10+ vật dụng quen thuộc ở khu vui chơi là “ổ chứa” mầm bệnh nếu vệ sinh không đúng cách

Nhà banh (nhà bóng), cầu trượt, xích đu, tay vịn, thú nhún… là những vật dụng trẻ thường xuyên chạm, nắm và tiếp xúc trực tiếp khi vui chơi. Nếu không được vệ sinh đúng cách, các bề mặt tiếp xúc nhiều có thể trở thành mắt xích trong chuỗi lây truyền mầm bệnh, đặc biệt khi trẻ có thói quen đưa tay lên mắt, mũi, miệng. Vì vậy, vệ sinh bề mặt, rửa tay đúng cách và giữ trẻ tránh xa khu vui chơi khi đang mắc bệnh là những biện pháp đơn giản nhưng quan trọng để giảm nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng.

Không giống nhiều không gian công cộng khác, khu vui chơi trẻ em là nơi có mật độ tiếp xúc rất cao giữa các em nhỏ, trong khi đây là nhóm đối tượng có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và khả năng tự bảo vệ còn hạn chế. Trong quá trình vui chơi, trẻ liên tục cầm nắm, leo trèo, bò, ngồi, nằm hoặc ôm các thiết bị, đồ chơi dùng chung. Đây chính là điều kiện thuận lợi để các tác nhân gây bệnh lưu lại trên bề mặt và lây lan từ trẻ này sang trẻ khác.

Bác sĩ Trần Huỳnh Tấn, Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC cho biết, nhiều loại vi khuẩn, virus, nấm và ký sinh trùng có thể tồn tại từ vài giờ đến nhiều ngày trên các bề mặt bằng nhựa, kim loại hoặc cao su. Nếu việc vệ sinh không được chú trọng hoặc không sử dụng dung dịch khử khuẩn phù hợp, các mầm bệnh vẫn có thể tồn tại và tiếp tục phát tán.

Một nghiên cứu của Đại học Arizona (Mỹ) cho thấy khoảng 50% bề mặt tại các khu vui chơi bị nhiễm vi khuẩn hoặc virus gây bệnh, khiến mức độ ô nhiễm cao hơn nhiều khu vực công cộng khác. Tùy từng loại tác nhân và điều kiện môi trường, mầm bệnh có thể tồn tại trên thiết bị vui chơi từ vài giờ đến vài tuần.

Thực tế, nhiều loại virus có khả năng sống khá lâu trên các vật dụng quen thuộc. Virus cúm có thể tồn tại tới 48 giờ trên các bề mặt cứng như cầu trượt, tay vịn hay xích đu. Rhinovirus, tác nhân gây cảm lạnh thông thường có thể tồn tại từ 24 giờ đến 7 ngày trên các thiết bị ngoài trời. Trong khi đó, Norovirus, nguyên nhân phổ biến gây viêm dạ dày - ruột, có thể sống từ vài ngày đến vài tuần tại khu vui chơi hoặc khu vực chơi cát. Adenovirus được ghi nhận có khả năng tồn tại tới 30 ngày, còn SARS-CoV-2 có thể lưu lại từ 72 giờ đến vài ngày trên các bề mặt nhựa và kim loại.

Đáng lo ngại hơn, nhiều trẻ mắc bệnh vẫn chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng nhưng đã có thể phát tán virus qua nước bọt, dịch mũi hoặc bàn tay sau khi ho, hắt hơi. Chỉ cần một trẻ mang mầm bệnh chạm vào đồ chơi hoặc thiết bị vui chơi, những trẻ sử dụng ngay sau đó đều có nguy cơ phơi nhiễm nếu không vệ sinh tay đúng cách.

