Tiêm cúm nhắc lại hàng năm, cơ thể có bị “nhờn” vắc xin?

Tiêm vắc xin cúm hàng năm không làm cơ thể bị "nhờn" vắc xin, cũng không gây quá tải hệ miễn dịch. Ngược lại, việc tiêm nhắc mỗi năm là cần thiết để duy trì khả năng bảo vệ trước các chủng virus cúm luôn biến đổi và giúp cơ thể kịp thời tạo kháng thể chống lại những nguy cơ dịch bệnh đang lưu hành trong cộng đồng.

Cúm là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus cúm gây ra, có thể khiến người bệnh sốt, đau đầu, mệt mỏi, đau nhức cơ, ho, đau họng, sổ mũi và ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt hàng ngày. Với nhiều người, cúm có thể tự cải thiện sau vài ngày, nhưng ở nhóm nguy cơ cao như trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi, người mắc bệnh tim mạch, hô hấp, đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch, cúm có thể dẫn đến biến chứng nặng như viêm phổi, suy hô hấp, làm nặng bệnh nền, thậm chí tử vong.

Điểm đặc biệt của virus cúm là khả năng biến đổi kháng nguyên liên tục. Mỗi năm, virus cúm lưu hành trong cộng đồng có thể xuất hiện những thay đổi nhỏ về cấu trúc bề mặt. Chính những thay đổi này khiến các kháng thể được tạo ra từ lần nhiễm cúm hoặc tiêm chủng trước đó không còn nhận diện virus hiệu quả như ban đầu.

Nói cách khác, nếu ví hệ miễn dịch như lực lượng an ninh thì virus cúm liên tục thay đổi "diện mạo". Vì vậy, lực lượng bảo vệ cần được cập nhật thông tin thường xuyên để tiếp tục nhận diện và ngăn chặn chính xác tác nhân gây bệnh. Chính vì thế, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) hàng năm đều phối hợp với mạng lưới giám sát cúm toàn cầu để theo dõi các chủng virus đang lưu hành và đưa ra khuyến nghị cập nhật thành phần vắc xin phù hợp với mùa cúm tiếp theo.

Bên cạnh đó, khả năng bảo vệ của kháng thể sau tiêm cúm sẽ giảm dần theo thời gian. Sau khi tiêm vắc xin, cơ thể tạo ra các kháng thể đặc hiệu giúp nhận diện và chống lại virus cúm. Tuy nhiên, nồng độ kháng thể này không duy trì ở mức cao mãi mãi mà sẽ giảm dần trong những tháng tiếp theo. BS.CKI Nguyễn Lê Nga, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết hiệu quả bảo vệ của vắc xin cúm thường đạt mức cao nhất trong những tháng đầu sau tiêm và giảm dần theo thời gian. Chính vì vậy, việc tiêm nhắc lại hàng năm giúp cơ thể "làm mới" hàng rào miễn dịch, duy trì khả năng bảo vệ tối ưu trước mùa cúm mới.

Một nghiên cứu trên 250 nhân viên y tế tại Na Uy, được đăng trên The Journal of Infectious Diseases, cho thấy những người tiêm vắc xin cúm đều đặn mỗi năm không bị suy giảm miễn dịch. Ngược lại, họ có đáp ứng miễn dịch tốt hơn trước virus cúm so với nhóm chỉ tiêm một lần rồi ngừng nhiều năm. Kết quả này cho thấy, cơ thể không trở nên kém đáp ứng hơn sau nhiều lần tiêm cúm. Ngược lại, mỗi lần tiêm là một lần hệ miễn dịch được nhắc nhớ, củng cố trí nhớ miễn dịch và tăng cường khả năng nhận diện virus.

BS.CKI Nguyễn Lê Nga cho biết thêm, hệ miễn dịch của con người, ngay cả ở trẻ nhỏ, có khả năng tiếp xúc và đáp ứng với nhiều tác nhân khác nhau mỗi ngày. Vắc xin không làm quá tải hệ miễn dịch, mà giúp cơ thể học cách nhận diện tác nhân gây bệnh và hình thành khả năng bảo vệ cần thiết. Vắc xin cúm không làm cơ thể “kiệt sức”, mà giúp hệ miễn dịch nhận diện trước các chủng virus cúm có nguy cơ lưu hành, từ đó tạo kháng thể chủ động để bảo vệ người được tiêm.

Tại Việt Nam, cúm có thể lưu hành quanh năm nhưng thường gia tăng vào thời điểm giao mùa hoặc khi thời tiết thay đổi thất thường. Đây cũng là lúc số ca bệnh hô hấp có xu hướng tăng mạnh, đặc biệt ở trẻ em. BS.CKI Nguyễn Lê Nga cho rằng việc chủ động tiêm phòng trước mùa cúm không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn góp phần hạn chế lây lan trong gia đình, trường học và cộng đồng.

Bên cạnh tiêm chủng đầy đủ, người dân vẫn cần duy trì các biện pháp phòng bệnh khác như ăn uống đủ chất, ngủ đủ giấc, hạn chế thức khuya, không lạm dụng rượu bia, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người và rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.

Khi xuất hiện các triệu chứng như sốt, đau họng, đau đầu, ho kéo dài hoặc khó thở, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời, tránh tự ý dùng thuốc hoặc áp dụng các mẹo truyền miệng chưa được kiểm chứng.

Hiện có nhiều vắc xin cúm đang được sử dụng tại Việt Nam, trong đó có các vắc xin cúm tứ giá và tam giá như Vaxigrip Tetra (Pháp), Influvac Tetra (Hà Lan), GC FLU Quadrivalent (Hàn Quốc) và Ivacflu-S (Việt Nam), chỉ định tiêm cho trẻ em từ 6 tháng tuổi trở lên và người lớn. Tùy độ tuổi, tình trạng sức khỏe, tiền sử tiêm chủng và tình hình dịch tễ, bác sĩ sẽ tư vấn loại vắc xin và lịch tiêm phù hợp.

Trẻ từ 6 tháng đến dưới 9 tuổi nếu tiêm cúm lần đầu, chưa tiêm đủ số mũi trước đó hoặc không rõ lịch sử tiêm, có thể cần 2 liều trong mùa cúm, cách nhau ít nhất 1 tháng. Trẻ từ 9 tuổi và người lớn tiêm 1 mũi mỗi năm. Vắc xin cúm cần được nhắc lại hàng năm để duy trì hiệu quả bảo vệ.

Virus cúm luôn biến đổi và khả năng bảo vệ của kháng thể sẽ giảm dần theo thời gian. Vì vậy, tiêm cúm hằng năm không làm cơ thể bị "nhờn" vắc xin hay quá tải, mà chính là cách giúp hệ miễn dịch luôn được cập nhật và sẵn sàng ứng phó trước những chủng virus cúm mới đang lưu hành.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