Mất đi người thân chỉ sau một tuần do sốt xuất huyết diễn biến nhanh

Sốt xuất huyết không chỉ là bệnh “sốt vài ngày rồi khỏi”, bệnh có thể chuyển nặng rất nhanh chỉ sau 3 - 7 ngày, gây sốc, xuất huyết, suy đa cơ quan và tử vong nếu phát hiện muộn. Người dân cần đặc biệt lưu ý dấu hiệu nguy hiểm trong giai đoạn hạ sốt, không tự truyền dịch hoặc điều trị tại nhà mà nên đến cơ sở y tế ngay khi có các biểu hiện như đau bụng, nôn nhiều, lừ đừ, chảy máu bất thường hoặc tay chân lạnh.

Nhiều gia đình có người thân mắc sốt xuất huyết cho biết người bệnh ban đầu chỉ sốt cao, đau đầu, đau nhức người như cảm lạnh thông thường. Tuy nhiên chỉ vài ngày sau, tình trạng đột ngột chuyển nặng với triệu chứng đau bụng dữ dội, nôn nhiều, mệt lả, huyết áp tụt, phải nhập viện cấp cứu và không qua khỏi. Đây là diễn tiến điển hình của sốt xuất huyết nặng mà các cơ quan y tế trong nước và quốc tế đã nhiều lần cảnh báo.

Theo phân loại diễn biến lâm sàng bệnh sốt xuất huyết Dengue của Bộ Y tế, sốt xuất huyết thường diễn ra qua 3 giai đoạn:

• Giai đoạn sốt từ ngày 1 đến ngày 3, điển hình bởi sốt cao đột ngột, đau đầu, đau nhức cơ khớp, có thể nổi ban… khiến nhiều người chủ quan vì nghĩ là cúm hoặc sốt siêu vi.
• Giai đoạn nguy hiểm từ ngày 3 đến ngày 7, thường xuất hiện đúng lúc người bệnh bắt đầu hạ sốt. Đây là thời điểm dễ xảy ra thoát huyết tương, sốc sốt xuất huyết, chảy máu nặng, suy gan, suy thận, tổn thương tim hoặc não.
• Giai đoạn hồi phục thường bắt đầu sau ngày 7 đến ngày 10 của bệnh, nếu vượt qua giai đoạn nguy hiểm, người bệnh dần ổn định. Tuy nhiên vẫn cần theo dõi sát vì có thể xảy ra quá tải dịch hoặc biến chứng muộn.

Có thể thấy, thời điểm nguy hiểm nhất lại thường là lúc hết sốt hoặc giảm sốt. Không ít trường hợp thấy thân nhiệt giảm nên nghĩ bệnh tình cải thiện, trong khi đó, BS.CKI Bạch Thị Chính - Giám đốc Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC, cho biết sau khoảng 2 - 3 ngày sốt cao liên tục, virus Dengue và phản ứng miễn dịch của cơ thể có thể làm tăng tính thấm thành mạch máu. Khi đó, huyết tương bắt đầu thoát ra khỏi lòng mạch vào các mô và các khoang trong cơ thể như ổ bụng, khoang màng phổi, màng tim,... Hiện tượng này được gọi là “thoát huyết tương”, là cơ chế bệnh sinh cốt lõi dẫn đến sốt xuất huyết nặng.

Ban đầu, người bệnh có thể chỉ cảm thấy đỡ sốt, bớt đau nhức nên lầm tưởng bệnh đang thuyên giảm. Tuy nhiên, bên trong cơ thể, lượng dịch trong lòng mạch đang giảm dần khiến máu trở nên cô đặc hơn, tuần hoàn bị ảnh hưởng và các cơ quan quan trọng như não, tim, gan, thận bắt đầu thiếu oxy và dưỡng chất. Nếu tình trạng thoát huyết tương diễn ra nhanh hoặc kéo dài mà không được phát hiện và xử trí kịp thời, người bệnh có thể rơi vào sốc sốt xuất huyết, tỷ lệ tử vong của sốt xuất huyết nặng có thể lên tới 20%; trong khi con số này có thể giảm xuống dưới 1% nếu được phát hiện sớm và xử trí đúng.

Đáng lo ngại, quá trình chuyển từ giai đoạn tương đối ổn định sang sốc có thể diễn ra rất nhanh, chỉ trong vài giờ. Người bệnh ban đầu còn tỉnh táo nhưng sau đó xuất hiện đau bụng nhiều, nôn liên tục, tay chân lạnh, vật vã hoặc li bì, tiểu ít, huyết áp tụt. Khi sốc kéo dài, các cơ quan quan trọng bắt đầu suy giảm chức năng, dẫn đến suy gan cấp, suy thận cấp, xuất huyết nội tạng, phù phổi, tổn thương não hoặc suy đa cơ quan… Đây đều là những biến chứng có thể gây tử vong.

Phần lớn trường hợp nguy kịch do sốt xuất huyết thường xảy ra trong khoảng từ ngày thứ 4 đến ngày thứ 6 của bệnh, tức đúng vào giai đoạn người bệnh đã hoặc đang hạ sốt. Bác sĩ Trương Hữu Khanh - Phó Chủ tịch Hội Truyền nhiễm TP.HCM, cho biết thời điểm hạ sốt cũng là lúc hệ miễn dịch của cơ thể phản ứng quá mức để chống lại virus Dengue (tại thời điểm này lượng virus trong máu đang đạt đỉnh sau những ngày nhân lên mạnh mẽ ở các ngày sốt cao). Quá trình phản ứng này giải phóng một lượng lớn các chất hóa học gây viêm gọi là cytokine và gây nên hiện tượng “cơn bão cytokine”, có thể làm tăng tính thấm thành mạch, dẫn đến thoát huyết tương và hàng loạt biến chứng nguy hiểm.

