WHO cập nhật vắc xin cúm mùa tam giá: Người dân nên chọn loại nào?

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cập nhật khuyến nghị thành phần vắc xin cúm mùa cho mùa cúm Nam bán cầu năm 2026, trong đó chuyển sang công thức vắc xin cúm tam giá sau hơn 6 năm không ghi nhận virus cúm B/Yamagata lưu hành tự nhiên trên toàn cầu. Thông tin này khiến nhiều người dân băn khoăn: Có nên chuyển sang tiêm vắc xin cúm tam giá? Người đã tiêm hoặc đang được tư vấn tiêm vắc xin cúm tứ giá có cần thay đổi lựa chọn hay tiêm lại hay không?

Trong nhiều năm qua, vắc xin cúm tứ giá được sử dụng rộng rãi nhằm phòng ngừa 4 dòng virus cúm gồm A(H1N1), A(H3N2), B/Victoria và B/Yamagata. Hai dòng cúm B là Victoria và Yamagata từng cùng lưu hành trên toàn cầu, trong khi rất khó dự đoán dòng nào sẽ chiếm ưu thế ở mỗi mùa cúm. Chính vì vậy, vắc xin cúm tứ giá được phát triển để mở rộng phạm vi bảo vệ trước cả hai dòng virus cúm B.

Tuy nhiên, từ tháng 3/2020 đến nay, dữ liệu giám sát cúm toàn cầu của WHO cho thấy các virus cúm B được phát hiện và xác định dòng đều thuộc B/Victoria, trong khi B/Yamagata không còn được ghi nhận lưu hành tự nhiên. Trong báo cáo khuyến nghị thành phần vắc xin cúm mùa cho Nam bán cầu năm 2026, WHO tiếp tục ghi nhận chưa có trường hợp lưu hành tự nhiên nào của dòng virus này được xác nhận kể từ sau tháng 3/2020.

Trên cơ sở dữ liệu dịch tễ học toàn cầu, cộng đồng khoa học quốc tế đã chuyển hướng sang chiến lược vắc xin cúm tam giá, tập trung vào các chủng virus cúm đang lưu hành thực tế trong cộng đồng. Theo đó, các công thức vắc xin cúm mùa mới có thể bao gồm ba thành phần chính là A(H1N1)pdm09, A(H3N2) và B/Victoria.

• Cúm dòng A(H1N1)pdm09: Chủng cúm A lưu hành rộng trên toàn cầu;
• Cúm dòng A(H3N2): Chủng cúm A thường gây dịch theo mùa;
• Cúm dòng B/Victoria: Dòng cúm B đang lưu hành được xác nhận hiện nay.

Việc cập nhật thành phần vắc xin là quá trình điều chỉnh dựa trên dữ liệu dịch tễ học mới nhất nhằm tối ưu hóa công thức vắc xin trong tương lai. Nhiều quốc gia hiện vẫn đang sử dụng song song cả vắc xin cúm tam giá và tứ giá trong giai đoạn chuyển tiếp, miễn là các sản phẩm đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về chất lượng, an toàn và hiệu quả.

Thạc sĩ Nguyễn Diệu Thúy - Chuyên viên Y khoa, Hệ thống tiêm chủng VNVC cho biết sự thay đổi từ vắc xin cúm tứ giá sang tam giá không phải là “bớt đi một chủng bảo vệ”. Vắc xin cúm tam giá vẫn mang lại mức độ bảo vệ tương đương đối với các chủng cúm đang lưu hành hiện nay theo hệ thống giám sát toàn cầu.

“Sau đại dịch COVID-19, hệ thống giám sát cúm toàn cầu ghi nhận một thay đổi quan trọng là dòng cúm B/Yamagata gần như biến mất khỏi lưu hành tự nhiên. Trong báo cáo khuyến nghị thành phần vắc xin cúm cho mùa Nam bán cầu năm 2026, WHO nêu rõ không có phát hiện xác nhận nào về virus B/Yamagata lưu hành tự nhiên sau tháng 3/2020. Điều này cho thấy nguy cơ phơi nhiễm với dòng virus này hiện ở mức rất thấp”, ThS Nguyễn Diệu Thúy cho biết.

