Trước khi vào lớp 1 đừng quên rà soát các vắc xin quan trọng cho con

Trước khi bước vào lớp 1, ngoài việc chuẩn bị hồ sơ, sách vở và tâm lý cho trẻ, phụ huynh cần đặc biệt lưu ý rà soát lịch sử tiêm chủng để bảo đảm trẻ đã được bảo vệ đầy đủ trước các bệnh truyền nhiễm có nguy cơ lây lan cao trong môi trường học đường như cúm, phế cầu, sởi, rubella, thủy đậu, viêm não Nhật Bản, sốt xuất huyết, viêm gan A…

Theo quy định mới tại Nghị định 165/2026/NĐ-CP của Chính phủ, trẻ cần được kiểm tra tình trạng tiêm ngừa đối với các bệnh thuộc Chương trình Tiêm chủng mở rộng (TCMR) và đánh giá bổ sung các vắc xin ngoài TCMR cần thiết theo độ tuổi, tình trạng sức khỏe và nguy cơ phơi nhiễm. Đây là bước quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, hạn chế lây lan trong trường học và góp phần hoàn thiện hồ sơ nhập học theo quy định.

Lớp 1 đánh dấu một trong những giai đoạn thay đổi lớn nhất trong quá trình phát triển của trẻ. Từ môi trường gia đình hoặc lớp mẫu giáo với quy mô nhỏ, trẻ bắt đầu học tập trong lớp đông học sinh, thời gian tiếp xúc kéo dài nhiều giờ mỗi ngày, thường xuyên tham gia các hoạt động tập thể, sinh hoạt chung, vui chơi và sử dụng chung nhiều đồ dùng học tập.

Theo ThS.BS Nguyễn Văn Quảng, Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC, trường học là môi trường thuận lợi để nhiều bệnh truyền nhiễm lây lan qua đường hô hấp, tiếp xúc gần hoặc giọt bắn. Chỉ cần một học sinh mắc bệnh, mầm bệnh có thể nhanh chóng lan sang nhiều trẻ khác nếu trong lớp có những em chưa được tiêm chủng đầy đủ hoặc miễn dịch suy giảm theo thời gian.

Thực tế tại Việt Nam những năm gần đây cho thấy nhiều bệnh truyền nhiễm từng được kiểm soát tốt vẫn có xu hướng ghi nhận các ổ dịch tại trường học và cộng đồng như sởi, ho gà, thủy đậu, cúm mùa, tay chân miệng, não mô cầu... Điển hình như tháng 4/2026, Đắk Lắk ghi nhận ổ dịch thủy đậu với 26 học sinh mắc tại một trường tiểu học và hai ổ dịch quai bị với khoảng 20 học sinh nghi mắc tại các trường tiểu học khác. Cùng thời điểm, Quảng Trị cũng ghi nhận 22 ca thủy đậu, chủ yếu là trẻ mầm non tại xã Hướng Lập. Tháng 3/2026, Phú Quốc ghi nhận một trường hợp tử vong do não mô cầu. Sau đó, một học sinh cùng lớp cũng mắc bệnh nhưng may mắn được phát hiện và điều trị kịp thời.

Đặc biệt đáng lo ngại khi tỷ lệ tiêm chủng ở một số địa phương chưa đạt mức bao phủ tối ưu hoặc trẻ bỏ lỡ các mũi tiêm trong những năm đầu đời.

ThS.BS Nguyễn Văn Quảng nhận định, việc trẻ đến tuổi đi học nhưng chưa được tiêm đầy đủ không chỉ làm tăng nguy cơ mắc bệnh cho chính trẻ mà còn tạo khoảng trống miễn dịch trong cộng đồng, làm tăng khả năng xuất hiện và lan rộng các ổ dịch trong trường học.

Một quan niệm khá phổ biến là trẻ đã hoàn thành các mũi tiêm trong năm đầu đời thì không cần kiểm tra lại trước khi vào lớp 1. Tuy nhiên, miễn dịch đối với một số bệnh truyền nhiễm có thể giảm dần theo thời gian. Bên cạnh đó, nhiều trẻ có thể đã bỏ lỡ một hoặc nhiều mũi tiêm do ốm bệnh, giãn cách trong giai đoạn dịch Covid-19, thay đổi nơi sinh sống hoặc thất lạc sổ tiêm chủng.