Nhà banh (nhà bóng)

Nhà bóng luôn thu hút trẻ nhỏ bởi màu sắc bắt mắt và cảm giác vận động tự do. Tuy nhiên, đây cũng là khu vực rất khó làm sạch do số lượng bóng lớn, nhiều góc khuất và tần suất sử dụng liên tục. Trẻ có thể ôm bóng, ngậm bóng, ném bóng hoặc nằm trực tiếp trong hồ bóng. Mồ hôi, nước bọt, dịch mũi và bụi bẩn dễ dàng bám trên bề mặt từng quả bóng và lưu lại trong thời gian dài nếu không được vệ sinh định kỳ.

Một nghiên cứu đăng trên American Journal of Infection Control (AJIC) cho thấy, bể bóng dành cho trẻ em có thể trở thành nơi lưu giữ và lây lan mầm bệnh nếu không được vệ sinh đúng cách. Khi kiểm tra 6 bể bóng, các nhà nghiên cứu từ Đại học Bắc Georgia đã phát hiện 31 loài vi khuẩn và 1 loài nấm men, trong đó có nhiều tác nhân có thể gây các bệnh nghiêm trọng như nhiễm trùng huyết, viêm nội tâm mạc, viêm màng não, viêm phổi và nhiễm trùng đường tiết niệu.

Cầu trượt và tay vịn

Cầu trượt, tay vịn cầu thang và các khung leo trèo là những vật có tần suất tiếp xúc rất cao. Trong suốt thời gian hoạt động, hàng trăm đôi bàn tay liên tục chạm vào các vị trí này. Nếu một trẻ mắc cúm, tay chân miệng hoặc các bệnh truyền nhiễm khác vô tình để lại dịch tiết trên bề mặt, những trẻ tiếp theo hoàn toàn có thể tiếp xúc với nguồn bệnh.

Không chỉ vậy, các khe kẽ của cầu trượt và tay vịn thường tích tụ bụi bẩn, chất hữu cơ hoặc độ ẩm. Đây là điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn và nấm phát triển nếu quá trình vệ sinh không được thực hiện đúng quy trình.

Xích đu và thú nhún

Tay cầm của xích đu, thú nhún hay xe chòi chân luôn là nơi tiếp xúc trực tiếp với lòng bàn tay. Đây cũng là những vật dụng hiếm khi được phụ huynh chú ý đến độ sạch vì nhìn bằng mắt thường vẫn sáng bóng. Tuy nhiên, một bề mặt sạch không đồng nghĩa với không có vi khuẩn. Nếu không được lau khử khuẩn đúng cách, các vi sinh vật vẫn có thể tồn tại dù mắt thường không nhìn thấy.

Theo số liệu của HomeAdvisor, một sân chơi trung bình có khoảng 3,5 triệu đơn vị vi khuẩn (CFU) trên mỗi inch vuông. Riêng tay cầm xích đu có thể ghi nhận tới 9 triệu CFU/inch2, cao hơn 50.000 lần so với bệ ngồi bồn cầu trong cùng điều kiện khảo sát. Điều này cho thấy các thiết bị vui chơi nếu không được vệ sinh thường xuyên có thể trở thành nguồn tích tụ vi sinh vật đáng kể.

Đồ chơi lắp ghép và đồ chơi mô phỏng

Các bộ lắp ghép, đồ hàng, ô tô mini, thú nhựa hay bộ dụng cụ nấu ăn là những món đồ được trẻ sử dụng luân phiên với tần suất rất cao. Ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 3 tuổi, việc ngậm đồ chơi là phản xạ khám phá tự nhiên. Nước bọt vì thế dễ dàng bám lên bề mặt đồ chơi và trở thành cầu nối lây truyền mầm bệnh cho những trẻ sử dụng tiếp theo.

Nếu đồ chơi không được làm sạch nhiều lần trong ngày, đặc biệt trong những thời điểm dịch bệnh lưu hành mạnh, nguy cơ lây nhiễm các bệnh đường hô hấp và tiêu hóa sẽ tăng đáng kể.

Màn hình cảm ứng và máy trò chơi điện tử

Nhiều khu vui chơi hiện đại trang bị máy game, màn hình cảm ứng, máy bắn bóng hoặc máy đổi quà. Các nút bấm và màn hình cảm ứng được hàng trăm người chạm vào mỗi ngày nhưng thường chỉ được lau qua loa vào cuối ngày. Đây là nhóm vật dụng có nguy cơ tích tụ vi khuẩn không kém tay nắm cửa tại các nơi công cộng.

