Hội chứng cúm bội nhiễm là gì?
Nhiễm trùng cúm mùa ảnh hưởng đến 5 -15% dân số thế giới mỗi năm, trở thành thách thức y tế được quan tâm hàng đầu. Dù đã có những cải thiện trong chăm sóc y tế, nhưng các chủng mới vẫn xuất hiện và biến chứng do đồng nhiễm tác động nặng nề đến sức khỏe cộng đồng. Vậy cúm bội nhiễm là gì? Nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng nhiễm trùng thứ phát? Chuyên gia sẽ giải đáp chi tiết trong bài viết dưới đây!
| BS Huỳnh Trần An Khương - Quản lý Y khoa vùng 2 Hồ Chí MInh, Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC cho biết: “Cúm là mối đe dọa lớn đối với sức khỏe cộng đồng, tình trạng cúm đồng nhiễm vi khuẩn còn làm phức tạp và trầm trọng thêm mức độ nghiêm trọng của bệnh. Điển hình trong đại dịch “Cúm Tây Ban Nha” (1918 - 1919), có hơn 95% trong số 50 triệu ca tử vong là do cúm đồng nhiễm vi khuẩn. Trong đại dịch cúm H2N2 (1957) và H3N2 (1968), khoảng 50 - 70% các trường hợp nghiêm trọng do nhiễm trùng thứ phát vi khuẩn. Gần ⅓ số ca mắc bệnh nặng và tử vong trong đại dịch cúm H1N1 (2009) có sự xuất hiện của đồng nhiễm vi khuẩn. (1) |

Cúm bội nhiễm là gì?
Cúm bội nhiễm là biến thể nguy hiểm của cúm mùa thông thường, xảy ra khi người bệnh nhiễm trùng đồng thời virus cúm và một loại vi khuẩn/ virus khác. Đường hô hấp là nơi trú ngụ của nhiều loại vi khuẩn như phế cầu khuẩn, não mô cầu khuẩn, liên cầu khuẩn, tụ cầu khuẩn,... đây là đều là những tác nhân phổ biến có liên quan đến tình trạng đồng nhiễm cúm.
Các chuyên gia cho biết, bên cạnh đột biến gen qua mỗi mùa, nhiễm virus cúm có bội nhiễm kèm theo thường phức tạp hơn do các tác nhân gây bệnh vi khuẩn cư trú ở vòm họng và xâm nhập vào tai giữa hoặc biểu mô phổi, gây ra hiện tượng đồng nhiễm. Thông thường, các biến chứng nặng nhất của bệnh sẽ liên quan đến tình trạng viêm phổi thứ phát do vi khuẩn, chủ yếu do phế cầu khuẩn hoặc tụ cầu vàng . Cúm kèm bội nhiễm vi khuẩn có thể dẫn đến nhập viện, thậm chí tử vong ở cả bệnh nhân có bệnh nền phổi từ trước hay thể trạng khỏe mạnh trước đây. (2)
Triệu chứng cảnh báo cúm bội nhiễm
Mặc dù hầu hết các trường hợp nhiễm cúm sẽ khỏi bệnh trong vòng 1-2 tuần hoặc ngắn hơn, nhưng tình trạng cúm bội nhiễm có thể khiến bệnh trở nên nặng và khó hồi phục hơn. Một số triệu chứng cảnh báo nhiễm trùng thứ phát, nguy cơ dẫn đến biến chứng nguy hiểm, cụ thể như sau: (3)
- Thở bất thường (khó thở hoặc thở gấp);
- Đau dai dẳng, tức ngực hoặc tức bụng;
- Chóng mặt, lú lẫn; rối loạn tri giác
- Đau cơ nghiêm trọng, yếu cơ hoặc mất thăng bằng;
- Sốt hoặc ho thuyên giảm rồi tái phát hoặc trở nặng hơn;
- Tình trạng bệnh mãn tính chuyển biến xấu.
Đối với trẻ nhỏ, có thể xuất hiện các dấu hiệu bao gồm:
- Môi hoặc mặt xanh xao;
- Thở nhanh bất thường;
- Thở co kéo cơ hô hấp phụ, cánh mũi phập phồng, rút lõm lồng ngực,..
