LUÔN CẬP NHẬT THÔNG TIN MỚI, HỮU ÍCH CHO QUÝ KHÁCH

Đậu mùa và thủy đậu khác nhau như thế nào?

Thủy đậu và đậu mùa do 2 loại virus khác nhau gây ra nhưng đều gây ra các tổn thương trên làn da nên nhiều người nhầm lẫn hai bệnh này là một.

Bài viết được sự tư vấn chuyên môn của bác sĩ Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống Trung tâm tiêm chủng cho Trẻ em và Người lớn VNVC.

 

BS Bạch Thị Chính
Giám đốc Y khoa
Trình độ chuyên môn
  • Bác sĩ CKI

 

Tại sao nhiều người hay nhầm lẫn giữa bệnh đậu mùa và thủy đậu?

Bệnh thủy đậu do virus varicella gây ra, khiến người bệnh nổi mụn nước trên khắp cơ thể (đóng vảy sau vài ngày) cùng với các triệu chứng như sốt, mệt mỏi, đau đầu, chán ăn. Tình trạng này thường kéo dài khoảng 5 đến 7 ngày. Bệnh đậu mùa do virus (variola) khiến người bệnh phát ban, nổi mụn nước và sốt, giống như thủy đậu. Thủy đậu thường nhẹ, trong khi đậu mùa dễ dẫn đến tử vong.

Hai căn bệnh này có một số điểm tương đồng khiến chúng ta nhầm lẫn. Cả hai căn bệnh đều gây ra những tổn thương trên da như xuất hiện các nốt phát ban và mụn nước. Bệnh có khả năng lây lan trực tiếp qua đường hô hấp hoặc lây gián tiếp qua các đồ vật không khí nhiễm bẩn mủ, vảy, dịch tiết người lành hít phải cũng có khi do da bị xây xước mà người lành bị nhiễm bệnh, nguy cơ thành dịch cao trong cộng đồng.

Trong khi đậu mùa gần như bị tuyệt chủng hoàn toàn nhờ có vaccine đậu mùa thì thủy đậu vẫn còn rất phổ biến và có nguy cơ đe dọa sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là ở trẻ em. Trên thế giới có khoảng 4 triệu người bị bệnh mỗi năm, trong đó hơn 10.000 bệnh nhân phải nhập viện điều trị.

Bệnh đậu mùa được loại bỏ trong khi thủy đậu vẫn gây ra nhiều gánh nặng bệnh tật

Đậu mùa được coi là một trong những căn bệnh kinh khủng và tàn khốc nhất mọi thời đại. Bệnh đậu mùa tồn tại hàng ngàn năm, giết chết hàng triệu người và gây tử vong trong 30% trường hợp nhiễm bệnh.

Vào thế kỷ 18 ở châu  u, 400.000 người chết hàng năm vì bệnh đậu mùa và 1/3 số người sống sót bị mù. Tỷ lệ tử vong dao động từ 20% đến 60% và hầu hết những người sống sót đều bị sẹo làm biến dạng. Tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh thậm chí còn cao hơn, đạt gần 80% ở Luân Đôn và 98% ở Berlin vào cuối những năm 1800. Trong thế kỷ 20, căn bệnh này đã giết chết khoảng 300 triệu người trên toàn cầu. Bệnh đậu mùa dễ gây thành dịch lớn, tỷ lệ tử vong cao nên được xếp vào nhóm “bệnh tối nguy hiểm”.

Tuy nhiên, đậu mùa đã được loại trừ thành công nhờ chương trình tiêm chủng, trường hợp mắc đậu mùa cuối cùng trên thế giới được ghi nhận vào năm 1978. Vì thế tỷ lệ mắc bệnh đậu mùa hiện nay gần như bằng 0.

Trong khi đó thủy đậu vẫn đang hiện hữu và là gánh nặng bệnh tật cho hàng triệu người trên toàn thế giới. Theo thống kê thủy đậu gây bệnh cho 4 triệu người bị bệnh mỗi năm, trong đó hơn 10.000 bệnh nhân phải nhập viện điều trị. Tại Việt Nam, năm 2017 hơn 40.000 người bị thủy đậu trong đó có nhiều trường hợp biến chứng nặng như nhiễm khuẩn huyết, suy gan, suy đa tạng vì tự chữa trị tại nhà, em bé bị thủy đậu sơ sinh vì lây nhiễm từ người mẹ bị thủy đậu trong lúc mang thai.

