Trẻ đủ tháng, đủ cân, bú tốt vẫn cần tiêm kháng thể đơn dòng RSV

Đa số trẻ nhập viện vì virus hợp bào hô hấp (RSV) không phải trẻ sinh non mà là trẻ sinh đủ tháng, khỏe mạnh trước đó. Nghiên cứu tại châu Âu ghi nhận khoảng 85% trẻ dưới một tuổi nhập viện do RSV là trẻ đủ tháng, chỉ 15% là trẻ sinh non hoặc các bệnh tim, phổi và miễn dịch bẩm sinh. Chính vì thế, trẻ sinh đủ tháng, đủ cân vẫn cần được bảo vệ sớm bằng kháng thể đơn dòng RSV trong mùa dịch và những tháng đầu đời, là giai đoạn hệ miễn dịch còn non yếu. (1)

ThS.BS Nguyễn Văn Quảng, Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC cho biết trẻ sơ sinh, dù đủ tháng hay sinh non, đều bước vào giai đoạn "khoảng trống miễn dịch" trong những tháng đầu đời. Lúc này hệ miễn dịch của trẻ chưa phát triển hoàn chỉnh, trong khi lượng kháng thể nhận từ mẹ giảm dần sau sinh. Chính khoảng trống này khiến RSV dễ dàng tấn công đường hô hấp dưới, đường thở vốn rất nhỏ của trẻ sơ sinh nhanh chóng bị phù nề, tăng tiết dịch và tắc nghẽn, gây viêm tiểu phế quản, viêm phổi, suy hô hấp và có thể phải nhập viện điều trị tích cực.

Các nhà khoa học thuộc Viện Karolinska (Thụy Điển) đã phân tích dữ liệu của hơn 2,3 triệu trẻ em sinh từ năm 2001 đến năm 2022. Kết quả cho thấy nguy cơ bệnh nặng không chỉ tập trung ở trẻ sinh non hoặc có bệnh lý nền. Ngay cả trẻ sinh đủ tháng và hoàn toàn khỏe mạnh cũng có thể phải nhập viện kéo dài hoặc điều trị hồi sức tích cực khi nhiễm RSV, đặc biệt trong 3 tháng đầu đời. Đáng chú ý, phần lớn các trường hợp RSV nặng ở nhóm tuổi này xảy ra ở trẻ sơ sinh khỏe mạnh, không có bệnh lý nghiêm trọng đi kèm. (2)

Một nghiên cứu khác công bố trên JAMA Network Open năm 2022 khảo sát 600 trẻ phải điều trị tại khoa hồi sức tích cực (ICU) do RSV tại 39 bệnh viện nhi khoa ở Mỹ cho thấy, phần lớn các trường hợp cũng là trẻ sinh đủ tháng và hoàn toàn khỏe mạnh trước đó. Đáng chú ý, 81,2% trẻ không có bất kỳ bệnh lý nền nào, cho thấy RSV có thể gây bệnh nặng ngay cả ở những trẻ không thuộc nhóm nguy cơ cao truyền thống.

Các nghiên cứu tại Việt Nam cũng cho thấy phần lớn trẻ phải nhập viện vì RSV không phải là trẻ sinh non hay có bệnh nền, mà là những em bé sinh đủ tháng và hoàn toàn khỏe mạnh trước đó. Nhiều nghiên cứu thực hiện tại các bệnh viện nhi trong nước ghi nhận 84 - 96% trẻ nhập viện do RSV là trẻ sinh đủ tháng, trong khi 84,5 - 97% không mắc bệnh tim bẩm sinh hay các bệnh lý nền khác. Điều này cho thấy RSV không chỉ là mối lo của nhóm trẻ có nguy cơ cao mà có thể gây bệnh nặng ngay cả ở những em bé phát triển bình thường, khỏe mạnh từ khi chào đời.

Đây là lý do Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ cùng nhiều hiệp hội nhi khoa hiện không còn chỉ tập trung bảo vệ nhóm trẻ sinh non mà mở rộng khuyến cáo dự phòng RSV cho hầu hết trẻ sơ sinh trong mùa RSV đầu tiên.

Theo ThS.BS Nguyễn Văn Quảng, nhiều cha mẹ đang nhầm lẫn giữa sự phát triển thể chất và khả năng miễn dịch của trẻ. Một em bé có thể sinh đủ 40 tuần, nặng hơn 3kg, bú tốt và tăng trưởng bình thường, nhưng hệ miễn dịch vẫn đang ở giai đoạn "học cách nhận diện thế giới". Trong những tháng đầu sau sinh, hệ miễn dịch của trẻ chưa từng tiếp xúc với RSV nên hoàn toàn chưa có trí nhớ miễn dịch để nhận diện và tiêu diệt virus khi xâm nhập. Vì vậy, trẻ khỏe mạnh không có nghĩa là cơ thể đã biết cách chống lại RSV.

Bên cạnh đó, điều quyết định mức độ nặng của RSV không nằm ở cân nặng của trẻ mà nằm ở mức độ trưởng thành của phổi và đường thở. Trong 6 tháng đầu đời, đường thở của trẻ chỉ bằng một phần rất nhỏ so với người lớn. Chỉ cần một lượng dịch tiết và phản ứng viêm nhẹ cũng đủ làm lòng tiểu phế quản hẹp nhanh chóng, khiến không khí khó lưu thông. Trong khi đó, người lớn hoặc trẻ lớn hơn có thể chỉ hắt hơi, sổ mũi khi mắc RSV thì cùng một lượng virus này lại đủ gây viêm tiểu phế quản, viêm phổi hoặc suy hô hấp ở trẻ sơ sinh.

