1/4 dân số đang mang vi khuẩn não mô cầu trong mũi họng

Khoảng 10 - 25% dân số khỏe mạnh đang mang vi khuẩn não mô cầu trong vùng mũi họng mà hoàn toàn không có triệu chứng, có thể lây sang người khác khi hôn, ho, hắt hơi, dùng chung dụng cụ ăn uống hoặc tiếp xúc gần. Vi khuẩn có thể gây ra các bệnh não mô cầu xâm lấn, cướp đi sinh mạng chỉ trong vòng 24 giờ sau khởi phát bệnh hoặc để lại di chứng tàn tật thần kinh - vận động suốt đời nếu may mắn sống sót. (1)

Não mô cầu không phải là căn bệnh hiếm gặp nhưng lại thuộc nhóm bệnh diễn tiến nhanh và có tỷ lệ tử vong rất cao, tại Việt Nam bệnh được xếp vào danh sách các bệnh truyền nhiễm nhóm B, với tỷ lệ tử vong khoảng 10 - 15% ngay cả khi được điều trị kịp thời. Khoảng 10 - 20% người sống sót phải mang di chứng nặng nề, bao gồm cụt tay, cụt chân, điếc, tổn thương thần kinh, suy giảm nhận thức hoặc các rối loạn vận động kéo dài.

Bác sĩ Phạm Đình Đông, Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC cho biết điều khiến các bác sĩ ám ảnh nhất không chỉ là mức độ nguy hiểm của bệnh mà còn là tốc độ diễn tiến “nhanh đến không kịp trở tay”. Một trong những trường hợp khiến nhiều bác sĩ điều trị không thể quên là bé trai 10 tuổi, vốn ngoan ngoãn, thường phụ giúp mẹ bán hàng để có thêm tiền chăm em nhỏ. Một buổi sáng, bé chỉ than đau đầu nên xin nghỉ học. Người mẹ nghĩ con chỉ mệt thông thường rồi đi làm như mọi ngày.

“Đến chiều trở về, chị phát hiện con đã rơi vào tình trạng hôn mê, trên da xuất hiện những mảng tử ban tím đen, là dấu hiệu điển hình của nhiễm não mô cầu tối cấp. Bé được chuyển khẩn cấp lên Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, nhưng mọi nỗ lực hồi sức đều không thể cứu được em. Chỉ trong chưa đầy một ngày, một đứa trẻ khỏe mạnh đã ra đi”, Bác sĩ chia sẻ.

Gần đây hơn, Bệnh viện Nhi Đồng Thành phố (TP.HCM) cũng mới tiếp nhận một thiếu niên 13 tuổi nhập viện trong tình trạng viêm màng não do não mô cầu, dịch não tủy đục như nước vo gạo, là dấu hiệu điển hình của nhiễm khuẩn nặng. Các bác sĩ nhận định chỉ cần nhập viện chậm thêm một thời gian ngắn, nguy cơ tử vong hoặc tổn thương não không hồi phục là rất lớn. Đáng chú ý, trẻ chưa từng tiêm vắc xin phòng não mô cầu, bởi “Xung quanh không thấy ai bị, nên nghĩ từ từ rồi tiêm”, theo chia sẻ từ phụ huynh.

Theo Bác sĩ Đông, đây cũng là suy nghĩ phổ biến của không ít phụ huynh. Tuy nhiên, não mô cầu không báo trước và cũng không chờ đợi bất kỳ ai.

Điều khiến bệnh não mô cầu đặc biệt nguy hiểm là nguồn lây có thể đến từ chính những người hoàn toàn khỏe mạnh. khoảng 10 - 25% dân số có thể mang vi khuẩn não mô cầu trong niêm mạc mũi họng mà không xuất hiện bất kỳ triệu chứng nào. Riêng ở nhóm thanh thiếu niên và người trẻ tuổi, tỷ lệ mang vi khuẩn có thể lên tới khoảng 25%, nghĩa là cứ bốn người thì có thể có một người đang mang vi khuẩn. (2)

Đối với họ, vi khuẩn chỉ “cư trú” tạm thời trong đường hô hấp mà không gây bệnh. Tuy nhiên, trong quá trình nói chuyện ở khoảng cách gần, ho, hắt hơi, hôn, dùng chung ly uống nước, muỗng đũa hoặc sống chung trong môi trường đông đúc…, vi khuẩn vẫn có thể phát tán sang người khác.

Ở người có sức đề kháng yếu, đặc biệt là trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người chưa có miễn dịch bảo vệ, vi khuẩn có thể nhanh chóng vượt qua hàng rào bảo vệ của cơ thể, xâm nhập vào máu và hệ thần kinh trung ương, gây nhiễm khuẩn huyết hoặc viêm màng não, là hai thể bệnh có diễn tiến cực kỳ nhanh và tỷ lệ tử vong cao.