- Đau ngực;
- Dấu hiệu mất nước: Khô miệng/môi/lưỡi, tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, cáu kỉnh, da khô…
Có thể bạn muốn biết: Cúm A bội nhiễm và các thông tin quan trọng

Nguyên nhân cảm cúm bội nhiễm
Các nghiên cứu chỉ ra, có tới 65% số trường hợp nhiễm cúm được xác định trong phòng thí nghiệm có biểu hiện nhiễm trùng thứ phát. Trong bối cảnh dịch cúm hoặc đại dịch, nhiễm trùng đồng thời các tác nhân có hại khác có thể gây ra hậu quả tàn khốc, đặc biệt là ở nhóm có nguy cơ cao chưa có miễn dịch bảo vệ. Một số nguyên nhân gây ra tình trạng cúm bội nhiễm bao gồm: (4)
1. Hệ miễn dịch suy giảm sau cúm
Trong một số trường hợp sau khi nhiễm cúm, hệ miễn dịch ở người bệnh có thể suy yếu khiến hàng rào bảo vệ của đường hô hấp bị phá vỡ, tạo môi trường thuận lợi cho các vi sinh vật phát triển và xâm nhập sâu vào cơ thể. Theo nghiên cứu, virus cúm A có thể làm thay đổi chức năng của lông mao hô hấp, làm suy yếu khả năng thanh thải vi khuẩn hít phải từ phổi.
Đồng thời, sự suy giảm miễn dịch do nhiễm virus cúm A từ trước cũng được chứng minh cản trở việc kiểm soát tải lượng và thanh thải các vi khuẩn đường hô hấp trên, điển hình như phế cầu khuẩn. Điều này, cùng với khiếm khuyết về mặt cơ học (chức năng lông mao và hàng rào hô hấp), tạo điều kiện cho tình trạng bội nhiễm vi khuẩn và viêm phổi do vi khuẩn thứ phát.
Do đó, nhóm người có hệ miễn dịch yếu sẵn, có nhiều nguy cơ nhiễm cúm bội nhiễm hơn bình thường, bao gồm: Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, người cao tuổi (trên 65 tuổi), người mắc một số bệnh lý nền, người sử dụng thuốc kéo dài kéo dài…
2. Tác nhân gây bội nhiễm
Theo nghiên cứu, tác nhân gây bội nhiễm gồm có vi khuẩn, virus và nấm. Trong đó, vi khuẩn là tác nhân gây bệnh nghiêm trọng và tử vong hàng đầu, phổ biến là phế cầu khuẩn, vi khuẩn Hib, tụ cầu vàng, liên cầu khuẩn nhóm A... Ở cả quần thể người lớn và trẻ em, khoảng 30 - 50% trường hợp nhập viện do cúm được xác nhận trong phòng xét nghiệm có biểu hiện nhiễm trùng thứ phát vi khuẩn phát hiện ở vòm họng.
Các nghiên cứu quan sát cũng cho thấy tình trạng đồng nhiễm vi khuẩn sau khi mắc bệnh cúm ở người lớn có liên quan đến tỷ lệ tử vong tăng gấp 4 lần. Trong khi một nghiên cứu đánh giá khác cho thấy tình trạng nhiễm trùng kép ở trẻ em bị suy hô hấp cấp tính liên quan đến cúm cho thấy tỷ lệ tử vong tăng gấp 9 lần.
3. Yếu tố nguy cơ khác
Cúm bội nhiễm thường xảy ra khi virus cúm làm suy yếu hệ miễn dịch, tạo điều kiện cho tác nhân có hại xâm nhập vào cơ thể, gây ra các biến chứng nghiêm trọng. Bên cạnh đó, tình trạng nhiễm trùng thứ phát này cũng có thể bị ảnh hưởng từ những yếu tố nguy cơ khách quan khác, cụ thể như:
- Môi trường sống ô nhiễm và đông đúc: Những người sinh sống tập thể hoặc thường hoạt động tại môi trường đông người như trường học, bệnh viện, các xí nghiệp… sẽ có nguy cơ cao lây nhiễm cúm và bội nhiễm thêm các tác nhân có hại khác;
- Lối sống không lành mạnh: Sử dụng thuốc lá, dinh dưỡng không đầy đủ, thường xuyên thiếu ngủ, stress kéo dài… có thể gây suy giảm miễn dịch, khiến cơ thể dễ bị nhiễm trùng thứ phát sau cúm;
- Thường xuyên tiếp xúc gần với người bệnh: Virus và vi khuẩn có thể lây lan dễ dàng qua giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc qua các bề mặt tiếp xúc… nên việc tiếp xúc gần với người bệnh sẽ dễ dẫn đến tình trạng bội nhiễm;
- Không tiêm phòng cúm định kỳ và các loại vắc xin phòng bệnh quan trọng khác: Việc bỏ qua các mũi vắc xin quan trọng có thể khiến cơ thể không có đủ kháng thể bảo vệ trước các tác nhân gây bệnh.

