LUÔN CẬP NHẬT THÔNG TIN MỚI, HỮU ÍCH CHO QUÝ KHÁCH

CÚM A/H5N1: Nguyên nhân, triệu chứng, điều trị và cách phòng ngừa

Cúm A/H5N1 được đánh giá là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, gây tử vong cao cho người và động vật. Chủng virus cúm này lần đầu tiên được phát hiện và gây ra trận đại dịch cúm trên toàn cầu vào năm 1997. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết, cúm A/H5N1 có khả năng giết chết gần 60% người mắc bệnh. 

Nguyên nhân, triệu chứng, điều trị và cách phòng ngừa cúm A/H5N1, bảo vệ sức khỏe bằng cách nào? Bài viết được sự tư vấn chuyên môn bởi bác sĩ Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Trung tâm Tiêm chủng cho Trẻ em và Người lớn VNVC.

Cúm A/h5n1 có khả nang giết chết 60% người mắc bệnh

Cúm A/H5N1 là gì?

Cúm A/H5N1 là một phân nhóm có khả năng gây nhiễm cao của virus cúm gia cầm. Tên gọi phân nhóm H5N1 là liên quan đến loại protein kháng nguyên trên vỏ virus: protein hemagglutinin nhóm 5 (H5) và neuraminidase nhóm 1 (N1). 

Kể từ năm 1997, sự bùng phát của cúm A/H5N1 đã làm gây nhiễm và giết chết hàng chục triệu gia cầm. Cúm A/H5N1 được coi là tâm điểm của sự chú ý khi có cảnh báo một biến chủng từ phân nhóm H5N1 có thể tự biến đổi (hoặc tái tổ hợp) để tạo thành một chủng virus có khả năng gây đại dịch cúm toàn cầu.

Cúm A-H5n1 có khả năng tự biến đổi tạo virus mới

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp (FAO) cảnh báo: Mầm bệnh H5N1 đang tiếp tục gia tăng ở các khu vực lưu hành. H5N1 có thể gây ra nhiều hơn một đại dịch cúm. 11 ổ dịch H5N1 đã được báo cáo trên toàn thế giới vào tháng 6 năm 2008 tại 5 quốc gia (Trung Quốc, Ai Cập, Indonesia, Pakistan và Việt Nam) đã đe dọa nghiêm trọng sức khỏe cộng đồng và thiệt hại nặng nề đến nền kinh tế.

Nguyên nhân gây bệnh cúm A/H5N1

Virus cúm A/H5N1 lây truyền bằng cách ký sinh ở tế bào ruột non của các loài chim di cư. Tuy nhiên, do có đề kháng với virus nên các loài chim di cư không hề bị bệnh; nhưng lại dễ dàng cảm thụ với các loài gia cầm được nuôi để lấy thịt như gà, vịt… Đây là nguyên nhân chính gây nên các đợt dịch cúm gia cầm.

Bệnh cúm A/H5N1 ở người thường xảy ra đồng thời với dịch cúm gia cầm. Môi trường đông đúc, không đảm bảo vệ sinh như chợ gia cầm, chợ chim sống là hang ổ thuận lợi cho sự sinh sôi và phát triển của virus cúm A/H5N1.

Phương thức lây nhiễm cúm A/H5N1

Virus cúm A/H5N1 có thể lây nhiễm từ gia cầm sang người do tiếp xúc với gia cầm bị bệnh hoặc bất kỳ bộ phận nào của gia cầm bị bệnh (bao gồm cả phân và lông). Sự lây nhiễm có thể xảy ra qua các phương thức sau:

  • Lây từ người với người qua đường hô hấp, do nước bọt của người nhiễm virus khi ho, hắt hơi.
  • Do tiếp xúc với nước bọt của người bệnh hoặc với gia cầm bị bệnh rồi đưa vào mũi, miệng người lành.
  • Do tiếp xúc trực tiếp với gia cầm bệnh hoặc đồ dùng, vật dụng bị nhiễm bởi phân gia cầm là đường lây truyền chính.
  • Ăn thịt hoặc các sản phẩm của gia cầm không được nấu chín kỹ như tiết canh, trứng, thịt tái…
  • Chăn nuôi, vận chuyển, giết mổ và tiêu thụ các chế phẩm có nguồn gốc từ gia cầm bị bệnh mà không đảm bảo vệ sinh cũng là nguyên nhân chính trong rất nhiều ca mắc bệnh.