Chính vì vậy, Bác sĩ Đông khuyến cáo người lớn không nên hôn trực tiếp lên mặt, môi hoặc bàn tay trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, đặc biệt khi đang mắc các bệnh đường hô hấp hoặc chưa bảo đảm tình trạng sức khỏe.

Tại Việt Nam hiện ghi nhận sự lưu hành của nhiều nhóm huyết thanh não mô cầu gây bệnh, gồm A, B, C, W và Y. Đây đều là những nhóm vi khuẩn có khả năng gây bệnh não mô cầu xâm lấn với các thể bệnh đặc biệt nguy hiểm như viêm não - màng não hoặc nhiễm khuẩn huyết tối cấp. Trong đó, những năm gần đây, nhóm B được ghi nhận là nguyên nhân của nhiều ca bệnh nặng tại Việt Nam, tuy nhiên các nhóm A, C, W và Y vẫn đang lưu hành và có thể gây dịch cũng như các trường hợp bệnh nghiêm trọng ở mọi lứa tuổi.

Xem thêm: Bé trai 13 tuổi mắc viêm màng não do não mô cầu nhóm B khởi phát sau 2 ngày sốt cao

Chính vì nhiều nhóm huyết thanh cùng tồn tại nên không có một loại vắc xin đơn lẻ nào có thể bảo vệ trước tất cả các nhóm não mô cầu. Hiện Việt Nam đã có các vắc xin giúp phòng bệnh theo từng nhóm huyết thanh khác nhau, bao gồm vắc xin phòng nhóm A, C, W, Y và vắc xin phòng nhóm B. Mỗi loại vắc xin được thiết kế để tạo miễn dịch đối với những nhóm huyết thanh nhất định, bổ sung cho nhau nhằm mở rộng phạm vi bảo vệ trước các chủng vi khuẩn đang lưu hành.

Theo khuyến cáo hiện hành, trẻ từ 2 tháng tuổi (sớm nhất lúc 6 tuần) đã có thể bắt đầu tiêm một số loại vắc xin phòng não mô cầu, tùy theo từng loại vắc xin và chỉ định. Bên cạnh trẻ nhỏ, thanh thiếu niên và sinh viên sống trong ký túc xá, quân nhân, người làm việc văn phòng hoặc sinh hoạt trong môi trường đông người, người chuẩn bị đi đến vùng có dịch hoặc khu vực lưu hành bệnh cũng là những đối tượng nên được tư vấn và tiêm phòng đầy đủ.

Việc lựa chọn loại vắc xin và xây dựng lịch tiêm cần dựa trên độ tuổi, tình trạng sức khỏe, tiền sử tiêm chủng, nguy cơ phơi nhiễm cũng như tư vấn của bác sĩ. Trong bối cảnh nhiều nhóm não mô cầu cùng lưu hành tại Việt Nam, bác sĩ sẽ đánh giá từng trường hợp cụ thể để tư vấn lịch tiêm phù hợp, giúp tối ưu khả năng phòng bệnh và giảm nguy cơ mắc các thể bệnh não mô cầu nguy hiểm.

Bệnh não mô cầu có thể xảy ra ở bất kỳ người khỏe mạnh nào và thường diễn tiến rất nhanh, nhiều trường hợp chỉ từ những triệu chứng ban đầu như sốt, đau đầu đã nhanh chóng chuyển sang sốc nhiễm khuẩn hoặc viêm màng não nặng. Chính vì vậy, chủ động tiêm vắc xin trước khi tiếp xúc với vi khuẩn là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất, thay vì chờ đến khi khu vực sinh sống xuất hiện ca bệnh hoặc có dịch mới bắt đầu tìm hiểu về vắc xin.

Song song với việc chủ động tiêm chủng, người dân cũng cần nâng cao cảnh giác với các dấu hiệu nghi ngờ bệnh. Khi xuất hiện các triệu chứng như sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, cứng cổ, nôn nhiều, lơ mơ, co giật hoặc nổi ban xuất huyết, tử ban trên da, đặc biệt nếu các triệu chứng diễn tiến nhanh trong vài giờ, cần đến ngay cơ sở y tế hoặc bệnh viện có khả năng cấp cứu để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Với bệnh não mô cầu, mỗi giờ chậm trễ đều có thể làm giảm cơ hội cứu sống người bệnh và làm tăng nguy cơ để lại di chứng nặng nề, vì vậy tuyệt đối không nên tự điều trị tại nhà hoặc chờ các triệu chứng tự thuyên giảm.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