Ngoài ra, lịch tiêm chủng của Việt Nam cũng liên tục được cập nhật theo tình hình dịch tễ và sự ra đời của các loại vắc xin mới. Vì vậy, việc rà soát lịch sử tiêm chủng trước khi trẻ vào lớp 1 không chỉ nhằm kiểm tra trẻ đã tiêm đủ các mũi theo lịch hay chưa mà còn giúp phát hiện những khoảng trống miễn dịch để được tư vấn tiêm bù, tiêm nhắc hoặc bổ sung các vắc xin phù hợp với độ tuổi.

Theo ThS.BS Nguyễn Văn Quảng, tiêm bù cần được thực hiện càng sớm càng tốt đối với các mũi đã bỏ lỡ. Hầu hết các trường hợp không cần tiêm lại từ đầu mà chỉ cần tiếp tục hoàn thành các mũi còn thiếu theo hướng dẫn của bác sĩ và lịch tiêm bắt kịp.

Chương trình TCMR đã góp phần kiểm soát hiệu quả nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trong nhiều thập kỷ qua. Tuy nhiên, chương trình chủ yếu tập trung vào các bệnh có gánh nặng cao đối với sức khỏe cộng đồng và được triển khai theo từng giai đoạn, nên vẫn còn nhiều bệnh truyền nhiễm phổ biến ở trẻ em chưa được bao phủ đầy đủ bằng vắc xin.

Trong khi đó, khi bước vào lớp 1, trẻ bắt đầu học tập trong môi trường có mật độ tiếp xúc cao, thường xuyên sinh hoạt tập thể và tiếp xúc với nhiều nguồn lây khác nhau. Điều này làm tăng nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm có khả năng lây lan nhanh qua đường hô hấp, tiếp xúc trực tiếp hoặc qua thực phẩm, nguồn nước. Thực tế hiện nay, nhiều bệnh truyền nhiễm thường gặp ở trường học như cúm mùa, thủy đậu, viêm phổi do phế cầu khuẩn, RSV, viêm gan, não mô cầu... chưa được bao phủ đầy đủ trong Chương trình TCMR nhưng vẫn có nguy cơ lây lan cao tại lớp học, nhà trẻ và các hoạt động tập thể.

Vì vậy, bên cạnh việc hoàn thành các mũi thuộc Chương trình TCMR, phụ huynh nên đưa trẻ kiểm tra toàn bộ lịch sử tiêm chủng để được tư vấn bổ sung các vắc xin dịch vụ quan trọng phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và nguy cơ phơi nhiễm. “Việc tiêm bổ sung các vắc xin này không chỉ giúp trẻ được bảo vệ toàn diện hơn trước năm học mới mà còn góp phần giảm nguy cơ bùng phát các ổ dịch trong trường học và cộng đồng”, ThS.BS Nguyễn Văn Quảng nhấn mạnh.

Hiện nay, nhiều địa phương đang triển khai việc rà soát tình trạng tiêm chủng của trẻ trước khi nhập học nhằm quản lý sức khỏe học sinh và tăng tỷ lệ bao phủ vắc xin trong cộng đồng, theo chủ trương tại Nghị định 165/2026/NĐ-CP của Chính phủ. ThS.BS Nguyễn Văn Quảng khuyến cáo phụ huynh không nên đợi đến sát ngày khai giảng hoặc khi nhà trường yêu cầu mới bắt đầu kiểm tra lịch sử tiêm chủng. Việc rà soát sớm giúp phụ huynh có đủ thời gian bổ sung các mũi còn thiếu theo đúng khoảng cách giữa các liều, đồng thời tránh tình trạng tập trung đông người đi tiêm vào thời điểm cận năm học mới.

Chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1 không chỉ là hoàn thiện hồ sơ nhập học hay sắm sửa sách vở, đồng phục mà còn là chuẩn bị một nền tảng sức khỏe vững vàng để trẻ tự tin bước vào môi trường học tập mới. Trong đó, rà soát lịch sử tiêm chủng là bước quan trọng giúp xác định trẻ đã được bảo vệ đầy đủ trước các bệnh truyền nhiễm, phát hiện những khoảng trống miễn dịch và kịp thời tiêm bù, tiêm nhắc hoặc bổ sung các vắc xin cần thiết.

Bên cạnh tiêm chủng đầy đủ, trẻ cần được hướng dẫn duy trì các thói quen vệ sinh và sinh hoạt lành mạnh như rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, hạn chế chạm tay lên mắt, mũi, miệng, ăn uống cân đối dinh dưỡng, ngủ đủ giấc và vận động thể chất mỗi ngày. Đây là những biện pháp đơn giản nhưng góp phần quan trọng trong việc phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm thường gặp ở lứa tuổi học đường

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