Viêm não Nhật Bản vào mùa, ca mắc tăng cao, người dân cần chú ý phòng bệnh sớm!

Hà Nội vừa ghi nhận ca viêm não Nhật Bản đầu tiên trong năm ở trẻ 13 tuổi, chưa tiêm mũi nhắc theo khuyến cáo. Hiện bệnh đang bước vào mùa cao điểm, người dân cần chú ý chủ động phòng chống bệnh từ sớm, đặc biệt tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch và không bỏ sót các mũi nhắc để duy trì miễn dịch, giảm nguy cơ mắc bệnh, biến chứng nặng và tử vong.

Những tuần gần đây, nhiều cơ sở y tế trên cả nước liên tiếp tiếp nhận các trường hợp viêm não Nhật Bản nặng. Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hà Nội, địa phương vừa ghi nhận ca mắc viêm não Nhật Bản đầu tiên trong năm 2026. Bệnh nhi là trẻ 13 tuổi tại xã Hưng Đạo, hiện đang được điều trị tích cực tại bệnh viện. Đáng chú ý là trẻ đã hoàn thành 3 mũi vắc xin cơ bản nhưng chưa tiêm mũi nhắc lại theo khuyến cáo.

Trước đó, tại Nghệ An, một bé trai 14 tuổi nhập viện trong tình trạng sốt cao kéo dài, co giật, rối loạn ý thức, phải thở máy và hồi sức tích cực. Dù qua cơn nguy kịch, trẻ vẫn để lại di chứng yếu tay phải và cần phục hồi chức năng lâu dài. Bệnh nhi này cũng từng tiêm các mũi cơ bản nhưng chưa được tiêm nhắc.

Tại Thanh Hóa, một bé gái 14 tuổi đã tử vong do viêm não Nhật Bản sau khi xuất hiện các triệu chứng sốt cao, đau đầu, nôn ói và nhanh chóng rơi vào tình trạng rối loạn ý thức. Kết quả xét nghiệm xác định trẻ dương tính với virus viêm não Nhật Bản. Theo ghi nhận, bệnh nhi chưa được tiêm vắc xin phòng bệnh.

Không chỉ trẻ em, người lớn cũng có thể trở thành nạn nhân của căn bệnh này. Nhiều bệnh viện tuyến cuối như Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đã ghi nhận các trường hợp thanh thiếu niên và người trưởng thành mắc viêm não Nhật Bản với tổn thương sâu trong nhu mô não, để lại các di chứng nặng như liệt tứ chi, teo cơ, yếu nửa người, rối loạn vận động, suy giảm nhận thức hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào người chăm sóc trong thời gian dài.

Bác sĩ Phạm Đình Đông - Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC, cho biết viêm não Nhật Bản là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus viêm não Nhật Bản gây ra, lây truyền qua muỗi Culex - loài muỗi thường sinh sống tại các khu vực đồng ruộng, ao tù, chuồng trại chăn nuôi. Tại Việt Nam, bệnh thường gia tăng từ khoảng tháng 4 đến tháng 7 hằng năm, trùng với thời điểm thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều, điều kiện thuận lợi cho muỗi phát triển mạnh. Đây cũng là thời điểm nhiều địa phương bước vào mùa thu hoạch vải, nhãn và các loại cây ăn quả, khi người dân có xu hướng sinh hoạt, lao động ngoài trời nhiều hơn, làm tăng nguy cơ bị muỗi đốt.

Chính vì vậy, trong giới y tế, viêm não Nhật Bản còn được gọi là "bệnh mùa hè" hoặc "bệnh mùa vải" bởi số ca mắc thường tăng mạnh vào giai đoạn này.

Đáng lo ngại, phần lớn các trường hợp nhiễm virus ban đầu có biểu hiện khá giống cảm lạnh thông thường như sốt, ho, sổ mũi, mệt mỏi, đau đầu nên rất dễ bị bỏ qua. Tuy nhiên chỉ sau vài ngày, bệnh có thể chuyển nặng nhanh chóng với các biểu hiện như sốt cao liên tục, đau đầu dữ dội, nôn ói, co giật, thay đổi hành vi, ngủ gà, lơ mơ hoặc hôn mê.

