, trong đó 53,19% thuộc nhóm huyết thanh B.

Tại nhiều quốc gia như Hoa Kỳ, Úc, Canada, New Zealand và các nước châu Âu, tỷ lệ mắc bệnh não mô cầu ở thanh thiếu niên và người trẻ cao hơn khoảng 1,5 - 3 lần so với dân số chung. Riêng tại Hoa Kỳ, não mô cầu nhóm B chiếm khoảng 56% các trường hợp viêm màng não do vi khuẩn ở nhóm trẻ từ 11 - 23 tuổi.

Điều này đồng nghĩa một người hoàn toàn khỏe mạnh vẫn có thể vô tình phát tán vi khuẩn khi ho, hắt hơi, nói chuyện ở khoảng cách gần hoặc dùng chung vật dụng cá nhân. Chính vì vậy, bệnh thường xuất hiện tại những nơi tập trung đông người như trường học, ký túc xá, doanh trại quân đội, khu vui chơi, lễ hội hoặc các không gian kín.

⇒ Tham khảo thêm: Viêm màng não do não mô cầu nhóm B: Triệu chứng, nguyên nhân và phòng ngừa

Bác sĩ Đạt khuyến cáo người dân cần đặc biệt cảnh giác khi xuất hiện các dấu hiệu như: Sốt cao đột ngột 39 - 41°C, đau đầu dữ dội, buồn nôn hoặc nôn liên tục, cứng cổ, co giật, rối loạn tri giác, lơ mơ hoặc kích thích. Ở trẻ sơ sinh có thể gặp các biểu hiện như bỏ bú, ngủ li bì, thóp phồng hoặc quấy khóc liên tục.

Sau khoảng 1 - 2 ngày, một số người bệnh mới xuất hiện ban xuất huyết màu đỏ tím dưới da. Tuy nhiên, đây thường là dấu hiệu bệnh đã tiến triển nặng. Vì vậy, Bác sĩ Đạt nhấn mạnh người dân không nên chờ xuất hiện ban xuất huyết mới đến bệnh viện, bởi thời điểm này có thể đã bỏ lỡ cơ hội điều trị tốt nhất. Bên cạnh đó, người dân tuyệt đối không tự ý sử dụng kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ vì có thể làm che lấp triệu chứng, gây khó khăn cho chẩn đoán và góp phần gia tăng tình trạng kháng kháng sinh.

Tiêm chủng là biện pháp hiệu quả nhất giúp phòng ngừa bệnh do não mô cầu và hạn chế nguy cơ bùng phát dịch. Do vi khuẩn lưu hành dưới nhiều nhóm huyết thanh khác nhau, các chuyên gia nhấn mạnh việc phòng bệnh cần hướng đến bao phủ nhiều nhóm huyết thanh thay vì chỉ bảo vệ một nhóm đơn lẻ. Hiện nay, Việt Nam đã có đầy đủ các vắc xin phòng 5 nhóm huyết thanh quan trọng A, B, C, Y và W, phù hợp cho nhiều nhóm tuổi từ trẻ nhỏ đến người lớn.

Bác sĩ Đạt khuyến cáo người dân nên tiêm kết hợp vắc xin phòng nhóm B cùng các vắc xin phòng A, C, Y, W theo đúng chỉ định và lịch tiêm để mở rộng khả năng bảo vệ trước các nhóm huyết thanh đang lưu hành. Đối với những người đã từng tiêm các vắc xin thế hệ cũ, bác sĩ có thể tư vấn tiêm bổ sung vắc xin thế hệ mới nhằm tăng khả năng bao phủ trước nhiều chủng não mô cầu hơn.

Danh mục vắc xin phòng bệnh não mô cầu cho trẻ em và người lớn

Ngoài tiêm chủng, người dân cần chủ động thực hiện đồng thời các biện pháp phòng bệnh như đeo khẩu trang khi đến nơi đông người, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, không dùng chung vật dụng cá nhân, giữ môi trường sống thông thoáng, hạn chế tiếp xúc gần với người nghi mắc bệnh, duy trì dinh dưỡng hợp lý, ngủ đủ giấc và tránh để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá nhằm góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