Thời gian ủ bệnh cúm A/H5N1

Virus cúm A/H5N1 thường trải qua thời kỳ để ẩn náu và phát tán ra môi trường xung quanh. Thời kỳ ủ bệnh của cúm A/H5N1 dài hơn thời kỳ ủ bệnh của các loại cúm mùa thông thường khác, có thể kéo dài từ 2-8 ngày hoặc kéo dài đến 17 ngày sau khi người bệnh tiếp xúc với các tác nhân gây bệnh như: giết mổ hoặc sử dụng các sản phẩm từ gia cầm nhiễm virus như thịt, trứng hoặc gián tiếp tiếp xúc với người đang nhiễm bệnh. Đây là khoảng thời gian virus H5N1 tiềm ẩn trong cơ thể bệnh nhân, chưa phát tán và chưa có dấu hiệu, chỉ chờ cơ hội bùng phát.

Tuy nhiên, việc phơi nhiễm nhiều lần với virus dẫn đến việc khó xác định chính xác thời kỳ ủ bệnh. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đề nghị, thời kỳ ủ bệnh của cúm A/H5N1 là 7 ngày áp dụng cho các điều tra và theo dõi những người tiếp xúc với bệnh nhân.

Dấu hiệu, triệu chứng nhận biết bệnh cúm A/H5N1

Người nhiễm virus cúm A/H5N1 thường có những dấu hiệu giống với các loại cúm thông thường, tuy nhiên có kèm theo một số dấu hiệu nguy hiểm hơn. Những dấu hiệu cơ bản nhận biết nhiễm cúm A/H5N1 là:

  • Sốt cao liên tục trên 38 độ C, thấy người mệt mỏi, choáng váng đầu óc, có thể rét run.
  • Ho, thường ho khan, đau ngực, ít gặp triệu chứng viêm long đường hô hấp trên… Khó thở, thở nhanh, tím tái.
  • Nghe phổi thấy có ran nổ, ran ẩm, nhịp tim nhanh, đôi khi có sốc.
  • Các triệu chứng khác: Đau đầu, đau cơ, tiêu chảy, rối loạn ý thức, suy đa tạng.
  • X-Quang phổi: Tổn thương thâm nhiễm lan toả một bên hoặc hai bên, tiến triển nhanh.
  • Xét nghiệm công thức máu: Số lượng bạch cầu bình thường hoặc giảm.

Bệnh cúm A/H5N1 có thể diễn tiến nặng lên dẫn đến viêm phổi với các triệu chứng nguy hiểm, có thể dẫn đến tử vong. Hiếm gặp hơn, bệnh nhân cúm A/H5N1 sẽ có thêm triệu chứng viêm kết mạc. Tùy vào từng giai đoạn và thể trạng khác nhau, các triệu chứng của cúm A/H5N1 sẽ khác nhau.

Xem thêm:

Các giai đoạn phát triển của bệnh

Giai đoạn khởi phát:

Bệnh nhân đột ngột bị sốt cao trên 38 độ, đau nhức, mệt mỏi khắp toàn thân, xảy ra tình trạng chán ăn, uể oải. Đây là dấu hiệu ban đầu cảnh báo người bệnh sắp bước vào một giai đoạn bùng phát dữ dội của bệnh cúm A/H5N1 với nhiều biến chứng phức tạp.

