So sánh cúm A H1N1 và cúm A H5N1: Phân biệt ra sao?
Cúm A H1N1 và cúm A H5N1 đều là những chủng cúm nguy hiểm, dễ gây nhầm lẫn do có triệu chứng khởi phát giống nhau. Tuy nhiên, mức độ lây lan, độc lực của virus cũng như biến chứng mà mỗi chủng gây ra lại khác nhau. Việc phân biệt rõ sự khác nhau giữa hai chủng cúm này không chỉ giúp nhận diện sớm bệnh mà còn có phương pháp điều trị, phòng ngừa kịp thời, ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra.
| BS Lê Thị Minh Nguyệt - Quản lý Y khoa vùng 3 miền Trung - Tây Nguyên, Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC cho biết: “Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ), tỷ lệ tử vong do cúm là 1,8/100.000 người. Đặc biệt, nếu cúm kết hợp với viêm phổi, tỷ lệ tử vong là 16,3/100.000 người. Virus cúm A/H1N1 năm 1918 được xem là đại dịch chết người nhất, với tỷ lệ tử vong khoảng 2,5% ước tính đã gây ra 50 triệu ca tử vong trên toàn thế giới chỉ trong một năm. Trong khi đó, cúm A/H5N1 có thể gây tổn thương nghiêm trọng cho hệ hô hấp với tỷ lệ tử vong hơn 50%”. (1) |

So sánh cúm A H1N1 và cúm A H5N1 chi tiết
Mặc dù đều là virus cúm A nhưng cúm A H1N1 và cúm A H5N1 lại có nhiều điểm khác nhau về nguồn gốc, khả năng lây truyền, mức độ nguy hiểm, tỷ lệ tử vong… Cụ thể:
| Tiêu chí phân biệt | Cúm A H1N1 | Cúm A H5N1 |
| Nguồn gốc | Do virus cúm A chủng H1N1 gây ra. | Do virus cúm A chủng H5N1 gây ra. |
| Mức độ lây lan |
|
|
| Triệu chứng | Sốt, hắt hơi, sổ mũi, đau cổ họng, đau nhức cơ. Gần 50% bệnh nhân còn gặp tình trạng đau bụng, buồn nôn hay tiêu chảy. | Sốt cao đột ngột, đau ngực, khó thở, đau họng, ho khan, đau đầu, đau nhức cơ, mệt mỏi rã rời… |
| Thời gian ủ bệnh | Từ 1 - 4 ngày, trung bình là khoảng 2 ngày. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể kéo dài tới 7 ngày. | Từ 2 - 8 ngày và có thể dài đến 17 ngày. |
| Độc lực | Độc lực thấp hơn cúm A/H5N1 | Độc lực cao |
| Biến chứng | Viêm phổi, suy hô hấp, biến chứng thần kinh như lú lẫn, co giật, suy hô hấp, viêm phế quản, đau cơ… | Tổn thương hệ hô hấp, suy đa tạng, đông máu nội mạch rải rác, viêm màng ngoài tim, viêm cơ tim, phù não, viêm màng não. |
| Tỷ lệ tử vong | Tỷ lệ tử vong do virus cúm A/H1N1 năm 2009 là khoảng 1%. | Tỷ lệ tử vong vượt quá 50%. Thời gian từ khi phát bệnh đến khi tử vong là 9 - 10 ngày. |
Điều trị cúm A H5N1 và H1N1
Cúm A H5N1 và H1N1 nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng, đe dọa đến sức khỏe, tính mạng người bệnh. Để điều trị bệnh cúm A, người bệnh có thể áp dụng các biện pháp sau:
- Sử dụng thuốc kháng virus cúm A: Oseltamivir (Tamiflu) hoặc Zanamivir là các thuốc được khuyến cáo dùng cho cả H1N1 và H5N1, hiệu quả cao nhất nếu sử dụng trong 48 giờ đầu sau khi khởi phát triệu chứng.
- Sử dụng thuốc Paracetamol để hạ sốt, giảm đau. Tuyệt đối không được tự ý sử dụng Aspirin vì có thể gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe người bệnh.
- Để người bệnh nghỉ ngơi đầy đủ, thư giãn trong môi trường thông thoáng, tránh nơi có nhiệt độ quá nóng hoặc quá lạnh.
- Vệ sinh mũi bằng thuốc xịt mũi thường xuyên để kiểm soát viêm nhiễm.
- Đảm bảo xây dựng chế độ dinh dưỡng phù hợp, ăn các đồ dễ tiêu, thực phẩm lỏng, ấm và bổ sung nhiều nước để cơ thể nhanh chóng hồi phục. Đồng thời, tránh ăn đồ ăn lạnh vì có thể gây ảnh hưởng đến họng và khiến bệnh lâu khỏi hơn.
- Đối với trường hợp mắc cúm nặng, cần đưa người bệnh đến bệnh viện ngay để bác sĩ kiểm tra, chẩn đoán và đưa ra phương pháp điều trị phù hợp.

