Đau buốt thần kinh suốt nhiều tháng do nhầm lẫn zona thần kinh với đau vai gáy

Từng nghĩ chỉ bị đau vai gáy, đau nhức xương khớp thông thường, người phụ nữ 62 tuổi không ngờ mình mắc zona thần kinh. Dù các mụn nước đã lành sau điều trị, những cơn đau thần kinh vẫn kéo dài nhiều tháng, thậm chí xuất hiện trở lại khiến bà luôn sống trong nỗi lo bệnh tái phát. Các chuyên gia cảnh báo, zona thần kinh rất phổ biến ở người trên 50 tuổi, có thể gây đau kéo dài và nhiều biến chứng nếu không được phát hiện, điều trị và phòng ngừa đúng cách.

Khoảng tháng 03/2026, cô Trần Thị Bích Hồng (62 tuổi, TP.HCM) bắt đầu thấy đau nhức ở vùng vai phải, cơn đau lan dọc xuống cánh tay, hệt những đợt đau vai gáy hoặc đau xương khớp mà nhiều người trung niên thường gặp. Vùng da lúc đó hoàn toàn bình thường, không nổi mẩn, không phát ban, không mụn nước nên cô cũng như nhiều người khác chỉ nghĩ mình bị đau cơ hoặc thoái hóa khớp. Đến ngày hôm sau, vùng cổ xuất hiện cảm giác nóng rát nhẹ. Cô Hồng tiếp tục cho rằng mình bị côn trùng cắn nên chỉ rửa nước để giảm khó chịu.

"Tôi thấy đau từ vai xuống cánh tay nhưng da không có gì bất thường nên nghĩ chắc là đau xương khớp. Khi cổ hơi nóng rát, tôi cũng chỉ nghĩ bị kiến ba khoang hay côn trùng cắn chứ không hề nghĩ đó là bệnh zona", cô Hồng kể và chia sẻ thêm về cơn đau đến mức không muốn nói chuyện, chỉ cần mở miệng, quay đầu hay giơ tay lên cũng đau buốt như có luồng điện chạy dọc từ cổ xuống cánh tay rồi lan sâu vào tai khiến cô ám ảnh.

Zona thần kinh là bệnh do virus Varicella Zoster, tác nhân gây bệnh thủy đậu tái hoạt động gây ra. Sau khi người bệnh khỏi thủy đậu, virus không bị đào thải mà tồn tại trong các hạch thần kinh nhiều năm. Khi hệ miễn dịch suy giảm do tuổi tác, bệnh mạn tính, căng thẳng hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch, virus có thể hoạt động, di chuyển dọc theo dây thần kinh ra da và gây bệnh, với triệu chứng điển hình lúc khởi phát là đau, nóng rát, ngứa hoặc tê bì ở một bên cơ thể trước khi xuất hiện phát ban.

Theo BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, điều khiến nhiều người dễ nhầm lẫn là ở giai đoạn đầu, virus mới gây viêm dây thần kinh chứ chưa gây tổn thương ngoài da. Người bệnh chỉ cảm thấy đau nhức, nóng rát, châm chích hoặc tê bì ở một vùng cơ thể. Chính vì chưa có mụn nước nên phần lớn nghĩ mình bị đau vai gáy, đau cơ, thoái hóa cột sống cổ hoặc bệnh xương khớp. Đây cũng là lý do cô Bích Hồng đã trải qua nhiều ngày chỉ với cảm giác đau lan từ vai xuống cánh tay phải trước khi vùng cổ xuất hiện các chùm mụn nước đặc trưng của zona thần kinh.

Không ít trường hợp, đặc biệt khi tổn thương nằm ở vùng cổ, vai hoặc ngực, người bệnh dễ bị chẩn đoán nhầm thành đau vai gáy, thoái hóa cột sống cổ, viêm gân cơ hoặc đau thần kinh liên sườn. Khi phát ban xuất hiện, "thời điểm vàng" để điều trị bằng thuốc kháng virus đã bị rút ngắn đáng kể, làm tăng nguy cơ xuất hiện biến chứng đau thần kinh sau zona.

