VẮC XIN

Bệnh quai bị ở trẻ em: Triệu chứng và cách điều trị

Nhập viện trong tình trạng sốt cao, vùng bìu sưng nóng, đỏ đau. Bé T.T.H (5 tuổi, ở Hà Nội) được chẩn đoán bị biến chứng viêm tinh hoàn do quai bị. Qua trao đổi với phụ huynh, 7 ngày trước bé sốt cao, sưng to ở sau mang tai. Chủ quan tự chữa bệnh ở nhà, không phòng ngừa trước đó khiến tình trạng bé tăng nặng hơn.

Quai bị căn bệnh nguy hiểm nhưng thường bị lãng quên?

Quai bị là căn bệnh không hề hiếm ở nước ta, theo ghi nhận, mỗi năm ở Việt Nam có hàng ngàn trường hợp mắc quai bị được ghi nhận. Tuy là căn bệnh nguy hiểm, chưa có thuốc đặc trị và có nhiều biến chứng phức tạp nhưng phần đông người dân thường lơ là, chỉ chữa bệnh khi mắc phải chứ không có ý thức cao trong việc phòng ngừa quai bị.

Quai bị là bệnh do virus Paramyxovirus gây nên. Bệnh chỉ xuất hiện ở người, thường gặp ở trẻ em dưới 15 tuổi, nhất là trẻ từ 6 – 10 tuổi. Bệnh thường phát vào mùa đông xuân, khi thời tiết bắt đầu chuyển lạnh, xuất hiện ở những nơi đông người như: nhà trẻ, trường học, ký túc xá, khu tập thể…

Bệnh lây lan chủ yếu qua đường hô hấp do nước bọt bị nhiễm trùng khi:

  • Hắt hơi hoặc ho.
  • Sử dụng cùng dao kéo và đĩa với một người bị nhiễm bệnh.
  • Chia sẻ đồ ăn thức uống với người bị nhiễm bệnh.
  • Hôn nhau.
  • Một người bị nhiễm bệnh chạm vào mũi hoặc miệng của họ và sau đó truyền nó lên một bề mặt mà người khác có thể chạm vào như uống chung ly nước…

Bệnh đã bắt đầu lây cho người tiếp xúc một tuần trước khi bệnh nhân xuất hiện triệu chứng sưng tuyến mang tai và có thể tiếp tục lây nhiễm 2 tuần sau đó, thời gian lây mạnh nhất vào khoảng 2 ngày trước khi viêm tuyến mang tai.

Các triệu chứng của quai bị là gì?

Các triệu chứng quai bị thường xuất hiện trong vòng hai tuần sau khi tiếp xúc với virus. Các triệu chứng đầu tiên có thể xuất hiện giống với triệu chứng của những cơn cảm cúm thông thường

Sau thời gian ủ bệnh từ 14 – 25 ngày. Virus phát triển ở niêm mạc miệng sau đó xâm nhập vào máu gây viêm các cơ quan. Người bị bệnh quai bị có “gương mặt hamster” điển hình, khi đó tuyến nước bọt ở mang tai bị sưng lên, trẻ sốt 38 – 390C, nhức đầu, mệt mỏi, ăn ngủ kém; viêm và sưng tuyến mang tai, da căng phồng lên, không đỏ, đau, miệng khô và khó nuốt. Có khi viêm cả tuyến nước bọt dưới hàm, dưới lưỡi, lỗ ống Stenon ở niêm mạc má 2 bên sưng đỏ.

Biến chứng quai bị là gì?

Biến chứng thường gặp ở người lớn hơn trẻ em, phổ biến nhất là:

  • Viêm tinh hoàn: Tinh hoàn sưng lên và trở nên đau đớn. Mào tinh căng phù như một sợi dây thừng, tình trạng viêm và sốt có thể kéo dài, có khoảng 1 trên 3 số trường hợp dẫn đến teo tinh hoàn và có thể dẫn đến tình trạng vô sinh sau này.
  • Viêm bàng quang: Buồng trứng sưng và đau; điều này xảy ra ở 1 trên 20 phụ nữ trưởng thành. Sưng sẽ giảm dần khi hệ thống miễn dịch chống lại virus. Điều này ít để lại di chứng vô sinh ở phụ nữ.
  • Viêm màng não do virus: Đây là một trong những biến chứng hiếm gặp nhất. Nó xảy ra khi virus lây lan qua dòng máu và lây nhiễm vào hệ thống thần kinh trung ương của cơ thể (não và tủy sống).
  • Viêm tụy: Đây là một biểu hiện nặng của quai bị, bệnh nhân bị đau bụng nhiều, ói, có khi tụt huyết áp, điều này xảy ra ở 1 trên 20 trường hợp và thường ở dạng nhẹ.