Phân biệt đậu mùa và thủy đậu bằng cách nào?

STT Nét đặc trưng Đậu mùa Thủy đậu
1 Tác nhân gây bệnh Virus variola (VARV), thuộc chi Orthopoxvirus gây ra, ở ngoài môi trường thời tiết khô hanh virus này sống được rất lâu ở nhiệt độ từ 4-200C có thể sống được từ 3 đến 17 tháng

 

Siêu vi varicella zoster thuộc họ Herpesviridae gây ra. Virus sống được vài ngày trong vảy thủy đậu tung vào không khí. Virus này dễ bị chết bởi các thuốc sát khuẩn thường dùng.
2 Thời gian ủ bệnh 7-14 ngày 14-21 ngày
3 Mức độ nghiêm trọng Bệnh gây tỷ lệ tử vong cao hơn so với thủy đậu. Tuy nhiên đã được loại trừ nhờ vắc xin. Bệnh có tỷ lệ tử vong ít hơn so với đậu mùa. Lưu hành ở mọi nơi trên toàn thế giới. Hầu như mọi người đều bị nhiễm virus thủy đậu. Ở những vùng khí hậu ôn hòa, ít nhất 90% trẻ dưới 15 tuổi bị mắc thủy đậu và ít nhất 95% người lớn bị mắc bệnh. Bệnh thường gặp vào mùa đông và đầu xuân. Ở những nước nhiệt đới, người lớn hay bị mắc bệnh nhiều hơn.

 

4 Triệu chứng Các triệu chứng của bệnh bắt đầu với sốt cao, đau đầu và toàn thân, và đôi khi ói mửa. Các triệu chứng ban đầu gồm có đột nhiên bị sốt nhẹ, cảm thấy mệt mỏi và yếu trong người.
5 Phát ban Ban xuất hiện đầu tiên ở cổ họng hoặc miệng, sau đó lan lên mặt và cánh tay.

Phát ban lan và tiến triển thành những nốt sưng gồ khỏi mặt da và bóng nước chứa đầy mủ sau đó thành mày và vảy cứng rồi tróc đi sau khoảng 3 tuần, để lại sẹo lõm. Vết ban đậu mùa xuất hiện trên khắp cơ thể cùng một lúc (chủ yếu ở mặt, cánh tay và chân, đôi khi cả lòng bàn tay và lòng bàn chân).

 

Sảy ngứa với mụn nước nhỏ bắt đầu xuất hiện trên đầu, rồi từ từ xuất hiện trên bụng, ngực hoặc lưng và cuối cùng lan ra cánh tay và cẳng chân. Mụn nước xuất hiện từng nhóm nhỏ (gọi là cụm) trong nhiều ngày. Những mụn nước này từ từ khô lại, đóng vảy và làm thành mày ghẻ. Thường trên ngực và sau lưng có nhiều mụn nước hơn là trên mặt, cánh tay hay dưới chân.

 

6 Biến chứng
  • Nhiễm trùng, gây lở loét
  • Gây viêm não, viêm màng não (xuất hiện sau 1 tuần mọc mụn nước)
  • Viêm phổi
  • Gây viêm thận, viêm cầu thận
  • Mù lòa
  • Viêm màng não
  • Xuất huyết
  • Nhiễm trùng huyết
  • Nhiễm trùng nốt rạ
  • Viêm mô tế bào
  • Viêm gan
  • Viêm phổi…

Vắc xin thành tựu y học vĩ đại của con người

Bệnh đậu mùa đã tồn tại ít nhất 3.000 năm và là một trong những căn bệnh đáng sợ nhất thế giới cho đến khi nó bị xóa sổ bởi một chương trình tiêm chủng toàn cầu hợp tác do Tổ chức Y tế Thế giới đứng đầu. Trường hợp tự nhiên cuối cùng được biết đến là ở Somalia vào năm 1977. Kể từ đó, các trường hợp duy nhất được biết là do một tai nạn trong phòng thí nghiệm vào năm 1978 tại Birmingham, Anh khiến một người tử vong và gây ra dịch bệnh hạn chế. Bệnh đậu mùa được chính thức tuyên bố diệt trừ vào năm 1979.