Virus không chỉ gây viêm mà còn làm các sợi thần kinh trở nên quá nhạy cảm. Não bộ vì thế có thể tiếp nhận cả những kích thích rất nhẹ như vuốt tóc, mặc quần áo, gió thổi hoặc chạm vào da thành tín hiệu đau dữ dội. Trong y học, hiện tượng này được gọi là allodynia (đau do những kích thích vốn bình thường không gây đau). Theo nhiều bệnh nhân từng bị mô tả, con đau thần kinh do zona “cảm giác giống như bị điện giật”, “như kim châm, “như bỏng lửa” hoặc “như dao cứa”.

"Tôi chỉ cần đưa tay lên vuốt tóc cũng đau buốt như điện giật. Có hôm đau lan từ cổ xuống cánh tay rồi vào tận trong tai, đau đến mức không muốn nói chuyện vì mở miệng cũng nhức buốt", cô Hồng kể.

Theo Bác sĩ Đạo, khi virus tái hoạt động ở các khoanh thần kinh vùng cổ, đặc biệt các rễ thần kinh C5 - C7, người bệnh không chỉ đau mà còn có thể yếu cơ, giảm khả năng vận động cánh tay, thậm chí tàn tật vĩnh viễn nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Một số trường hợp phải nhập viện vì không thể nhấc tay hoặc bị nhầm với đột quỵ, viêm đám rối thần kinh cánh tay hay các bệnh lý thần kinh khác.

Các nghiên cứu ghi nhận khoảng 1 - 5% người mắc zona thần kinh gặp biến chứng yếu cơ do virus gây viêm các dây thần kinh vận động. Rối loạn vận động xảy ra ở khoảng 3 - 5% bệnh nhân và dễ bị nhầm lẫn với nhiều bệnh lý thần kinh khác như đột quỵ hoặc tổn thương đám rối thần kinh cánh tay.

Trước đó, cô Hồng từng chứng kiến nhiều người bạn phải nhập viện điều trị vì zona thần kinh. Có người đau vùng vai và cánh tay suốt nhiều ngày nên chỉ nghĩ là đau cơ xương khớp, tự mua cao dán giảm đau. Đến khi vùng da nổi các nốt đỏ và mụn nước, họ lại tưởng mình bị bỏng do miếng dán quá nóng. Chỉ khi cơn đau trở nên dữ dội, không thể chịu nổi, họ mới đến bệnh viện và được chẩn đoán mắc zona thần kinh.

Một người bạn khác của cô Hồng Phải nằm viện hơn 10 ngày vì zona xuất hiện ở vùng tay. Sau khi xuất viện, người này vẫn tiếp tục chịu những cơn đau thần kinh kéo dài nhiều tháng. Dù đã dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, kết hợp châm cứu, bấm huyệt và nhiều biện pháp hỗ trợ khác, cơn đau chỉ giảm phần nào rồi lại tái diễn, ảnh hưởng lớn đến giấc ngủ, sinh hoạt và chất lượng cuộc sống.

Theo Bác sĩ Đạo, nguyên nhân là bởi những phương pháp này chủ yếu tác động lên cơ, gân hoặc mô mềm, trong khi nguồn gốc của cơn đau nằm ở chính các dây thần kinh đã bị virus làm tổn thương. "Khi dây thần kinh bị viêm hoặc tổn thương, tín hiệu đau vẫn tiếp tục được truyền về não ngay cả khi vùng da đã lành hoàn toàn. Đây là lý do nhiều bệnh nhân vẫn đau nhiều tháng hoặc nhiều năm sau khi phát ban biến mất, gọi là biến chứng đau dây thần kinh sau zona”, Bác sĩ nhấn mạnh.

