Tuyệt đối không chờ theo dõi con vật, chần chừ tiêm dại sau khi bị cắn

Bị chó, mèo cắn hoặc cào, người dân cần xử trí vết thương và đi tiêm phòng dại ngay, không nên chờ theo dõi vật nuôi hay đợi xuất hiện dấu hiệu bất thường mới đi khám. Các chuyên gia từ Hệ thống Tiêm chủng VNVC cảnh báo, chỉ một quyết định chậm trễ cũng có thể khiến người bị phơi nhiễm đánh mất cơ hội phòng bệnh, bởi khi bệnh dại đã phát triệu chứng, gần như không còn khả năng cứu chữa.

“Tôi nghĩ đó chỉ là con mèo nhà nuôi nên không sao”. Đó là suy nghĩ phổ biến của rất nhiều người sau khi bị chó, mèo cắn hoặc cào. Chính tâm lý chủ quan này đang khiến không ít trường hợp trì hoãn tiêm phòng dại, lựa chọn theo dõi vật nuôi tại nhà hoặc nghe theo các kinh nghiệm truyền miệng chưa được kiểm chứng thay vì đến cơ sở y tế để được đánh giá nguy cơ phơi nhiễm.

Thực tế, bệnh dại vẫn là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất hiện nay với tỷ lệ tử vong gần như 100% khi đã khởi phát triệu chứng. Trong khi đó, bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa hiệu quả nếu người bị phơi nhiễm được xử trí đúng cách và tiêm vắc xin kịp thời.

Bác sĩ Huỳnh Trần An Khương, Chuyên viên Y Khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết nhiều người vẫn tin rằng chó mèo nuôi trong nhà, ít tiếp xúc bên ngoài hoặc đã từng được tiêm phòng thì gần như không có nguy cơ mang virus dại. Đây là quan niệm chưa đầy đủ và có thể dẫn đến những quyết định nguy hiểm.

Điển hình, trường hợp anh Khánh (45 tuổi, TP.HCM) bị mèo nhà cắn vào tay khi đang đùa giỡn, nghĩ rằng vết thương chảy máu nhẹ còn con mèo thường xuyên ở trong nhà nên anh nghĩ nguy cơ không đáng ngại, dù vật nuôi chưa được tiêm ngừa dại. Tuy nhiên, chỉ sau hai ngày, con mèo bất ngờ bỏ đi khiến anh lo lắng không thể tiếp tục theo dõi vật nuôi, đặc biệt khi liên tục đọc được thông tin về những trường hợp tử vong do bệnh dại sau khi bị chó, mèo cắn hoặc cào.

“Tôi từng nghe nhiều người nói vắc xin dại có thể ảnh hưởng thần kinh, giảm trí nhớ nên cứ chần chừ. Đến khi con mèo bỏ đi, tôi mới thực sự hoang mang và đến trung tâm tiêm chủng để hỏi bác sĩ", anh Khánh chia sẻ.

Tương tự, chị Hạnh (34 tuổi, Đồng Nai) cũng suýt bỏ lỡ thời điểm xử trí quan trọng sau khi bị chó nhà cắn vào chân lúc can ngăn hai con vật đánh nhau. Tin rằng chó đã được tiêm phòng và vẫn khỏe mạnh, chị chỉ nhốt lại để theo dõi, dự định chỉ đi tiêm nếu con vật xuất hiện dấu hiệu bất thường. Thế nhưng đến ngày thứ tư, con chó bất ngờ thoát khỏi chuồng và mất dấu. Lo lắng trước nguy cơ phơi nhiễm bệnh dại, chị mới tìm đến cơ sở tiêm chủng để được Bác sĩ tư vấn và chỉ định tiêm vắc xin.

Theo bác sĩ Khương, đây không phải là những trường hợp cá biệt mà là thực trạng khá phổ biến hiện nay. Nhiều người vẫn đặt cược sức khỏe của mình vào việc "chờ xem con vật có sao không", trong khi bản thân không thể đảm bảo sẽ theo dõi được vật nuôi liên tục trong thời gian cần thiết.

Một trong những nguyên nhân khiến người dân chủ quan là hình ảnh bệnh dại thường gắn liền với những con vật hung hãn, sùi bọt mép, cắn bừa bãi. Tuy nhiên, trên thực tế, đây thường là những biểu hiện xuất hiện ở giai đoạn muộn của bệnh.

Ở giai đoạn đầu, động vật mắc dại vẫn có thể ăn uống, sinh hoạt gần như bình thường. Một số chỉ biểu hiện mệt mỏi, lờ đờ, ít vận động hoặc thay đổi tính cách nhẹ mà người nuôi rất khó nhận biết. Có con trở nên hiền bất thường, ít phản ứng với môi trường xung quanh; số khác lại bỏ ăn, tăng tiết nước bọt hoặc thay đổi hành vi kín đáo.