Bàn ghế, thảm xốp và ghế chờ

Hầu hết các khu vui chơi trong nhà đều sử dụng thảm xốp ghép để chống trơn trượt và giảm chấn thương khi trẻ vui chơi. Tuy nhiên, với đặc tính nhiều khe ghép, bề mặt xốp và thường xuyên tiếp xúc với mồ hôi, bụi bẩn, thức ăn rơi vãi hoặc các chất thải sinh học, thảm xốp có thể trở thành nơi tích tụ vi khuẩn, nấm mốc và nhiều tác nhân gây bệnh nếu không được vệ sinh đúng cách.

Các khe nối giữa những miếng thảm là vị trí khó làm sạch hoàn toàn bằng phương pháp lau thông thường. Theo thời gian, bụi bẩn, mảnh vụn thức ăn và độ ẩm có thể tích tụ, tạo điều kiện cho vi sinh vật phát triển. Đối với trẻ nhỏ, đặc biệt là những trẻ có cơ địa dị ứng hoặc mắc bệnh hô hấp, việc tiếp xúc với nấm mốc và các tác nhân gây dị ứng trên thảm bẩn có thể làm tăng nguy cơ kích ứng da, khởi phát cơn hen hoặc các bệnh lý đường hô hấp.

Theo Bác sĩ Tấn, trẻ dưới 5 tuổi có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện nên dễ mắc các bệnh truyền nhiễm như tay chân miệng, cúm, sởi, thủy đậu hay ho gà. Khi một trẻ mắc bệnh tham gia vui chơi tại nơi đông người, nguy cơ phát tán mầm bệnh cho nhiều trẻ khác là rất lớn, thậm chí có thể dẫn đến các ổ dịch tại trường học, nhà trẻ hoặc cộng đồng.

Để hạn chế nguy cơ này, các khu vui chơi cần xây dựng quy trình vệ sinh, khử khuẩn hằng ngày; làm sạch nhiều lần đối với các thiết bị có tần suất tiếp xúc cao; khử khuẩn đồ chơi dùng chung; duy trì nhà vệ sinh sạch sẽ, đầy đủ xà phòng rửa tay và không nên để trẻ có dấu hiệu sốt, ho hoặc phát ban tham gia vui chơi.

Bên cạnh các biện pháp từ cơ sở tiêm chủng, sự phối hợp của phụ huynh cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe cho trẻ. Sau khi vui chơi, cha mẹ nên hướng dẫn trẻ rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, đồng thời nhắc trẻ không đưa tay hoặc đồ chơi lên mắt, mũi, miệng để hạn chế mầm bệnh xâm nhập vào cơ thể. Phụ huynh cũng cần theo dõi sức khỏe của trẻ sau khi đến nơi đông người và tuyệt đối không đưa trẻ đến khu vui chơi khi đang mắc hoặc nghi ngờ mắc bệnh truyền nhiễm để tránh lây lan cho những trẻ khác.

Đặc biệt, tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch vẫn là biện pháp hiệu quả và bền vững giúp phòng ngừa nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, bảo vệ sức khỏe cho trẻ và cộng đồng. Hiện nay, nhiều bệnh như sởi, thủy đậu, viêm não Nhật Bản, não mô cầu, phế cầu, cúm, dại... đã có vắc xin phòng ngừa. Việc cho trẻ tiêm đầy đủ theo khuyến cáo không chỉ giúp xây dựng miễn dịch, giảm nguy cơ mắc bệnh, biến chứng nặng và tử vong mà còn góp phần hạn chế lây lan dịch bệnh, bảo vệ những người chưa đủ điều kiện tiêm chủng và xây dựng miễn dịch cộng đồng.

Danh mục vắc xin phòng bệnh quan trọng cho trẻ