Theo Bác sĩ Đông, dấu hiệu quan trọng nhất của bệnh là rối loạn ý thức. Ở người lớn, biểu hiện có thể là lú lẫn, giảm trí nhớ tạm thời, thay đổi hành vi hoặc rối loạn tâm thần. Trong khi đó, trẻ nhỏ thường quấy khóc bất thường, bỏ bú, ngủ li bì hoặc thay đổi tính cách rõ rệt.

Viêm não Nhật Bản là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây viêm não virus tại nhiều quốc gia châu Á - Thái Bình Dương. Virus sau khi xâm nhập cơ thể có thể tấn công trực tiếp vào nhu mô não, gây phù não, tổn thương thần kinh trung ương và nhiều biến chứng nguy hiểm. Các nghiên cứu và thống kê y khoa cho thấy tỷ lệ tử vong của bệnh có thể dao động từ 20 - 30%, thậm chí cao hơn ở các trường hợp nặng. Trong số những người sống sót, khoảng 30 - 50% phải đối mặt với các di chứng thần kinh kéo dài như động kinh, yếu liệt tay chân, rối loạn vận động, suy giảm trí tuệ, giảm khả năng học tập, chậm phát triển ngôn ngữ hoặc thay đổi hành vi.

Điều đáng lo ngại là hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với virus viêm não Nhật Bản. Việc điều trị chủ yếu tập trung vào hồi sức tích cực, hỗ trợ hô hấp, tuần hoàn, kiểm soát co giật, cân bằng điện giải và dinh dưỡng nhằm giúp người bệnh vượt qua giai đoạn nguy kịch, hạn chế tối đa tổn thương não.

Theo Bác sĩ, phần lớn các ca bệnh nặng gần đây đều có điểm chung là chưa được tiêm chủng đầy đủ hoặc bỏ sót các mũi nhắc lại. Với các loại vắc xin viêm não Nhật Bản bất hoạt đang sử dụng tại Việt Nam, sau khi hoàn thành các mũi cơ bản, trẻ cần được tiêm nhắc định kỳ theo khuyến cáo để duy trì khả năng bảo vệ. Nếu đã quá thời gian tiêm nhắc, phụ huynh nên đưa trẻ đi tiêm bổ sung càng sớm càng tốt thay vì chờ đến mùa dịch.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng nhấn mạnh việc tiêm nhắc đóng vai trò quan trọng trong duy trì miễn dịch lâu dài đối với bệnh viêm não Nhật Bản. Tại Việt Nam, Hội Y học Dự phòng khuyến cáo đối với vắc xin viêm não Nhật Bản bất hoạt trong Chương trình Tiêm chủng Mở rộng, trẻ cần tiêm nhắc mỗi 3 năm cho đến 15 tuổi. Với vắc xin sống giảm độc lực tái tổ hợp, trẻ chỉ cần tiêm một mũi nhắc sau phác đồ cơ bản để duy trì miễn dịch bền vững. Trẻ đã hoàn thành 3 mũi cơ bản bằng vắc xin bất hoạt cũng có thể tiêm nhắc bằng một liều vắc xin sống giảm độc lực tái tổ hợp để hoàn thiện phác đồ bảo vệ lâu dài.

Danh mục vắc xin phòng bệnh viêm não Nhật Bản

Bên cạnh tiêm chủng, người dân cần thực hiện đồng bộ các biện pháp phòng bệnh như ngủ màn kể cả ban ngày, mặc quần áo dài tay, sử dụng kem hoặc xịt chống muỗi, thường xuyên vệ sinh môi trường sống, loại bỏ các vật dụng chứa nước đọng để ngăn muỗi sinh sản. Đồng thời, cần giữ gìn vệ sinh cá nhân, tăng cường dinh dưỡng, tập luyện thể dục và theo dõi sức khỏe để phát hiện sớm các dấu hiệu nghi ngờ, kịp thời đến cơ sở y tế thăm khám và điều trị, Bác sĩ Quảng nhấn mạnh.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