Vì sao trẻ học đường dễ mắc bệnh truyền nhiễm?

Chỉ cần một học sinh mắc bệnh, cả lớp, thậm chí cả trường có thể nhanh chóng xuất hiện thêm nhiều ca bệnh trong vài ngày tiếp theo. Môi trường học đường với mật độ tiếp xúc dày đặc, trong khi không ít trẻ còn thiếu các mũi tiêm hoặc đã đến lịch tiêm nhắc nhưng chưa được bổ sung, khiến nguy cơ lây lan các bệnh như sởi, cúm, thủy đậu, tay chân miệng... luôn ở mức cao, đặc biệt khi bước vào năm học mới.

Phụ huynh nên rà soát lịch sử tiêm chủng và hoàn thiện miễn dịch cho trẻ trước khi đến trường để giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế hình thành các ổ dịch trong trường học.

Mỗi ngày, một học sinh có thể tiếp xúc gần với hàng chục, thậm chí hàng trăm người thông qua các hoạt động học tập, vui chơi, ăn bán trú, sinh hoạt tập thể hay tham gia các câu lạc bộ. Chỉ cần một trẻ mang mầm bệnh đến lớp, tác nhân gây bệnh có thể nhanh chóng lan truyền qua các giọt bắn khi ho, hắt hơi, nói chuyện; qua bàn tay, đồ chơi, bàn ghế, tay nắm cửa hoặc các bề mặt dùng chung.

Khảo sát tại các cơ sở mầm non cho thấy gần 50% phụ huynh cho biết con mình bị ốm từ từ 3 - 5 lần/năm. Tuy nhiên, thực tế có thể cao hơn khi chỉ trong 5 tháng đầu năm học, trung bình của mỗi trẻ mắc bệnh thậm chí đã lên tới khoảng 3 - 4 lần.

Theo Bác sĩ Trần Huỳnh Tấn, Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC, trẻ em trong độ tuổi đi học là một trong những nhóm có tỷ lệ tiếp xúc xã hội cao nhất, đồng thời ý thức vệ sinh cá nhân chưa hoàn thiện. Nhiều trẻ chưa hình thành thói quen rửa tay đúng cách, thường xuyên đưa tay lên mắt, mũi, miệng hoặc dùng chung đồ dùng cá nhân, tạo điều kiện thuận lợi để nhiều loại virus và vi khuẩn lây lan.

Đây cũng là lý do các bệnh lây truyền qua đường hô hấp như sởi, cúm, thủy đậu, ho gà; các bệnh lây qua đường tiêu hóa như tay chân miệng, viêm gan A; hay các bệnh nguy hiểm như viêm màng não do não mô cầu thường dễ xuất hiện thành các chùm ca bệnh hoặc ổ dịch trong trường học nếu không được phát hiện và kiểm soát sớm.

Trẻ còn đối mặt với nguy cơ từ các bệnh lây truyền qua thực phẩm và đường tiêu hóa. Trong môi trường học đường, nơi học sinh ăn uống tập thể, sử dụng chung nhiều khu vực sinh hoạt và thường xuyên tiếp xúc gần, các bệnh như tiêu chảy cấp, viêm dạ dày - ruột do virus hoặc ngộ độc thực phẩm có thể nhanh chóng xuất hiện theo cụm nếu công tác vệ sinh an toàn thực phẩm và vệ sinh cá nhân không được bảo đảm.

Bên cạnh đó, nhiều trẻ trong độ tuổi đi học chưa được tiêm đủ số mũi theo khuyến cáo, bỏ lỡ các mũi tiêm nhắc hoặc chưa tiếp cận các vắc xin cần thiết theo độ tuổi, tạo ra “khoảng trống miễn dịch”, khiến trẻ không được bảo vệ đầy đủ. Nhiều phụ huynh cho rằng con đã hoàn thành các mũi tiêm đầu đời đồng nghĩa với việc đã được bảo vệ lâu dài. Tuy nhiên, trên thực tế, miễn dịch đối với một số bệnh cần được củng cố bằng các mũi tiêm nhắc hoặc bổ sung khi trẻ lớn lên.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), năm 2024 vẫn có tới 20,6 triệu trẻ em trên toàn cầu chưa được tiêm mũi vắc xin sởi đầu tiên. Không ít gia đình chỉ phát hiện con còn thiếu mũi tiêm khi chuẩn bị hồ sơ nhập học, không còn lưu giữ sổ tiêm chủng hoặc không nhớ trẻ đã được tiêm những gì sau nhiều năm. Điều này khiến việc hoàn thiện miễn dịch bị chậm trễ, trong khi trẻ đã bắt đầu học tập trong môi trường có nguy cơ phơi nhiễm cao.

