Các biến chứng cúm A đáng để lưu tâm
Cúm A là bệnh nhiễm virus có khả năng lây lan nhanh và ảnh hưởng nặng nề đến sức khỏe cộng đồng. Trong nhiều trường hợp, biến chứng cúm A gây viêm phổi, suy hô hấp, thậm chí tử vong nếu không được điều trị đúng cách. Việc chủ động phòng ngừa là yếu tố then chốt để giảm thiểu nguy cơ.
| Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi BS Nguyễn Văn Mác Toàn - Quản lý Y khoa vùng 1 khu vực miền Trung - Tây Nguyên, Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC chia sẻ: “Mỗi năm, cúm gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến khoảng 500.000 người trên toàn thế giới, để lại hậu quả nặng nề không chỉ về sức khỏe mà còn về kinh tế bao gồm chi phí điều trị trực tiếp, gián tiếp và tổn thất xã hội. Trẻ em là nhóm dễ bị tổn thương nhất, với tỷ lệ mắc cúm lên tới 30%, đặc biệt ở nhóm dưới 14 tuổi. Trong số trẻ phải nhập viện vì cúm, có tới 57% gặp biến chứng, cần điều trị nội trú kéo dài, làm gia tăng đáng kể gánh nặng y tế và thiệt hại tài chính cho gia đình”. (1) |

Tại sao cúm A dễ gây biến chứng nặng hơn cúm thông thường?
Cúm A có thể gây biến chứng, thậm chí là biến chứng nặng, ảnh hưởng đến tính mạng nếu không được theo dõi và xử trí đúng cách. Nhóm đối tượng có nguy cơ cao gặp biến chứng bao gồm trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính và phụ nữ mang thai. Đây là những người có hệ miễn dịch suy yếu, dễ bị virus tấn công và làm tổn thương nhiều cơ quan trong cơ thể.
Cúm A có khả năng đột biến cực nhanh, vượt qua hệ miễn dịch và tấn công sâu vào đường hô hấp dưới. Cúm thường ít khi gây sốt cao hoặc ảnh hưởng toàn thân. Trong khi đó, cúm A gây sốt rất cao, đau nhức cơ dữ dội và phản ứng viêm hệ thống mạnh mẽ. Tình trạng này tạo áp lực cực lớn lên hệ tim mạch và chuyển hóa, dễ làm mất kiểm soát các bệnh mạn tính sẵn có (như hen suyễn, phổi tắc nghẽn mạn tính COPD, suy tim, tiểu đường), hoặc trực tiếp gây biến chứng ngoài phổi như viêm cơ tim, viêm não, tiêu cơ vân.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ, mỗi năm có từ 100.000 - 710.000 ca nhập viện liên quan đến cúm mùa. Riêng trong mùa cúm 2024 - 2025, từ ngày 1 tháng 10 năm 2024 đến ngày 26 tháng 4 năm 2025, hệ thống giám sát FluSurv-NET (Influenza Hospitalization Surveillance Network - mạng lưới giám sát quốc gia của Hoa Kỳ, theo dõi các ca nhập viện do cúm tại các bệnh viện được chọn ở nhiều bang), ghi nhận 39.053 ca nhập viện đã được xác định dương tính với virus cúm, trong đó có đến 95,9% là do cúm A.

5 biến chứng cúm A không được chủ quan
Cúm A không chỉ gây ra các triệu chứng thông thường như sốt, ho, mệt mỏi mà còn có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở nhóm nguy cơ cao. Các biến chứng này có thể ảnh hưởng đến hệ hô hấp, tim mạch, thần kinh, tai mũi họng và toàn thân, đe dọa sức khỏe và tính mạng người bệnh nếu không được theo dõi và xử trí kịp thời.
1. Biến chứng hô hấp
Viêm phổi là một trong những biến chứng hô hấp nghiêm trọng thường gặp ở bệnh nhân cúm A. Virus cúm có thể trực tiếp gây tổn thương nhu mô phổi hoặc gián tiếp làm suy giảm miễn dịch, tạo điều kiện cho vi khuẩn gây viêm phổi thứ phát.
Theo CDC Hoa Kỳ, viêm phổi là nguyên nhân phổ biến khiến người mắc cúm phải nhập viện và đóng góp đáng kể vào tỉ lệ tử vong do cúm mùa. Các thống kê tại Hoa Kỳ cho thấy từ 30 - 40% bệnh nhân cúm nhập viện có diễn tiến viêm phổi, đặc biệt ở nhóm nguy cơ cao như người cao tuổi và người có bệnh nền
Viêm tai giữa, viêm xoang cấp tính là biến chứng thường gặp ở trẻ nhỏ khi nhiễm cúm A. Virus cúm làm tăng tiết dịch đường hô hấp trên và gây tắc nghẽn vòi Eustachian, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển. Nghiên cứu cho thấy khoảng 3 - 5% trẻ em mắc cúm hàng năm phát triển viêm tai giữa do cúm gây ra. Các nghiên cứu khác cũng ghi nhận có khoảng 42% mẫu dịch tai giữa ở trẻ viêm tai giữa có chứa virus đường hô hấp như cúm A.
2. Biến chứng tim - cơ
Virus cúm có khả năng tác động lên hệ tim mạch, gây viêm cơ tim, viêm màng ngoài tim hoặc làm nặng thêm tình trạng suy tim ở người có bệnh tim sẵn có. Một nghiên cứu công bố trên tạp chí New England Journal of Medicine ghi nhận nguy cơ nhồi máu cơ tim cấp tăng gấp 6 lần trong vòng một tuần sau khi nhiễm cúm.
Ngoài ra, trong một nghiên cứu quy mô dân số xuất bản năm 2020 trên Annals of Internal Medicine, các nhà khoa học nhận thấy rằng gần 12% bệnh nhân nhập viện vì cúm đã trải qua một biến cố tim cấp tính, bao gồm suy tim hoặc nhồi máu cơ tim, dựa trên các dấu hiệu tổn thương tim được ghi nhận qua xét nghiệm sinh hóa tim
3. Biến chứng thần kinh
Cúm A có thể gây ra các biến chứng thần kinh nghiêm trọng như viêm não, viêm màng não, viêm tủy sống hoặc hội chứng Guillain-Barré. Mặc dù hiếm gặp, những biến chứng này có thể để lại di chứng thần kinh lâu dài và đòi hỏi điều trị tích cực. Co giật và bệnh não được ghi nhận xảy ra ở khoảng 7 - 10% trẻ em nhập viện vì cúm, trong đó nhiều trường hợp cần hỗ trợ hồi sức tích cực.
4. Gây suy đa tạng và nhiễm trùng huyết
Nhiễm trùng huyết, suy gan, rối loạn đông máu hoặc hội chứng viêm đa hệ thống là những biến chứng toàn thân có thể xảy ra khi virus cúm tác động đến nhiều cơ quan. Mặc dù không phổ biến, nhưng đây là những tình trạng nặng cần được xử trí tích cực tại các đơn vị hồi sức.
5. Làm trầm trọng thêm các bệnh lý nền (Hen suyễn, tiểu đường)
Một số trường hợp cúm A có thể gây ra hội chứng Reye ở trẻ em, đặc biệt khi dùng aspirin không đúng cách. Hội chứng này ảnh hưởng nghiêm trọng đến gan và não, có thể dẫn đến tử vong nếu không được chẩn đoán sớm. Ngoài ra, cúm A cũng có thể làm khởi phát cơn hen hoặc làm bùng phát bệnh lý nền như đái tháo đường hoặc lupus, gây mất kiểm soát chuyển hóa và đe dọa tính mạng.