Theo nhiều nghiên cứu và hướng dẫn điều trị quốc tế, khoảng 10 - 18% người bệnh zona sẽ bị đau thần kinh sau zona. Nguy cơ tăng mạnh theo tuổi và cao nhất ở người trên 50 tuổi. Ở nhóm người từ 60 - 70 tuổi trở lên, cơn đau có thể kéo dài hàng tháng, thậm chí nhiều năm, gây mất ngủ, giảm khả năng lao động, suy giảm vận động, lo âu và trầm cảm. Nhiều bệnh nhân mô tả cơn đau còn ảnh hưởng đến việc mặc quần áo, tắm rửa, ôm cháu hoặc chỉ đơn giản là nằm ngủ vì da quá nhạy cảm.

Sau nhiều tháng điều trị, điều khiến cô Hồng tiếp tục lo lắng là những cơn đau gần đây không còn xuất hiện đúng vị trí từng phát ban. Nếu như đợt mắc bệnh trước, cô bị zona ở vùng cổ bên phải thì hiện nay cảm giác đau lại xuất hiện chủ yếu ở vùng vai và lưng bên trái.

Về nguyên tắc, virus Varicella zoster thường tái hoạt động ở một hạch thần kinh, vì vậy phát ban và đau chủ yếu xuất hiện cùng một bên cơ thể, hiếm khi vượt qua đường giữa. Tuy nhiên, trong thực hành lâm sàng vẫn ghi nhận một số trường hợp đặc biệt có biểu hiện đau lan rộng, đau đối bên hoặc tổn thương nhiều vùng thần kinh khác nhau. Y văn quốc tế đã mô tả hiện tượng này ở một số bệnh nhân dưới dạng các thể đau thần kinh lan tỏa sau zona. Những trường hợp này tương đối hiếm, cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám, đánh giá kỹ để loại trừ các nguyên nhân thần kinh khác trước khi kết luận.

Bác sĩ Đạo cho biết, virus Varicella Zoster vẫn tiếp tục tồn tại trong các hạch thần kinh sau lần mắc đầu tiên. Khi miễn dịch suy giảm, virus hoàn toàn có thể tái hoạt động và gây bệnh trở lại. CDC Hoa Kỳ, Ủy ban Cố vấn về Thực hành Tiêm chủng Hoa Kỳ (ACIP) và nhiều hiệp hội chuyên ngành trên thế giới đều khuyến cáo người từ 50 tuổi trở lên nên tiêm vắc xin phòng zona thần kinh, kể cả khi đã từng mắc bệnh trước đó. Khuyến cáo này cũng áp dụng cho người từ 18 tuổi trở lên có tình trạng suy giảm miễn dịch hoặc nguy cơ suy giảm miễn dịch, bởi đây là nhóm có nguy cơ mắc bệnh và biến chứng cao hơn.

Sau khi mắc zona, đáp ứng miễn dịch tự nhiên có thể giúp giảm nguy cơ tái phát trong một khoảng thời gian nhất định, nhưng không tạo ra sự bảo vệ tuyệt đối và lâu dài. Vì vậy, tiêm vắc xin giúp tăng cường đáp ứng miễn dịch đặc hiệu chống lại virus Varicella Zoster, góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh, tái phát cũng như các biến chứng nặng, đặc biệt là đau thần kinh sau zona.

Hiện nay, vắc xin Shingrix phòng bệnh zona thần kinh (GSK, Bỉ) đã được phê duyệt tại Việt Nam, triển khai tiêm ngừa tại gần 300 Trung tâm Tiêm chủng VNVC trên toàn quốc. Vắc xin đạt hiệu quả 97,2% trong phòng ngừa zona thần kinh ở người từ 50 tuổi trở lên, đồng thời giảm đáng kể nguy cơ đau thần kinh sau zona và các biến chứng liên quan. Ở người từ 70 tuổi trở lên, hiệu quả phòng đau thần kinh sau zona đạt 88,8%. Đối với người có bệnh lý nền, hiệu lực bảo vệ dao động từ 84,5 - 97%, còn ở nhóm từ 18 tuổi trở lên bị suy giảm miễn dịch đạt khoảng 70 - 87%.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