Cả vắc xin cúm tam giá và tứ giá đều là những loại vắc xin an toàn, hiệu quả, đã được kiểm chứng qua nhiều năm sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới. Việc chuyển đổi từ công thức tứ giá sang tam giá chỉ loại bỏ thành phần B/Yamagata không còn được ghi nhận lưu hành tự nhiên, không làm giảm khả năng phòng ngừa các chủng cúm mùa đang lưu hành, cũng như không làm giảm hiệu quả trong việc hạn chế nguy cơ nhập viện và các biến chứng liên quan đến cúm.

Các chuyên gia cũng lưu ý rằng việc WHO điều chỉnh thành phần vắc xin không đồng nghĩa với việc đánh giá lại hiệu quả hay độ an toàn của các vắc xin cúm tứ giá đang lưu hành. Trên thực tế, các vắc xin cúm tứ giá hiện nay vẫn chứa đầy đủ ba chủng virus cúm A(H1N1), A(H3N2) và B/Victoria đang được WHO tiếp tục khuyến nghị sử dụng trong công thức vắc xin mới nhất.

Vậy nếu B/Yamagata không còn lưu hành thì việc tiêm vắc xin cúm tứ giá hiện nay có còn phù hợp hay không? 

Thạc sĩ Nguyễn Diệu Thúy nhấn mạnh là hoàn toàn phù hợp và người dân có thể yên tâm tiêm chủng. Theo các dữ liệu an toàn đã được tích lũy trong nhiều năm sử dụng trên toàn thế giới, việc tiêm vắc xin cúm tứ giá có chứa thêm thành phần B/Yamagata không gây nguy cơ hay tác hại cho người được tiêm.

Thành phần B/Yamagata đã được sử dụng an toàn trong các vắc xin cúm mùa suốt nhiều năm qua. Các nghiên cứu đánh giá tính an toàn cho thấy hồ sơ an toàn của vắc xin cúm tam giá và tứ giá là tương đương nhau, việc bổ sung thêm kháng nguyên B/Yamagata không làm gia tăng đáng kể các phản ứng sau tiêm.

Nói cách khác, việc người dân tiêm một liều vắc xin cúm tứ giá hiện nay không đồng nghĩa với việc tiếp nhận một thành phần “thừa” gây hại cho cơ thể.

Điều quan trọng hơn, các vắc xin cúm tứ giá hiện nay vẫn chứa đầy đủ ba thành phần virus đang được WHO tiếp tục khuyến nghị sử dụng gồm A(H1N1), A(H3N2) và B/Victoria. Đây đều là những chủng virus cúm đang lưu hành và gây bệnh trên toàn cầu. Vì vậy, người đã tiêm hoặc đang được chỉ định tiêm vắc xin cúm tứ giá vẫn nhận được sự bảo vệ trước các chủng cúm mùa quan trọng hiện nay.

"Người dân không cần trì hoãn tiêm chủng chỉ vì băn khoăn giữa vắc xin cúm tam giá và tứ giá. Người đã tiêm hoặc được chỉ định tiêm vắc xin cúm tứ giá cũng không cần tiêm lại bằng vắc xin cúm tam giá. Thay vì lo ngại về loại vắc xin, người dân nên chú trọng tiêm nhắc vắc xin cúm hàng năm theo khuyến cáo để duy trì hiệu quả bảo vệ trước các chủng cúm mùa lưu hành. Việc lựa chọn vắc xin cúm tam giá hay tứ giá cần dựa trên tư vấn của bác sĩ và điều kiện thực tế của từng người." - ThS Nguyễn Diệu Thúy cho biết.