Cách chẩn đoán bội nhiễm cúm
Theo hướng dẫn chẩn đoán và điều trị cúm của Bộ Y tế, bệnh cúm được chẩn đoán dựa trên các tiêu chí như sau:
Chẩn đoán ca bệnh
- Có yếu tố dịch tễ (người sống/ đến từ khu vực có bệnh cúm lưu hành hoặc tiếp xúc trực tiếp với bệnh nhân cúm);
- Triệu chứng lâm sàng: Sốt (thường trên 38 độ C), đau nhức cơ thể, biểu hiện hô hấp như đau họng, hắt hơi, ngạt mũi, chảy nước mũi, khó thở, ho…
- Xét nghiệm công thức máu bạch cầu bình thường hoặc giảm;
- Hình chụp X-quang phổi (bình thường hoặc có tổn thương thâm nhiễm lan tỏa ở phổi);
- Xét nghiệm virus cúm bằng các kỹ thuật như RT-PCR hoặc real time RT-PCR, nuôi cấy virus đối với các bệnh phẩm là dịch ngoáy họng, dịch tỵ hầu, dịch phế quản.
Chẩn đoán mức độ bệnh
- Trường hợp bội nhiễm cúm thường sẽ bùng phát biến chứng thứ phát như viêm xoang, viêm phổi do vi khuẩn, sốc nhiễm khuẩn, suy đa tạng…
Điều trị và chăm sóc bệnh nhân cúm bội nhiễm
Nguyên tắc chung khi điều trị cúm chính là đánh giá tình trạng bệnh nhân và phân loại mức độ bệnh. Các trường hợp bệnh nặng hoặc có biến chứng do bội nhiễm, thường sẽ cần kết hợp các biện pháp hồi sức tích cực và điều trị căn nguyên, cụ thể như sau:
1. Điều trị virus cúm
Điều trị cúm bằng thuốc kháng virus có thể rút ngắn thời gian mắc bệnh và ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng liên quan đến cúm. Theo các chuyên gia, thuốc kháng virus cúm nên được dùng càng sớm càng tốt từ khi có chỉ định (hiệu quả tốt nhất khi dùng trong vòng 48 giờ sau khi bị bệnh, muộn hơn vẫn có hiệu lực). Tuy nhiên đến hiện tại vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu virus cúm.
Thuốc kháng virus được chỉ định dùng trong các trường hợp nhiễm cúm (nghi ngờ hoặc xác định) có biến chứng hoắc có yếu tố nguy cơ. Các loại thuốc kháng virus cúm được sử dụng phổ biến hiện nay là Oseltamivir (Tamiflu) hoặc Zanamivir.
2. Điều trị bội nhiễm vi khuẩn
Đối với điều trị bội nhiễm vi khuẩn, bác sĩ sẽ chỉ định điều trị bằng kháng sinh phù hợp trong những trường hợp cần thiết. Đồng thời, nếu xuất hiện biến chứng, sẽ kết hợp hỗ trợ hô hấp khi xuất hiện dấu hiệu suy hô hấp bằng cách thở oxy, thở CPAP hoặc thông khí nhân tạo tùy từng trường hợp. Đồng thời, phát hiện và điều trị sớm các trường hợp suy phủ tạng
3. Chăm sóc và điều trị hỗ trợ người bệnh cúm bội nhiễm
Chăm sóc và điều trị hỗ trợ góp phần giúp người bệnh nhanh chóng hồi phục, hạn chế biến chứng nguy hiểm, bao gồm các biện pháp:
- Sử dụng thuốc hạ sốt theo chỉ định: Thuốc Paracetamol sẽ được chỉ định khi sốt từ 38,5 độ C trở lên. Không được dùng nhóm thuốc salicylate như aspirin để hạ sốt;
- Bổ sung đầy đủ nước để cân bằng nước và chất điện giải;
- Đảm bảo chế độ dinh dưỡng phù hợp, đầy đủ để tăng cường sức đề kháng.
Bên cạnh đó, người bệnh nên nghỉ ngơi đầy đủ, giữ ấm cơ thể, vệ sinh cá nhân sạch sẽ để hạn chế nguy cơ nhiễm trùng thứ phát và theo dõi sát sao triệu chứng, nếu có dấu hiệu bất thường cần đi tái khám ngay.