Việc xóa bỏ được bệnh đậu mùa được xem là thành tựu vĩ đại của y học và tầm quan trọng của vắc xin với cuộc sống con người. Thủy đậu mặc dù vẫn đang hiện hữu nhưng vắc xin thủy đậu đang làm rất tốt việc phòng bệnh cho con người.

Theo bác sĩ Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống Trung tâm tiêm chủng cho Trẻ em và Người lớn VNVC cho biết: “Dù được xem là một bệnh lành tính với tỷ lệ tử vong nhỏ nhưng thủy đậu cũng là mối đe dọa nghiêm trọng với nhiều biến chứng nguy hiểm. Các biến chứng này có thể hiếm xảy ra nhưng bệnh thủy đậu có thể làm cho da bị nhiễm trùng trầm trọng, để lại sẹo, gây mất thẩm mỹ. Hoặc nặng hơn là dẫn đến bệnh viêm màng phổi và tổn thương não bộ. Biến chứng nghiêm trọng thường xảy ra với các em bé sơ sinh, phụ nữ mang thai, những người có hệ miễn dịch yếu, người có bệnh lý mãn tính.”

Với những trường hợp đã mắc thủy đậu, siêu vi gây bệnh sẽ sống trong cơ thể suốt đời. Nhiều năm sau khi mắc bệnh, siêu vi này có thể làm gây ra một căn bệnh khác gọi là bệnh giời leo. Bệnh giời leo (còn gọi là bệnh herpes zoster) là một chứng nổi sảy trên da rất đau do siêu vi varicella zoster (cùng loại siêu vi gây bệnh thủy đậu) gây ra. Tiếp xúc trực tiếp với sảy của người bị bệnh giời leo có thể làm cho người chưa từng bị bệnh thủy đậu hoặc chưa chủng ngừa đúng bị bệnh thủy đậu.

Có thể phòng ngừa bệnh thủy đậu bằng cách nào?

“Cách phòng ngừa bệnh thủy đậu hữu hiệu nhất là tiêm phòng. Bất cứ người nào chưa từng bị bệnh thủy đậu hay chưa được chủng ngừa đều có thể mắc bệnh. Bệnh xảy ra thường nhất nơi trẻ em dưới 15 tuổi.  Em bé dưới 12 tháng còn quá nhỏ để chủng ngừa nên rất dễ mắc bệnh. Vì thế người lớn cần có ý thức chủng ngừa đầy đủ để bảo vệ bản thân và cả em bé nhỏ khi chưa đến độ tuổi tiêm ngừa.” Bác sĩ Chính cho biết thêm.

Xem thêm:

Tiêm phòng đặc biệt quan trọng cho những phụ nữ dự định có con (ít nhất là 1 tháng trước khi mang thai hoặc sau khi sinh). Phụ nữ mắc bệnh thủy đậu trong lúc đang mang thai thường dễ bị nhiều biến chứng trầm trọng hơn những người lớn khác. Trong một số trường hợp, bệnh thủy đậu có thể truyền sang cho em bé sơ sinh. Phụ nữ đang mang thai chưa từng bị bệnh thủy đậu và bị tiếp xúc với người bệnh phải gặp bác sĩ ngay lập tức.

Chủng ngừa trước khi phải tiếp xúc với bệnh thủy đậu là cách phòng ngừa tốt nhất. Đặc biệt, chủng ngừa trong vòng 3 đến 5 ngày sau khi tiếp xúc với bệnh thủy đậu cũng giúp bảo vệ được phần nào cho bản thân không mắc bệnh.

