Chú ý phòng bệnh khi thủy đậu vào mùa!

Liên tiếp ghi nhận nhiều ca mắc, ổ dịch trong trường học, nhiều trường hợp biến chứng nặng, thậm chí có nguy cơ tử vong, dịch thủy đậu chuẩn bị bước vào mùa cao điểm trên cả nước. Các chuyên gia cảnh báo người dân cần chủ động tiêm vắc xin sớm, phát hiện bệnh kịp thời và tuân thủ biện pháp phòng lây để bảo vệ bản thân và cộng đồng.

Theo ghi nhận từ các cơ quan y tế địa phương, dịch thủy đậu đang có xu hướng gia tăng rõ rệt. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Quảng Trị cho biết chỉ trong tuần đầu tháng 4/2026, xã Hướng Lập đã ghi nhận 38 ca mắc, chủ yếu ở trẻ mầm non. Trước đó, tại Đắk Lắk, một ổ dịch với 26 học sinh mắc bệnh cũng được phát hiện tại Trường Tiểu học Lê Văn Tám (xã Ea Riêng, huyện M’Đrắk), cho thấy nguy cơ lây lan mạnh trong môi trường học đường.

Tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, nhiều bệnh nhân nhập viện trong tình trạng nặng, có trường hợp nguy kịch do biến chứng thủy đậu. Thực tế này cho thấy căn bệnh vốn được xem là “lành tính” có thể trở nên nguy hiểm nếu không được theo dõi và điều trị đúng cách.

Bác sĩ Nguyễn Đức Bá Đạt, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết thủy đậu là bệnh phổ biến quanh năm nhưng thường mắc nhiều nhất vào mùa đông và mùa xuân, đặc biệt giai đoạn cao điểm từ tháng 3 tới tháng 5. Giai đoạn này còn được gọi là mùa thủy đậu. Do đó, đây là đây là thời điểm nguy cơ lây lan gia tăng rõ rệt, đặc biệt tại các môi trường học đường đông đúc.

Thủy đậu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Varicella-Zoster gây ra, lây lan qua đường hô hấp và tiếp xúc trực tiếp với dịch từ nốt phỏng nước. Ở người chưa có miễn dịch, nguy cơ mắc bệnh sau khi tiếp xúc nguồn lây có thể lên tới khoảng 90%.

Đáng lưu ý, virus thủy đậu có thể âm thầm lây truyền từ 1 - 2 ngày trước khi xuất hiện triệu chứng. Trong môi trường lớp học đông đúc - nơi tiếp xúc gần gũi, dùng chung đồ dùng cùng hệ miễn dịch chưa hoàn thiện của trẻ tạo điều kiện cho mầm bệnh nhanh chóng lan rộng, hình thành ổ dịch trong thời gian ngắn.

Chuỗi lây nhiễm thường không dừng lại ở trường học mà tiếp tục lan ra cộng đồng, đặc biệt là trong gia đình. Trẻ mắc bệnh dễ lây nhiễm người thân, đặc biệt là người lớn chưa có miễn dịch. Thực tế hiện nay cho thấy không ít người trưởng thành chưa từng mắc thủy đậu hoặc chưa được tiêm vắc xin, tạo nên “khoảng trống miễn dịch”.

Bác sĩ Bá Đạt cũng lưu ý thêm: “Người lớn mắc thủy đậu có nguy cơ diễn tiến nặng cao hơn trẻ em, với nguy cơ nhập viện cao hơn khoảng 13 lần và tỷ lệ tử vong cao hơn tới 25 lần. Trong các biến chứng, viêm phổi là thường gặp nhất, chiếm khoảng 5 - 15% trường hợp và có thể dẫn đến tử vong với tỷ lệ lên đến 30%. Tình trạng nặng ở người lớn chủ yếu liên quan đến đáp ứng miễn dịch quá mức nhưng thiếu kiểm soát, làm gia tăng các chất trung gian gây viêm (cytokine), từ đó gây tổn thương lan rộng đến phổi, gan và hệ thần kinh trung ương.

Bên cạnh đó, các yếu tố nguy cơ như bệnh mạn tính, suy giảm miễn dịch, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch hoặc tổn thương phổi do hút thuốc lá cũng góp phần làm giảm khả năng kiểm soát virus, khiến bệnh dễ tiến triển nặng và xuất hiện biến chứng”.

Thêm vào đó, không ít trường hợp người lớn mắc bệnh sau khi lây từ trẻ lại chủ quan, tự điều trị tại nhà theo kinh nghiệm dân gian như kiêng tắm, kiêng gió, đắp lá hoặc sử dụng thuốc không theo chỉ định, vô tình tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập qua các nốt phỏng, dẫn đến tăng nguy cơ bội nhiễm.

Thực tế lâm sàng đã ghi nhận trường hợp bệnh nhân nam 35 tuổi trú xã Phú Khê, Phú Thọ nhập Trung tâm Y tế khu vực Cẩm Khê trong tình trạng sốt cao, tổn thương da lan rộng với nhiều nốt phỏng nước đã hóa mủ sau thời gian tự điều trị tại nhà. Bệnh nhân được chẩn đoán thủy đậu bội nhiễm.

Ngoài bội nhiễm da, thủy đậu còn có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở nhóm nguy cơ cao như phụ nữ mang thai, người cao tuổi, người có bệnh lý nền mạn tính. Ghi nhận tại Khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Đa khoa khu vực Bắc Quảng Trị cho thấy nhiều ca mắc thủy đậu ở phụ nữ mang thai.