Đối tượng có nguy cơ mắc phải biến chứng nghiêm trọng
Cúm A thường diễn tiến nhẹ ở người khỏe mạnh nhưng có thể gây biến chứng nặng ở một số nhóm nguy cơ.
1. Trẻ em dưới 5 tuổi (đặc biệt dưới 2 tuổi)
Trẻ em, đặc biệt là dưới 5 tuổi, có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện nên dễ bị biến chứng nặng khi mắc cúm A. Biến chứng thường gặp nhất ở nhóm này là viêm tai giữa, viêm phổi, co giật và bệnh lý thần kinh trung ương.
2. Phụ nữ mang thai
Phụ nữ mang thai có hệ miễn dịch suy giảm sinh lý, làm tăng nguy cơ mắc cúm và gặp biến chứng hô hấp, đặc biệt là viêm phổi do virus. Cúm A trong thai kỳ cũng liên quan đến tăng nguy cơ sinh non, thai nhẹ cân và thai chết lưu.
3. Người cao tuổi (trên 65 tuổi) và người có bệnh nền
Người từ 65 tuổi trở lên và người mắc bệnh nền như đái tháo đường, tim mạch, hen suyễn, COPD hoặc suy giảm miễn dịch có nguy cơ cao gặp biến chứng nghiêm trọng do cúm A.
Dấu hiệu cảnh báo biến chứng nguy hiểm cần đến bệnh viện
Mặc dù phần lớn người mắc cúm A có thể tự hồi phục sau vài ngày nghỉ ngơi, nhưng một số trường hợp có thể tiến triển biến chứng nghiêm trọng nếu không được can thiệp y tế kịp thời. Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu sau:
- Khó thở, thở nhanh hoặc cảm giác hụt hơi
- Đau tức ngực kéo dài, đặc biệt khi hít sâu hoặc khi vận động nhẹ cũng gây mệt
- Chóng mặt liên tục, choáng váng, mất thăng bằng
- Rối loạn ý thức như khó đánh thức, lú lẫn, lơ mơ
- Biểu hiện mất nước nặng như khô miệng, da nhăn nheo, tiểu ít hoặc không đi tiểu
- Co giật, biểu hiện tổn thương hệ thần kinh trung ương do biến chứng thần kinh của cúm
- Đau cơ dữ dội hoặc yếu cơ bất thường, có thể liên quan đến viêm cơ hoặc tiêu cơ vân
- Tình trạng bệnh lý nền như đái tháo đường, tim mạch, hen phế quản trở nên khó kiểm soát hoặc đột ngột nặng lên.
Những dấu hiệu trên có thể là biểu hiện của các biến chứng nặng như viêm phổi, viêm cơ tim, viêm não hoặc mất bù chuyển hóa. Người có nguy cơ cao như trẻ nhỏ, người lớn tuổi, phụ nữ mang thai, người có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch cần theo dõi sát và đưa đi khám ngay khi có bất kỳ biểu hiện bất thường nào.
Xem thêm: Phác đồ điều trị cúm A mới

Biến chứng cúm A có thể gây viêm phổi, suy hô hấp, thậm chí tử vong nếu không được xử trí kịp thời. Tiêm vắc xin cúm hàng năm, dùng thuốc kháng virus sớm và theo dõi sát triệu chứng là cách hiệu quả để phòng ngừa biến chứng nguy hiểm của cúm A.
- Drobnik, J., Pobrotyn, P., Witczak, I., Antczak, A., & Susło, R. (2021). Influenza as an important factor causing increased risk of patients’ deaths, excessive morbidity and prolonged hospital stays. Archives of Medical Science, 19(4), 941–951. https://doi.org/10.5114/aoms/138145
- Weekly US Influenza Surveillance Report: Key Updates for Week 17, ending April 26, 2025. (2025, May 2). FluView. https://www.cdc.gov/fluview/surveillance/2025-week-17.html