Xem thêm: 15 cách chữa cúm tại nhà hiệu quả giúp bạn nhanh khỏi bệnh

Cách phòng ngừa cúm bội nhiễm
Chủ động phòng ngừa là cách để tránh biến chứng nguy hiểm cho người bệnh. Một số cách phòng ngừa hiệu quả, bảo vệ sức khỏe toàn diện như sau:
1. Tiêm vắc xin cúm và các bệnh dễ bội nhiễm
Tiêm vắc xin cúm là cách phòng ngừa hiệu quả, an toàn và tiết kiệm nhất. Hiện tại, Việt Nam đang cấp phép các loại vắc xin gồm vắc xin cúm tứ giá, vắc xin cúm tam giá, vắc xin cúm liều cao cho người cao tuổi và vắc xin cúm dạng xịt mũi giúp phòng ngừa các chủng phổ biến gây bệnh và sử dụng nhắc lại theo định kỳ mỗi năm một lần.
2. Tăng cường hệ miễn dịch
Bên cạnh tiêm vắc xin, tăng cường miễn dịch là cách phòng ngừa hiệu quả nguy cơ nhiễm trùng các loại virus và vi khuẩn tấn công, góp phần bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng. Một số cách giúp xây dựng hệ miễn dịch vững chắc bao gồm:
- Bổ sung dinh dưỡng hợp lý: Ăn uống đầy đủ chất, bổ sung vitamin và khoáng chất từ việc tiêu thụ nhiều trái cây, uống đủ nước mỗi ngày;
- Vận động thể chất đều đặn: Nên tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày để tăng tuần hoàn, kích thích sản sinh tế bào miễn dịch; Thực hiện các bài tập nhẹ nhàng như đi bộ, yoga, nhảy dây…
- Ngủ đủ giấc và nghỉ ngơi khoa học: Ngủ sớm, đủ và ngon giấc, hạn chế stress kéo dài…
3. Vệ sinh cá nhân và gia đình
Vệ sinh cá nhân sạch sẽ giúp ngăn ngừa nguy cơ nhiễm trùng tác nhân có hại và hạn chế biến chứng nguy hiểm. Mỗi người cần thực hiện vệ sinh cá nhân bằng cách rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn; che miệng và mũi khi ho/ hắt hơi; tránh chạm tay lên mặt; đeo khẩu trang khi đến nơi đông người; vệ sinh thực phẩm trước khi chế biến thức ăn. Đồng thời, cũng cần chú ý vệ sinh môi trường sống như khử trùng các bề mặt thường xuyên, giặt giũ chăn màn/ quần áo thường xuyên, giữ không gian thông thoáng…

Tình trạng cúm bội nhiễm chính là dấu hiệu cảnh báo bệnh diễn tiến nặng, nguy cơ gây ra các biến chứng nguy hiểm, thậm chí đe dọa tính mạng con người. Việc nhận biết sớm các triệu chứng bất thường và hiểu rõ nguyên nhân gây nhiễm trùng thứ phát là nền tảng giúp người bệnh được điều trị kịp thời, tránh diễn tiến nguy hiểm như viêm phổi, nhiễm trùng huyết hoặc suy hô hấp hiệu quả.
- Smith, A. M., & McCullers, J. A. (2014). Secondary bacterial infections in influenza virus infection pathogenesis. Current Topics in Microbiology and Immunology, 385, 327–356. https://doi.org/10.1007/82_2014_394
- Morris, D. E., Cleary, D. W., & Clarke, S. C. (2017). Secondary Bacterial Infections Associated with Influenza Pandemics. Frontiers in Microbiology, 8, 1041. https://doi.org/10.3389/fmicb.2017.01041
- Mph, T. M. (2025, April 26). How deadly is the flu? Annual deaths and prevention. Verywell Health. https://www.verywellhealth.com/how-deadly-is-the-flu-5212765
- Morris, D. E., Cleary, D. W., & Clarke, S. C. (2017). Secondary Bacterial Infections Associated with Influenza Pandemics. Frontiers in Microbiology, 8, 1041. https://doi.org/10.3389/fmicb.2017.0104
-
LuatVietnam. (2025, June 9). Quyết định 1840/QĐ-BYT 2025 của Bộ Y tế về việc ban hành tài liệu chuyên môn hướng dẫn chẩn đoán và điều trị cúm mùa. LuatVietnam. https://luatvietnam.vn/y-te/quyet-dinh-1840-qd-byt-2025-ban-hanh-huong-dan-chan-doan-va-dieu-tri-cum-mua-402389-d1.html