Nếu một phụ nữ mang thai bị quai bị trong 12-16 tuần đầu của thai kỳ, thai phụ sẽ có nguy cơ sảy thai cao.

Biến chứng hiếm gặp của quai bị bao gồm:

  • Viêm não: Điều này có thể xảy ra khi virus di chuyển lên não và gây nhiễm trùng ở đó. Tình trạng này có thể đe dọa đến tính mạng. Người bệnh có thể trải qua những cơn đau đầu dữ dội đột ngột, có thể mất ý thức hoặc thậm chí bị co giật. Đây là một yếu tố rủi ro rất hiếm gặp và chỉ có 1 trên 6.000 trường hợp gặp biến chứng này.
  • Mất thính giác (điếc): Đây là trường hợp hiếm nhất trong số các biến chứng khi virus có thể sẽ ảnh hưởng đến ốc tai dẫn đến mất thính giác, có 1 trên 15.000 trường hợp gặp biến chứng này.

Điều trị quai bị như thế nào?

Hiện nay quai bị chưa có thuốc đặc trị, mà chủ yếu là điều trị triệu chứng và nâng đỡ cơ thể, nằm nghỉ tuyệt đối khi có sưng tinh hoàn, cách ly bệnh nhân ít nhất 10 – 15 ngày từ khi phát hiện bệnh.

Điều trị hiện tại chỉ có thể giúp làm giảm các triệu chứng cho đến khi nhiễm trùng diễn ra và cơ thể đã hình thành khả năng miễn dịch, giống như cảm lạnh. Trong hầu hết các trường hợp, mọi người phục hồi từ quai bị trong vòng 2 tuần.

Một số bước có thể được thực hiện để giúp giảm các triệu chứng của bệnh quai bị:

  • Uống nhiều nước, tránh nước ép trái cây vì chúng kích thích sản xuất nước bọt, có thể gây đau.
  • Chườm lạnh trên vùng bị sưng để giảm bớt cơn đau.
  • Ăn thức ăn mềm hoặc lỏng vì nhai có thể gây đau.
  • Nghỉ ngơi đầy đủ
  • Súc miệng bằng nước muối ấm.
  • Hạ sốt bằng Paracetamol. Trường hợp viêm tinh hoàn, cần mặc quần lót nâng tinh hoàn để giảm đau và dùng corticoid liều cao ngay từ đầu, thường dùng Prednisolon 60mg/ ngày, sau đó giảm dần trong 7 – 10 ngày.
  • Tránh để trẻ vận động, chạy nhảy nhiều vào những ngày bệnh đang diễn tiến cấp tính.

Quai bị có thể phòng tránh bằng các nào?

ThS.BS Bùi Ngọc An Pha, Giám đốc Y khoa Hệ thống tiêm chủng VNVC cho biết: “Cách tốt nhất để phòng ngừa quai bị là tiêm vắc xin phòng bệnh. Hầu hết mọi người đều có khả năng miễn dịch với bệnh quai bị sau khi được tiêm phòng đầy đủ”. Vắc xin quai bị thường được tiêm dưới dạng tiêm sởi kết hợp sởi-quai bị-rubella (MMR II).

Tất cả trẻ em và người lớn đều nên được tiêm vắc xin MMR II để chủ động chủng ngừa sởi, quai bị, rubella. Tuy nhiên, vì là vắc xin sống giảm độc lực nên vắc xin MMR II không được tiêm cho phụ nữ đã biết mình có thai. Trong trường hợp đã lỡ tiêm mới biết mình mang thai, mẹ bầu cần thông báo với bác sĩ sản khoa để được tư vấn biện pháp chăm sóc và theo dõi thai kỳ phù hợp. Việc đã lỡ tiêm vắc xin MMR II trong thai kỳ không phải là yếu tố tiên quyết để chỉ định chấm dứt thai kỳ.