Phòng ngừa cúm A H5N1 và H1N1
Để phòng ngừa hiệu quả các bệnh cúm A H5N1 và H1N1, cần áp dụng các biện pháp phù hợp với đặc điểm lây truyền của từng loại virus. Cụ thể:
1. Phòng ngừa cúm A H1N1
Cúm A H1N1 lây lan nhanh từ người sang người nên việc phòng ngừa tập trung vào các biện pháp y tế công cộng và vệ sinh cá nhân:
- Tiêm vắc xin cúm hàng năm: Đây là biện pháp an toàn, hiệu quả nhất để phòng ngừa cúm. Hiện nay, Việt Nam có các loại vắc xin cúm được lưu hành và sử dụng rộng rãi là vắc xin Influvac Tetra (Hà Lan), Vaxigrip Tetra (Pháp), GC FLU Quadrivalent (Hàn Quốc), Ivacflu-S (Việt Nam), Fluzone High-dose (Mỹ), Flumist (Mỹ).
- Giữ vệ sinh cá nhân tốt: Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt sau khi ho, hắt hơi và trước khi ăn. Tránh đưa tay lên mắt, mũi, miệng.
- Hạn chế tiếp xúc với người bệnh: Khi có người xung quanh mắc cúm, nên giữ khoảng cách, tránh tiếp xúc gần để không lây nhiễm.
- Đeo khẩu trang: Sử dụng khẩu trang ở nơi đông người hoặc khi chăm sóc người bệnh.
- Che miệng khi ho và hắt hơi: Dùng khăn giấy hoặc khuỷu tay để che miệng khi ho, hắt hơi rồi vứt khăn giấy vào thùng rác.
2. Phòng ngừa cúm A H5N1
H5N1 lây từ gia cầm sang người, do đó các biện pháp phòng ngừa chủ yếu liên quan đến việc xử lý gia cầm và vệ sinh thực phẩm.
- Tránh tiếp xúc với gia cầm ốm hoặc chết: Không giết mổ, ăn hoặc tiếp xúc với gia cầm có dấu hiệu bị bệnh.
- Đảm bảo an toàn thực phẩm: Chỉ mua và sử dụng thịt gia cầm đã được kiểm dịch kỹ càng. Nấu chín kỹ thịt gia cầm, tránh ăn tiết canh hoặc các món ăn từ gia cầm sống.
- Vệ sinh nơi sống: Vệ sinh, khử trùng chuồng trại, khu vực chăn nuôi. Đặc biệt, không vứt xác gia cầm bừa bãi.
- Rửa tay thường xuyên: Sau khi tiếp xúc với gia cầm hoặc các vật dụng có liên quan cần rửa tay bằng xà phòng sạch sẽ.

Cúm A H1N1 và cúm A H5N1 đều là những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, nhưng khác biệt lớn nhất nằm ở khả năng lây lan và mức độ tử vong. Nếu H1N1 lây lan nhanh và dễ bùng phát thành dịch, thì H5N1 ít lây nhưng thường gây diễn tiến nặng và tỷ lệ tử vong cao. Để phòng virus cúm H1N1, H5N1, cần chủ động phòng ngừa bằng cách tiêm vắc xin, giữ vệ sinh cá nhân, ăn uống an toàn và theo dõi sát các khuyến cáo y tế.
- Korteweg, C., & Gu, J. (2010). Pandemic influenza A (H1N1) virus infection and avian influenza A (H5N1) virus infection: a comparative analysisThis paper is one of a selection of papers published in this special issue entitled “Second International Symposium on Recent Advances in Basic, Clinical, and Social Medicine” and has undergone the Journal’s usual peer review process. Biochemistry and Cell Biology, 88(4), 575–587. https://doi.org/10.1139/o10-017