Giai đoạn toàn phát:

Sau thời kỳ ủ bệnh và xuất hiện những triệu chứng đầu tiên, người nhiễm cúm A/H5N1 sẽ có nhiều dấu hiệu nhận biết bệnh rõ ràng như:

  • Sốt cao liên tục kéo dài. Do ảnh hưởng của hệ thần kinh trung ương, người bệnh gần như lâm vào tình trạng như hôn mê, có dấu hiệu rối loạn ý thức, giảm trí nhớ không tốt, không còn tỉnh táo. Người trở nên vô cùng mệt mỏi đau rát họng. Người bệnh sốt cao còn xảy ra hiện tượng da nóng, đỏ.
  • Xuất hiện cơn ho, thường ho khan, một số ho có đờm.
  • Người bệnh đau nhức toàn thân, đặc biệt là đau đầu, đau quanh hốc mắt, thái dương. Đau xương, khớp, cẳng chân và vùng thắt lưng dữ dội.

Ngay khi có những triệu chứng trên, người bệnh cần đến ngay các cơ sở y tế để khám và điều trị kịp thời, tránh những biến chứng đáng tiếc xảy ra. 

Biến chứng của cúm A/H5N1

Theo bác sĩ Bạch Thị Chính – Giám đốc Y khoa Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC, người mắc cúm A/H5N1 sẽ có diễn tiến nặng chỉ sau nửa ngày nếu không điều trị kịp thời. Virus cúm A/H5N1 khiến người bệnh bị suy đường hô hấp cấp dẫn đến thiếu oxy và gây ra tổn thương đến các phủ tạng quan trọng, đây là nguyên nhân chính gây tử vong.

Thông thường, cúm A/H5N1 gây ra các biến chứng nguy hiểm như:

  • Bội nhiễm đường hô hấp: Các cơ quan hô hấp như phế quản, phổi, tai – mũi – họng bị những loại vi khuẩn như haemophilus influenza, liên cầu, phế cầu, tụ cầu vàng… gây bội nhiễm, tổn thương nghiêm trọng đến hệ hô hấp.
  • Suy đa tạng: Trong trường hợp không phát hiện bệnh và điều trị kịp thời, bệnh có khả năng diễn biến nhanh gây suy đa tạng. Các bộ phận như gan, thận, não… bị ảnh hưởng. Hệ miễn dịch suy yếu đồng thời do số lượng bạch cầu giảm. Giai đoạn này người bệnh cảm thấy mệt mỏi, chán ăn, xuất hiện tình trạng tiêu chảy dẫn đến hạ đường huyết.
  • Ngoài ra, bệnh nhân còn có thể xảy ra các hội chứng nghiêm trọng như đông máu, viêm màng tim, viêm cơ tim, phù não, viêm màng não lympho.

Người già có bệnh nền dễ mắc nguy cơ mắc cúm A/H5N1

Điều trị cúm A/H5N1

Chia sẻ về phương pháp điều trị bệnh cúm A/H5N1 ở người, bác sĩ Bạch Thị Chính cho biết thêm, khi nghi ngờ hoặc bị nhiễm cúm A/H5N1, người bệnh cần phải nghỉ ngơi, thư giãn trong môi trường thoáng khí, tránh những nơi có nhiệt độ quá nóng hoặc quá lạnh, không nên nằm trong phòng điều hòa. Nên có chế độ dinh dưỡng phù hợp, ăn các đồ dễ tiêu, thực phẩm lỏng, nóng và uống nhiều nước. Tránh ăn đồ ăn lạnh ảnh hưởng tới họng và lâu khỏi bệnh. Hiện nay, người mắc cúm A/H5N1 đang được khuyến cáo sử dụng thuốc kháng virus Oeltamivir (Tamiflu) để điều trị. Trong trường hợp Oeltamivir không có hiệu quả, các cơ quan y tế khuyến cáo nên sử dụng Zanamivir (Relenza). Tất cả các loại thuốc khi sử dụng đều phải tuân theo chỉ định của bác sĩ.

Đối với người bệnh sốt cao trên 38 độ, sốt kéo dài liên tục kéo dài thì nên dùng Paracetamol. Chú ý không nên dùng Aspirin hay các dẫn xuất có salixylat khác, đặc biệt không sử dụng cho trẻ em.

Các trường hợp ho khan, ho có đờm, đau cơ khớp… người bệnh chỉ nên điều trị bằng thuốc Codein nếu cần thiết theo sự chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

Những ca nhiễm cúm A/H5N1 tiến triển nặng, có dấu hiệu sốc nhiễm khuẩn sẽ được chỉ định dùng corticosteroid.