Phác đồ tiêm vắc xin MMR II phòng sởi, quai bị, rubella có sự khác nhau giữa các độ tuổi:

Với trẻ từ 12 tháng tuổi đến 7 tuổi:

  • Mũi 1 là lần tiêm đầu tiên
  • Mũi 2 khi trẻ 4-6 tuổi hoặc sớm hơn nếu có dịch xảy ra. Mũi 2 cách mũi 1 ít nhất 1 tháng

Với trẻ từ 7 tuổi trở lên và người lớn:

  • Mũi 1 là lần tiêm đầu tiên
  • Mũi 2 cách mũi 1 ít nhất 1 tháng

Riêng với phụ nữ, nên hoàn tất phác đồ tiêm chủng vắc xin phòng sởi, quai bị, rubella trước khi mang thai ít nhất 3 tháng.

Lưu ý tuyệt đối không dùng các phương pháp điều trị kiểu mê tín dị đoan, truyền miệng, không đắp vôi lá cây lên vùng sưng của trẻ làm nóng, phỏng vùng sưng. Lúc này, vi trùng dễ xâm nhập và gây ra biến chứng viêm tuyến mang tai. Trẻ trong tình trạng này, nếu không được điều trị kịp thời sẽ dễ bị tử vong. Những cách điều trị này chẳng những không thể chữa khỏi bệnh mà còn gây hại cho trẻ.

Nên tiêm vắc xin MMR II ở đâu uy tín?

Là một loại vắc xin sống giảm độc lực nên vắc xin MMR II cần được bảo quản lạnh theo đúng quy trình, trong khoảng nhiệt độ từ 2 – 8 độ C, không được để đóng băng dung môi… Khi đó, chất lượng vắc xin mới được đảm bảo.

Đặc biệt, tất cả người tiêm vắc xin MMR II đều cần được khám sàng lọc trước tiêm và theo dõi sức khỏe sau tiêm để hạn chế tối đa những phản ứng phụ có thể xảy ra. Vắc xin MMR II chống chỉ định cho những người có tiền sử dị ứng với bất cứ thành phần nào của vắc xin, phụ nữ có thai, người đang mắc các bệnh lý như lao, nhiễm trùng, suy giảm miễn dịch…

Do đó, để đạt được hiệu quả chủng ngừa tốt nhất, mỗi người khi đi chích ngừa vắc xin MMR II phòng sởi, quai bị, rubella nên lựa chọn các trung tâm tiêm chủng uy tín, có kiểm tra sức khỏe sàng lọc trước và sau tiêm, vắc xin được bảo quản nghiêm ngặt theo đúng tiêu chuẩn để có hiệu quả chủng ngừa tốt nhất.

Tại Trung tâm tiêm chủng VNVC, toàn bộ vắc xin, trong đó có vắc xin MMR II được bảo quản trong dây chuyền lạnh đạt tiêu chuẩn Thực hành bảo quản thuốc GSP. Theo đó, hệ thống kho lạnh hiện đại đảm bảo vắc xin được bảo quản trong khoảng nhiệt độ từ 2 – 8 độ C, với 3 nguồn điện cấp liên tục. Kho lạnh được trang bị đầy đủ các thiết bị theo dõi nhiệt độ tự động, hệ thống cảnh báo khi nhiệt độ vượt ra khỏi ngưỡng kịp thời, kênh tiếp nhận thông tin cảnh báo đa dạng. Các tủ lưu giữ vắc xin tại phòng tiêm hiện đại cho phép bảo quản vắc xin lẻ theo tiêu chuẩn cao nhất trước khi tiêm…

Để đăng ký tiêm vắc xin MMR II phòng sởi – quai bị – rubella, khách hàng có thể điền thông tin trực tuyến tại đây hoặc gọi đến tổng đài 028.7300.6595 để được tư vấn và hướng dẫn.

Hệ thống trung tâm tiêm chủng VNVC: https://vnvc.vn/he-thong-trung-tam-tiem-chung/

Châu Bùi