Một nghịch lý khác được các ThS.BS Nguyễn Văn Quảng ghi nhận là thời điểm trẻ có nguy cơ cao nhất lại chính là lúc cha mẹ ít cảnh giác nhất. Sau khi bé chào đời khỏe mạnh, bú tốt, tăng cân đều, nhiều gia đình có xu hướng cho rằng con đã "qua giai đoạn nguy hiểm". Tuy nhiên, đây lại là khoảng thời gian hệ miễn dịch của trẻ bắt đầu mất dần lượng kháng thể nhận từ mẹ trong khi chưa tự tạo được hàng rào bảo vệ hoàn chỉnh. Khoảng trống miễn dịch này khiến RSV dễ dàng tấn công hơn bất kỳ giai đoạn nào khác trong cuộc đời.

“Buổi sáng trẻ chỉ hơi nghẹt mũi, bú ít hơn bình thường. Đến chiều bắt đầu thở nhanh, tối có thể phải nhập viện vì suy hô hấp. Khi xuất hiện dấu hiệu khó thở, nhiều trường hợp tổn thương đường hô hấp dưới đã diễn ra trước đó. Chính vì vậy, RSV được xem là căn bệnh mà phòng bệnh luôn hiệu quả hơn chờ điều trị”, ThS.BS Nguyễn Văn Quảng nhấn mạnh.

RSV là nguyên nhân hàng đầu gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Mỗi năm, virus này gây khoảng 33 triệu ca nhiễm, hơn 3,6 triệu ca nhập viện và khoảng 100.000 ca tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi. Nghiên cứu cho thấy, khoảng 90% trẻ em nhiễm RSV ít nhất một lần trong hai năm đầu đời, hơn 75% tổng số ca nhập viện vì RSV ở trẻ xảy ra trong vòng 6 tháng đầu đời và hơn 50% những trường hợp tử vong do RSV ở trẻ dưới 6 tháng tuổi. (3)

Ngoài ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ, RSV còn tạo gánh nặng đáng kể về kinh tế và tâm lý cho gia đình. Một đợt nhập viện kéo dài đồng nghĩa cha mẹ phải nghỉ làm để chăm con, phát sinh nhiều chi phí điều trị, chăm sóc và theo dõi sau xuất viện. Nghiên cứu tại châu Âu ghi nhận chi phí điều trị trung bình cho một trường hợp RSV phải nhập viện khoảng 3.605 Euro, cao gấp nhiều lần so với chi phí phòng ngừa chủ động.

Trong những năm gần đây, sự ra đời của kháng thể đơn dòng thế hệ mới Beyfortus (Nirsevimab) đã mở ra bước tiến quan trọng trong dự phòng RSV cho trẻ nhỏ. Khác với vắc xin phải chờ cơ thể tạo đáp ứng miễn dịch, kháng thể đơn dòng cung cấp sẵn các kháng thể có khả năng nhận diện và trung hòa RSV, giúp trẻ được bảo vệ gần như ngay sau khi sử dụng. Một liều có thể duy trì hiệu quả bảo vệ khoảng 5 - 6 tháng, bao phủ đúng giai đoạn nguy cơ cao nhất trong năm đầu đời.

Tại Việt Nam, kháng thể đơn dòng Beyfortus (Nirsevimab) được chỉ định cho trẻ từ sơ sinh đến 24 tháng tuổi với một liều duy nhất dành cho trẻ sơ sinh và trẻ dưới 12 tháng tuổi. Liều sử dụng được tính theo cân nặng: 50mg cho trẻ dưới 5kg và 100 mg cho trẻ từ 5kg trở lên.

Đối với một số trẻ có nguy cơ cao khi bước sang mùa RSV thứ hai (từ 12 tháng 1 ngày đến dưới 24 tháng tuổi) vẫn có thể diễn tiến nặng nếu nhiễm virus. Vì vậy, các hướng dẫn chuyên môn khuyến cáo nhóm trẻ này sử dụng thêm một liều Beyfortus 200 mg để tiếp tục duy trì khả năng bảo vệ trong mùa RSV tiếp theo. Việc có cần sử dụng hay không sẽ do bác sĩ đánh giá dựa trên tình trạng bệnh lý nền, nguy cơ diễn tiến nặng và lợi ích dự phòng của từng trẻ.

Xem thêm: Kháng thể đơn dòng RSV khi nào tiêm 2 mũi, vì sao?

Theo một nghiên cứu thực tế quy mô lớn tại Mỹ, kháng thể đơn dòng Beyfortus giúp giảm 87% số ca mắc RSV cần chăm sóc y tế ở mọi tuyến điều trị đối với trẻ sinh đủ tháng, khỏe mạnh được tiêm trước hoặc trong mùa RSV. Phân tích hậu kiểm của nghiên cứu còn cho thấy nguy cơ nhập viện do RSV giảm tới 98% ở nhóm trẻ được bảo vệ bằng Beyfortus so với nhóm không sử dụng. Kháng thể này duy trì hiệu quả bảo vệ ít nhất 5 - 6 tháng, bao phủ gần như toàn bộ mùa RSV và giai đoạn trẻ có nguy cơ cao nhất đối với các biến chứng hô hấp nghiêm trọng.

→ Đặt mua kháng thể đơn dòng RSV Beyfortus 0.5ml TẠI ĐÂY!

→ Đặt mua kháng thể đơn dòng RSV Beyfortus 1ml TẠI ĐÂY!

ThS.BS Nguyễn Văn Quảng khuyến cáo: “Đối với những trẻ đủ điều kiện sử dụng, cha mẹ nên trao đổi với bác sĩ để được tư vấn thời điểm và biện pháp dự phòng phù hợp, nhằm bảo vệ trẻ ngay trong giai đoạn dễ tổn thương nhất của cuộc đời”.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