Phòng ngừa cúm A/H5N1

Theo bác sĩ Bạch Thị Chính, cho đến nay, thế giới vẫn chưa có vắc xin phòng cúm A/H5N1. Việc tiêm ngừa vắc xin cúm mùa không có tác dụng phòng chống lại cúm chủng A/H5N1. Tuy nhiên, tiêm phòng cúm chính là biện pháp can thiệp hiệu quả nhằm tránh sự tiếp xúc giữa virus cúm A/H5N1 với các loại virus cúm khác.

Bác sĩ Chính khẳng định, nếu một người không may nhiễm cúm A/H5N1, người này không tiêm vắc xin phòng bệnh cúm hằng năm, thì khả năng cao sẽ có sự phối hợp giữa virus cúm A/H5N1 với các virus cúm khác, tạo ra các chủng virus mới có độc tính cao, lây từ người sang người, khiến dịch bệnh bùng phát với diễn biến phức tạp.  

Để hạn chế diễn tiến nặng gây ra bởi cúm A/H5N1, đồng thời phòng được nhiều chủng cúm nguy hiểm khác như cúm A (H1N1, H3N2) và một số cúm B, tiêm vắc xin cúm là biện pháp đơn giản, hiệu quả nhất. 

“Người có bệnh nền, bệnh mãn tính, cơ địa suy giảm miễn dịch, người già, trẻ nhỏ từ 6 tháng tuổi… cần tiêm phòng vắc xin cúm đầy đủ và đúng lịch. Do virus cúm thường xuyên có sự biến đổi theo từng năm, nên vắc xin cúm được khuyến cáo tiêm mỗi năm một lần. Ngoài ra, người mắc cúm cần tuân thủ các thói quen vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, tránh tiếp xúc với người nghi ngờ mắc bệnh cúm. Không tự ý sử dụng thuốc, đặc biệt là thuốc kháng virus như Tamiflu mà phải tuân theo hướng dẫn của bác sĩ” – bác sĩ Bạch Thị Chính cho biết thêm.

Hiện nay, Hệ thống Trung tâm tiêm chủng cho Trẻ em và Người lớn VNVC có đầy đủ các loại vắc xin phòng bệnh cúm (cúm A/H1N1, cúm A/H3N2 và cúm B) với giá thành cạnh tranh, cam kết bình ổn giá trên toàn hệ thống gồm:

  • Vắc xin cúm Vaxigrip (Pháp)
  • Vắc xin cúm Influvac (Hà Lan)
  • Vắc xin cúm GC Flu (Hàn Quốc)
  • Vắc xin cúm Ivacflu (Việt Nam)

Clip: Nên tiêm vắc xin cúm loại nào?

Hệ thống VNVC luôn hướng đến sự tiện lợi cho tất cả Quý khách hàng, làm việc từ 7h30-17h tất cả các ngày trong tuần, kể cả thứ 7 và chủ nhật. VNVC luôn sẵn sàng hỗ trợ thắc mắc, lo lắng của khách hàng thông qua tổng đài phục vụ 24/7 qua số điện thoại 028.7300.6595 hoặc fanpage VNVC – Trung tâm tiêm chủng Trẻ em và Người lớn.

Với nguồn vắc xin đa dạng, được nhập khẩu chính hãng từ các đơn vị sản xuất vắc xin hàng đầu thế giới, quy trình tiêm chủng khép kín 5 bước khoa học với đầy đủ tiện nghi như phòng khám, phòng tiêm cao cấp, khu vui chơi trong nhà rộng rãi, khu vực sảnh chờ thoáng mát, phòng cho con bú, phòng thay bỉm tã miễn phí, wifi, nước uống sạch, sạc điện thoại, giữ xe… miễn phí. VNVC đang trở thành điểm tiêm chủng uy tín, hiện đại và tin cậy hàng đầu Việt Nam hiện nay.

Quý khách đặt vắc xin phòng bệnh cúm hoặc các vắc xin quan trọng khác thông qua các cách:

Thời gian làm việc VNVC