Không chỉ sốc do thoát huyết tương, giai đoạn này còn tiềm ẩn nguy cơ xuất huyết nặng khi số lượng tiểu cầu giảm sâu kết hợp với rối loạn đông máu. Người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện như chảy máu chân răng, chảy máu mũi, rong kinh kéo dài, xuất huyết tiêu hóa, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen. Trong những trường hợp nặng, xuất huyết có thể xảy ra ở não hoặc các cơ quan nội tạng, đe dọa trực tiếp tính mạng.

Thực tế lâm sàng đã ghi nhận nhiều trường hợp diễn tiến nghiêm trọng chỉ trong vài ngày. Điển hình là bệnh nhân nữ trung niên 49 tuổi, tại Đắk Lắk, khởi phát với các triệu chứng sốt cao, đau đầu, mệt mỏi nhưng chỉ sau 5 ngày đã rơi vào sốc sốt xuất huyết Dengue nặng, tái sốc và suy đa tạng. Dù được chuyển đến bệnh viện tuyến cuối để điều trị tích cực, bệnh nhân vẫn không qua khỏi vào ngày thứ 8 kể từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên.

Tương tự, trường hợp một nam bệnh nhân 29 tuổi tại Pakistan tử vong chỉ 13 ngày sau khi khởi phát sốt xuất huyết. Triệu chứng ban đầu với sốt cao, nôn ói và đau bụng nhưng nhanh chóng diễn tiến thành rối loạn ý thức, suy gan tối cấp, cổ trướng, tràn dịch màng phổi, xuất huyết nội tạng và suy đa cơ quan. Dù được hồi sức tích cực, thở máy và truyền nhiều chế phẩm máu, bệnh nhân vẫn tử vong do xuất huyết nặng thứ phát trên nền suy đa tạng.

Bác sĩ Khanh cũng cảnh báo việc lạm dụng thuốc hạ sốt là một sai lầm thường gặp. Nhiều gia đình quá lo lắng khi thấy người thân sốt cao nên liên tục cho uống thuốc với mong muốn hạ sốt nhanh, thậm chí vượt quá liều khuyến cáo, thậm chí là sai chỉ định của thuốc hạ sốt. Điều này không giúp bệnh khỏi nhanh hơn mà còn làm tăng nguy cơ tổn thương gan, đặc biệt ở bệnh nhân sốt xuất huyết vốn đã có nguy cơ rối loạn chức năng gan do virus gây ra.

Hiện sốt xuất huyết chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, việc điều trị chủ yếu là hỗ trợ và theo dõi biến chứng. Muỗi vằn Aedes aegypti có tập tính đốt người vào ban ngày, đặc biệt sáng sớm và chiều muộn - trùng với thời điểm sinh hoạt, học tập và làm việc, khiến nguy cơ tiếp xúc luôn ở mức cao. Vào mùa hè, khi nhu cầu du lịch, về quê, dã ngoại tăng mạnh, mức độ tiếp xúc với muỗi cũng gia tăng, kéo theo nguy cơ bùng phát ca bệnh. Vì vậy, nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo và chủ động phòng ngừa vẫn là yếu tố quan trọng để giảm biến chứng nặng và tử vong.

Sốt xuất huyết do virus Dengue gây ra với 4 type huyết thanh DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4, trong đó mỗi người có thể mắc nhiều lần trong đời; lần mắc sau có nguy cơ bị nặng hơn lần trước. Do đó, bên cạnh các biện pháp kiểm soát muỗi và loại bỏ nơi sinh sản của lăng quăng, chủ động tạo miễn dịch bằng vắc xin được xem là giải pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và nhập viện.

Hiện Việt Nam đã triển khai vắc xin sốt xuất huyết Qdenga của Takeda (Nhật Bản), chỉ định cho người từ 4 tuổi trở lên với lịch tiêm 2 mũi cách nhau 3 tháng, giúp phòng ngừa cả 4 type virus Dengue. Các nghiên cứu lâm sàng và dữ liệu thực tế tại nhiều quốc gia cho thấy vắc xin có thể giúp giảm hơn 80% nguy cơ mắc bệnh và hơn 90% nguy cơ nhập viện do virus sốt xuất huyết gây ra.

Tuy nhiên, cơ thể cần khoảng 2 - 3 tuần sau tiêm mũi 2 để tạo đáp ứng miễn dịch đầy đủ. Người từng mắc sốt xuất huyết vẫn có nguy cơ tái nhiễm, do đó không nên chờ đến khi xuất hiện ổ dịch mới chủ động phòng bệnh.

Kinh nghiệm từ nhiều quốc gia cho thấy khi tỷ lệ bao phủ vắc xin được mở rộng song song với các biện pháp kiểm soát muỗi truyền bệnh, số ca mắc, ca nặng và tử vong do sốt xuất huyết đều giảm đáng kể, góp phần giảm gánh nặng cho hệ thống y tế và cộng đồng, Bác sĩ Chính chia sẻ.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