Theo các chuyên gia y tế công cộng, điều đáng lo ngại hiện nay không phải là lựa chọn giữa vắc xin cúm tam giá hay tứ giá, mà là nhiều người vẫn chưa tiêm phòng cúm hằng năm hoặc trì hoãn tiêm chủng cho đến khi dịch bệnh gia tăng. WHO cũng cho biết, mặc dù dòng cúm B/Yamagata không còn được ghi nhận lưu hành tự nhiên trong hơn 6 năm qua, gánh nặng bệnh tật do cúm mùa vẫn không hề giảm sút. Tại nhiều quốc gia, trong đó có Mỹ, các mùa cúm gần đây vẫn ghi nhận số ca mắc, nhập viện và tử vong ở mức cao, cho thấy cúm mùa tiếp tục là một trong những bệnh truyền nhiễm gây ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe cộng đồng.

Trong khi đó, virus cúm liên tục biến đổi theo thời gian, còn khả năng bảo vệ của vắc xin giảm dần sau mỗi mùa dịch. Do đó, mũi tiêm cúm của mùa trước không thể thay thế cho việc tiêm nhắc ở mùa cúm tiếp theo. WHO và nhiều tổ chức y tế quốc tế tiếp tục khuyến cáo người dân tiêm vắc xin cúm hàng năm, đặc biệt đối với trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính và nhân viên y tế.

Dù là vắc xin cúm tam giá hay tứ giá, việc tiêm chủng đúng thời điểm vẫn là yếu tố quan trọng nhất giúp giảm nguy cơ mắc cúm, nhập viện, biến chứng và các hậu quả sức khỏe liên quan đến bệnh cúm mùa.

Thực tế, vắc xin cúm tam giá không phải là một xu hướng mới chỉ xuất hiện sau khuyến nghị liên quan đến B/Yamagata của WHO. Loại vắc xin này đã được sử dụng trên thế giới trong nhiều thập kỷ và vẫn đang được nhiều quốc gia triển khai rộng rãi. Việc WHO cập nhật khuyến nghị lần này chủ yếu phản ánh sự thay đổi trong bức tranh dịch tễ học toàn cầu của virus cúm, thay vì tạo ra một hướng tiếp cận hoàn toàn mới trong phòng bệnh cúm mùa. Tại Việt Nam, người dân đã có cơ hội tiếp cận vắc xin cúm tam giá từ nhiều năm nay. Trong đó, Ivacflu-S do Việt Nam nghiên cứu và sản xuất là một trong những vắc xin cúm tam giá đang được sử dụng để phòng bệnh cúm mùa. Vắc xin này chứa ba thành phần virus cúm gồm A(H1N1), A(H3N2) và cúm B theo khuyến cáo của từng mùa dịch.

Bên cạnh đó, đáp ứng xu hướng cập nhật mới của WHO, Sanofi (Pháp) đã phát triển phiên bản vắc xin cúm Vaxigrip thế hệ mới dạng tam giá. Vắc xin vẫn duy trì đầy đủ ba thành phần virus cúm đang được WHO khuyến nghị gồm A(H1N1), A(H3N2) và B/Victoria, đồng thời loại bỏ thành phần B/Yamagata từng có trong vắc xin tứ giá Vaxigrip Tetra trước đây.

Hệ thống hàng trăm Trung tâm Tiêm chủng VNVC trên toàn quốc hiện đang chủ động cung ứng đa dạng các loại vắc xin cúm mùa cho người dân Việt Nam. Bên cạnh các vắc xin cúm tứ giá đang được sử dụng rộng rãi và vẫn hoàn toàn phù hợp trong giai đoạn chuyển tiếp, người dân hiện cũng đã có thể tiếp cận các vắc xin cúm tam giá được cập nhật theo xu hướng khuyến nghị mới nhất của WHO. 

Các vắc xin tại VNVC được bảo quản nghiêm ngặt trong hệ thống dây chuyền lạnh đạt chuẩn quốc tế GSP, vận chuyển bằng xe lạnh chuyên dụng và triển khai tiêm chủng theo quy trình an toàn khép kín tại VNVC. Đồng thời, VNVC thường xuyên triển khai nhiều chương trình ưu đãi, hỗ trợ chi phí và đa dạng hình thức thanh toán, góp phần gia tăng cơ hội tiếp cận vắc xin chất lượng cao cho người dân ở mọi độ tuổi, đặc biệt là các nhóm nguy cơ cao cần được bảo vệ sớm trước bệnh cúm mùa.