Điều đáng lo ngại là virus dại đã có thể hiện diện trong nước bọt của động vật và lây sang người trước khi các dấu hiệu điển hình xuất hiện. Điều này đồng nghĩa việc đánh giá nguy cơ chỉ dựa trên cảm nhận chủ quan về tình trạng của con vật là hoàn toàn không đáng tin cậy.

Theo Bác sĩ Khương, bệnh dại có cơ chế tiến triển đặc biệt khiến nhiều người hiểu nhầm về mức độ nguy hiểm. Sau khi xâm nhập cơ thể qua vết cắn hoặc vết cào, virus dại thường không gây bệnh ngay lập tức, mà có thể bị giữ lại trong cơ xương tại vị trí vết cắn rồi di chuyển dần theo các dây thần kinh về não. Thời gian ủ bệnh có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng, thậm chí vài năm tùy từng trường hợp.

Chính khoảng thời gian này khiến không ít người lầm tưởng rằng bản thân vẫn khỏe mạnh đồng nghĩa với việc không bị lây nhiễm. Thực tế, trong giai đoạn virus âm thầm di chuyển trong cơ thể, người bệnh hầu như không có bất kỳ dấu hiệu nào để nhận biết. Khi virus đã xâm nhập hệ thần kinh trung ương và xuất hiện các triệu chứng như sốt, đau, cảm giác tê, châm chích tại vị trí vết thương, sợ nước, sợ gió, kích động, co giật, liệt, bệnh hầu như không còn khả năng cứu chữa.

Tại Việt Nam, vật nuôi, thú cưng là động vật chủ yếu làm lây truyền bệnh dại. Chỉ trong chưa đầy 5 tháng đầu năm, cả nước đã ghi nhận 30 trường hợp tử vong do bệnh dại cùng nhiều ổ dịch trên đàn chó tại các địa phương. Riêng Bệnh viện Nhi Trung ương ghi nhận 58 trẻ đến tiêm phòng dại từ đầu tháng 4 đến 5/5. Nhiều trẻ bị chó nhà tấn công; điển hình là trường hợp bệnh nhi 14 tuổi ở Thái Nguyên được xác định mắc bệnh dại, tiên lượng rất nặng.

Bác sĩ Khương khuyến cáo, ngay sau khi bị mèo, khỉ, sóc, dơi... cắn, cào hoặc liếm vào vết thương hở, niêm mạc, cần rửa vết thương dưới vòi nước sạch với xà phòng trong ít nhất 15 phút, sau đó sát khuẩn bằng cồn hoặc dung dịch povidine, betadine. Sau bước sơ cứu, cần đến trung tâm tiêm chủng hoặc cơ sở y tế để được tư vấn tiêm ngừa dại; tùy mức độ vết thương, bác sĩ có thể chỉ định thêm huyết thanh kháng dại.

Trong một số trường hợp, người dân có thể được hướng dẫn theo dõi thêm tình trạng sức khỏe của con vật. Tuy nhiên, việc theo dõi này không thay thế cho các biện pháp dự phòng sau phơi nhiễm. Người bị cắn, cào vẫn cần tuân thủ chỉ định tiêm càng sớm càng tốt, không nên chờ vật nuôi có biểu hiện bất thường mới đi khám.

Đối với những người có nguy cơ phơi nhiễm cao như bác sĩ thú y, nhân viên chăm sóc động vật, người thường xuyên tiếp xúc với chó, mèo hoặc các động vật máu nóng như khỉ, sóc, dơi..., có thể chủ động tiêm vắc xin dại dự phòng trước phơi nhiễm theo lịch 3 mũi vào các ngày 0, 7 và 21 hoặc 28. Việc tiêm phòng giúp cơ thể hình thành kháng thể bảo vệ, sẵn sàng đáp ứng miễn dịch nhanh chóng khi tiếp xúc với virus dại.

Với những người đã hoàn thành phác đồ tiêm vắc xin dại trước đó, nếu tiếp tục bị động vật cắn, cào hoặc liếm vào vết thương hở, thường chỉ cần tiêm nhắc lại 2 mũi vắc xin vào các ngày 0 và 3 theo chỉ định của bác sĩ.

Danh mục vắc xin phòng dại

Theo Bác sĩ Khương, các vắc xin dại là đang sử dụng hiện nay là vắc xin thế hệ mới, được sản xuất trên công nghệ nuôi cấy tế bào hiện đại, có độ an toàn và hiệu quả cao. Vắc xin có thể sử dụng cho cả trẻ em, phụ nữ mang thai và các đối tượng đặc biệt khi có chỉ định, không gây ảnh hưởng đến thần kinh hay suy giảm trí nhớ như những quan niệm sai lầm vẫn còn tồn tại trong cộng đồng.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