“Theo dữ liệu y khoa, khoảng 20% thai phụ mắc bệnh có thể tiến triển thành viêm phổi với tỷ lệ tử vong lên tới 40%. Nhiễm bệnh từ tuần 13 - 20 của thai kỳ làm tăng nguy cơ dị tật thai nhi và thai chết lưu; nhiễm bệnh trong ba tháng cuối thai kỳ có thể khiến trẻ sơ sinh đối mặt với nguy cơ tử vong tới 30%”, Bác sĩ Bá Đạt cho biết.

Việc nhận biết sớm bệnh có ý nghĩa quan trọng trong kiểm soát dịch. Thủy đậu thường khởi phát với sốt nhẹ, mệt mỏi, đau đầu; sau 24 - 48 giờ xuất hiện ban đỏ tiến triển nhanh thành mụn nước. Đặc điểm điển hình là các tổn thương da ở nhiều giai đoạn khác nhau cùng lúc. Khi có dấu hiệu này, cần hạn chế tiếp xúc để tránh lây lan.

Người bệnh có thể theo dõi tại nhà nếu triệu chứng nhẹ, nhưng cần đến ngay cơ sở y tế khi xuất hiện sốt cao kéo dài, tổn thương da sưng đau hoặc hóa mủ, khó thở, ho nhiều hoặc có biểu hiện bất thường về thần kinh. Đặc biệt, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền cần được theo dõi y tế chặt chẽ.

Để hạn chế lây lan, người mắc bệnh cần cách ly đến khi các tổn thương da đóng vảy hoàn toàn (thường 7 - 10 ngày). Vật dụng cá nhân phải được vệ sinh riêng, môi trường sinh hoạt và lớp học cần khử khuẩn định kỳ. Việc theo dõi những người tiếp xúc gần giúp phát hiện sớm ca bệnh mới.

Tuy nhiên, trong bối cảnh thủy đậu vào mùa với số ca mắc liên tục tăng cao tại các địa phương, việc tiêm chủng vẫn là biện pháp phòng bệnh hiệu quả, an toàn nhất. Bác sĩ Bá Đạt khuyến cáo: “Tiêm đủ hai liều vắc xin thủy đậu mang lại hiệu quả bảo vệ đến 90% và giảm đáng kể nguy cơ biến chứng nặng. Trẻ em cần tiêm từ sớm theo lịch khuyến cáo; người lớn chưa có miễn dịch cũng nên tiêm bổ sung để phòng bệnh và hạn chế lây lan trong gia đình”.

Nhằm đáp ứng nhu cầu phòng bệnh, ngày 13/4/2026, Hệ thống Tiêm chủng VNVC đã đưa về Việt Nam và triển khai tiêm đầu tiên loại vắc xin phòng thủy đậu mới Barycela cho trẻ em từ 12 tháng tuổi đến 12 tuổi.

Vắc xin Barycela (Hàn Quốc) là vắc xin sống giảm độc lực phòng bệnh thủy đậu và các biến chứng nguy hiểm của bệnh như viêm phổi, nhiễm trùng máu, hội chứng Reye, zona thần kinh (bệnh giời leo), Guillain-Barré... Vắc xin được nghiên cứu, phát triển và sản xuất tại Hàn Quốc bởi GC Biopharma Corp, đạt tiền thẩm định của Tổ Chức Y tế thế giới (WHO, 2023) và được cấp phép lưu hành tại Việt Nam từ 7/2025, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng, an toàn và hiệu quả.

Vắc xin Barycela sử dụng chủng virus MAV/06 hiệu giá cao, sản xuất theo chuẩn quy trình Thực hành sản xuất tốt GMP, công nghệ vô trùng không dùng kháng sinh, giúp giảm nguy cơ dị ứng và tối ưu tính an toàn khi tiêm.

Như vậy, hiện tại VNVC đang cung ứng và triển khai tiêm đầy đủ các vắc xin phòng bệnh thủy đậu cho trẻ em và người lớn đáp ứng đa dạng và tối đa nhu cầu tiêm vắc xin phòng bệnh của người dân trước cao điểm dịch bệnh.

Danh mục các loại vắc xin phòng thủy đậu tại VNVC

Tên vắc xin	Độ tuổi	Đăng ký tiêm
Vắc xin 4 trong 1 phòng Thủy đậu - Quai bị - Sởi - Rubella ProQuad (Mỹ)	Trẻ em từ 12 tháng tuổi trở lên và người lớn.	Click đăng ký
Vắc xin Barycela (Hàn Quốc)	Trẻ em từ 12 tháng tuổi đến 12 tuổi	Click đăng ký
Vắc xin Thủy đậu Varilrix (Bỉ)	Trẻ từ 9 tháng đến người lớn.	Click đăng ký
Vắc xin Thủy đậu Varivax (Mỹ)	Trẻ em từ 12 tháng trở lên và người lớn.	Click đăng ký

Trước diễn biến dịch hiện nay, Bác sĩ Đạt lưu ý người dân cần chủ động tiêm vắc xin đầy đủ, phát hiện sớm dấu hiệu bệnh, chăm sóc đúng cách và tuân thủ nghiêm ngặt các biện pháp phòng lây. Đây là những giải pháp khoa học, nền tảng giúp kiểm soát hiệu quả dịch thủy đậu và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