Lịch tiêm phòng thủy đậu cho trẻ em và người lớn

 Vắc xin Vắc xin Varivax
(Mỹ)
 Vắc xin Varicella
(Hàn Quốc)
 Vắc xin Varilrix
(Bỉ)
 Đối tượng Trẻ từ 12 tháng tuổi và người lớn chưa có miễn dịch. Trẻ từ 9 tháng tuổi và người lớn chưa có miễn dịch.
 Lịch tiêm Lịch tiêm cho trẻ từ 12 tháng tuổi đến 12 tuổi:

  • Mũi 1: Lần tiêm đầu tiên.
  • Khuyến cáo mũi 2: Cách mũi 1 ít nhất 3 tháng. Mũi 2 này được khuyến cáo khi trẻ 4-6 tuổi

Lịch tiêm cho trẻ từ 13 tuổi và người lớn:

  • Mũi 1: Lần tiêm đầu tiên.
  • Mũi 2: Cách mũi 1 ít nhất 1 tháng.
Lịch tiêm cho trẻ từ 9 tháng tuổi đến 12 tuổi:

  • Mũi 1: Lần tiêm đầu tiên.
  • Khuyến cáo mũi 2: Cách mũi 1 ít nhất 6 tuần, không tiêm trước 4 tuần trong bất cứ hoàn cảnh nào.

Lịch tiêm cho trẻ từ 13 tuổi và người lớn:

  • Mũi 1: Lần tiêm đầu tiên.
  • Mũi 2: Cách mũi 1 ít  nhất 6 tuần, không tiêm trước 4 tuần trong bất cứ hoàn cảnh nào.

Bạn có thể bị bệnh thủy đậu nhiều lần không?

Có, nhưng trường hợp này rất hiếm xảy ra. Sau khi bị bệnh thủy đậu, người ta thường được miễn nhiễm suốt đời và hầu hết mọi người không bị bệnh lần nào nữa.

Chủng ngừa bệnh thủy đậu có an toàn không?

Có, vắc xin này an toàn cho hầu hết mọi người. Tuy nhiên, cũng như bất cứ thuốc nào, vắc xin cũng có khả năng gây ra những vấn đề như nóng sốt, nổi sảy nhẹ, nơi chích bị đau trong một thời gian ngắn và những phản ứng dị ứng thuốc. Những vấn đề trầm trọng hơn thế rất hiếm xảy ra. Khoảng 70-90% người được chủng ngừa sẽ được bảo vệ không mắc bệnh. Nếu những người đã được chủng ngừa có mắc bệnh, thường chỉ bị bệnh rất nhẹ.

Vắc xin phòng bệnh thủy đậu nên tiêm 2 mũi. Các chuyên gia cho biết, trẻ từ 12 tháng đến 12 tuổi, được tiêm 1 liều thủy đậu thì sự bảo vệ cho bé trước bệnh thủy đậu chỉ đạt 94%, đặc biệt đối với bé càng nhỏ thì nguy cơ mắc bệnh thủy đậu sẽ cao hơn nếu chỉ tiêm 1 liều. Do vậy, các tổ chức y tế thế giới đã khuyến cáo bé ở độ tuổi này nên được tiêm 2 liều vắc xin Varivax (2 mũi cách nhau ít nhất là 3 tháng) để bé có khả năng phòng bệnh thủy đậu tăng lên 98%.

Xem thêm clip: Vắc xin Thủy đậu thì phải tiêm 1 hay 2 mũi mới đủ

Trung tâm tiêm chủng VNVC được trang thiết bị và xây dựng theo quy trình tiêm chủng an toàn, chất lượng cao, đảm bảo cung cấp đủ loại vắc xin với giá bình ổn kể cả khi thị trường biến động. Để đăng ký tiêm vắc xin hoặc tư vấn về lịch tiêm chủng, quý khách có thể liên hệ tổng đài 028.7300.6595, liên hệ qua fanpage Trung tâm tiêm chủng Trẻ em và Người lớn – VNVC hoặc đến trực tiếp Hệ thống trung tâm tiêm chủng trên toàn quốc để đăng ký vắc xin thủy đậu trực tiếp.

Khách hàng cũng có thể mua vắc xin hoặc các gói vắc xin bằng cách truy câp https://shop.vnvc.vn/, lựa chọn và thanh toán mua vắc xin theo nhu cầu.

Châu Quỳnh