Đầu năm học cũng là thời điểm trẻ từ nhiều khu vực khác nhau quay trở lại trường sau kỳ nghỉ hè. Trong thời gian nghỉ, trẻ có thể đi du lịch, tham gia các hoạt động đông người hoặc tiếp xúc với nhiều nguồn lây khác nhau mà không có biểu hiện bệnh ngay lập tức. Khi quay trở lại lớp học, chỉ một trường hợp đang trong thời gian ủ bệnh hoặc mới khởi phát triệu chứng cũng có thể trở thành nguồn lây cho nhiều bạn học.

“Đây là một trong những thời điểm có nguy cơ xuất hiện các chùm ca bệnh trong trường học nếu trẻ chưa được bảo vệ đầy đủ bằng vắc xin và các biện pháp phòng bệnh khác”, Bác sĩ Tấn chia sẻ.

Bên cạnh đó, tại Việt Nam, thời điểm chuẩn bị năm học mới cũng trùng với mùa mưa ở nhiều địa phương. Độ ẩm cao, thời tiết thay đổi thất thường và môi trường lớp học kín khi sử dụng điều hòa trong thời gian dài tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều tác nhân gây bệnh lưu hành. Đây cũng là giai đoạn các cơ sở y tế thường ghi nhận số ca mắc các bệnh đường hô hấp như cúm, viêm phổi, sởi, thủy đậu gia tăng; đồng thời nhiều bệnh khác như tay chân miệng hoặc sốt xuất huyết vẫn tiếp tục lưu hành tại nhiều tỉnh, thành phố. Khi trẻ có miễn dịch chưa đầy đủ, nguy cơ mắc bệnh và lây lan trong trường học sẽ cao hơn.

Mỗi đợt mắc bệnh không chỉ khiến trẻ phải nghỉ học, gián đoạn việc tiếp thu kiến thức và các hoạt động vui chơi, vận động mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và tinh thần. Trẻ có thể mệt mỏi kéo dài, chán ăn, sụt cân hoặc giảm khả năng tập trung sau khi khỏi bệnh. Đáng lo ngại hơn, một số bệnh truyền nhiễm còn có thể gây biến chứng nghiêm trọng. Cúm có thể dẫn đến viêm phổi hoặc suy hô hấp; sởi có thể gây viêm phổi, viêm não; trong khi các bệnh do phế cầu khuẩn hoặc Hib có nguy cơ gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết và để lại những di chứng lâu dài.

Theo Bác sĩ Tấn, nguyên tắc tốt nhất vẫn là đưa trẻ đi tiêm chủng đúng lịch, đủ liều ngay từ những năm đầu đời. Nếu trẻ còn thiếu mũi tiêm hoặc đã đến thời điểm cần tiêm nhắc, việc rà soát lịch sử tiêm chủng trước năm học mới là cơ hội để phát hiện và bổ sung kịp thời các khoảng trống miễn dịch. Thông qua việc rà soát, phụ huynh có thể biết chính xác trẻ đã được tiêm những vắc xin nào, còn thiếu mũi nào, đã đến lịch tiêm nhắc hay chưa và được bác sĩ tư vấn kế hoạch tiêm bù, tiêm vét hoặc tiêm nhắc phù hợp theo độ tuổi và tình trạng sức khỏe.

Khi mỗi trẻ được bảo vệ đầy đủ bằng vắc xin theo khuyến cáo, không chỉ nguy cơ mắc bệnh của bản thân trẻ giảm xuống mà khả năng hình thành và lây lan các ổ dịch trong trường học cũng được hạn chế, góp phần xây dựng môi trường học đường an toàn và tăng cường miễn dịch cộng đồng.

Việc rà soát và hoàn thiện lịch tiêm chủng cho trẻ trước năm học mới ngày càng được quan tâm. Theo Nghị định 165/2026/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật Phòng bệnh, cơ sở giáo dục mầm non và tiểu học có trách nhiệm phối hợp rà soát tiền sử tiêm chủng của học sinh vào đầu năm học. Đây được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm phát hiện các mũi tiêm còn thiếu, góp phần hạn chế nguy cơ bùng phát dịch bệnh trong trường học.

Danh mục vắc xin tiêm phòng cho học sinh các cấp

Bên cạnh tiêm chủng đầy đủ, phụ huynh cũng cần kết hợp nhiều biện pháp bảo vệ sức khỏe cho trẻ như duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối, đảm bảo trẻ ngủ đủ giấc, rèn luyện thể chất thường xuyên và giữ gìn vệ sinh cá nhân. Trẻ nên được hướng dẫn rửa tay đúng cách, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, hạn chế tiếp xúc với người đang mắc bệnh và đeo khẩu trang khi cần thiết. Đồng thời, phụ huynh cần theo dõi sức khỏe của trẻ, đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu bất thường để phát hiện và xử lý bệnh kịp thời.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