Mùa nóng kéo dài do El Nino, lưu ý gì để bảo vệ sức khỏe?

Biến động thời tiết cực đoan, nắng nóng kéo dài do hiện tượng El Nino có thể gây ra hàng loạt vấn đề sức khỏe như say nắng, chóng mặt, đột quỵ, suy dinh dưỡng và dịch bệnh bùng phát. Người dân cần chủ động phòng bệnh sớm bằng dinh dưỡng, sinh hoạt hợp lý, giữ môi trường sống an toàn, sạch sẽ và tiêm vắc xin đầy đủ để giảm nguy cơ biến chứng nguy hiểm trong mùa nắng nóng kéo dài hiện nay.

Biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan như El Nino đang tác động ngày càng rõ đến sức khỏe cộng đồng trên toàn cầu. El Nino là hiện tượng khí hậu tự nhiên, đặc trưng bởi sự ấm lên bất thường của nước biển, làm thay đổi mô hình thời tiết toàn cầu như biến đổi hướng gió, áp suất khí quyển, lượng mưa và nhiệt độ. Theo cảnh báo từ Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), nhiệt độ bề mặt biển tại khu vực Thái Bình Dương gần xích đạo đang tăng nhanh, báo hiệu khả năng hiện tượng El Nino sẽ quay trở lại sớm nhất vào giai đoạn tháng 5 đến tháng 7 năm 2026.

Tại Việt Nam, El Nino thường gắn liền với xu thế nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm, tốc độ bốc hơi nước mạnh và lượng mưa suy giảm trên diện rộng. Hệ quả là tình trạng nắng nóng kéo dài, khô hạn cục bộ, thiếu hụt nguồn nước và suy giảm dòng chảy sông suối gia tăng. Thực tế, điều này đang phần nào thể hiện qua việc mùa nắng nóng năm nay xuất hiện sớm hơn và có cường độ gay gắt hơn so với trung bình, thậm chí có nơi trên 40°C dù mới đầu mùa hè.

Bác sĩ Bùi Công Sự, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết mùa nóng kéo dài không chỉ gây khó chịu trong sinh hoạt mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều loại virus, vi khuẩn và côn trùng truyền bệnh phát triển mạnh. Khi nhiệt độ môi trường tăng cao, cơ thể con người phải liên tục điều chỉnh thân nhiệt, dễ rơi vào trạng thái mất nước, suy giảm miễn dịch và mệt mỏi kéo dài. Đây là điều kiện khiến nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm và bệnh lý hô hấp, tiêu hóa, tim mạch tăng cao hơn bình thường.

Một trong những bệnh thường gia tăng trong giai đoạn El Nino là sốt xuất huyết và viêm não Nhật Bản - hai bệnh truyền nhiễm qua vết đốt của muỗi vằn nhiễm bệnh. Nắng nóng xen kẽ các đợt mưa bất thường tạo điều kiện để muỗi sinh sản nhanh hơn trong các dụng cụ chứa nước, khu vực ẩm thấp hoặc nơi tồn đọng nước sinh hoạt. Theo Bác sĩ Bùi Công Sự, nhiều địa phương thường ghi nhận số ca sốt xuất huyết và viêm não Nhật Bản tăng mạnh sau các đợt nắng nóng kéo dài, đặc biệt tại đô thị đông dân cư.

Từ đầu năm 2026 đến nay, cả nước ghi nhận gần 45.900 ca sốt xuất huyết, tăng 1,8 lần so với cùng kỳ năm trước, trong đó có 5 trường hợp tử vong. Viêm não Nhật Bản cũng ghi nhận ca tử vong ở bệnh nhi tại Thanh Hóa vào 6/5/2026 mới đây.

Không chỉ sốt xuất huyết, Global Alliance for Vaccines and Immunization - Gavi (Liên minh Vắc xin Toàn cầu) cũng cảnh báo các bệnh đường tiêu hóa như tiêu chảy, ngộ độc thực phẩm, tay chân miệng có thể làm thay đổi sự phân bố của nhiều bệnh truyền nhiễm; đặc biệt là các bệnh lây qua đường nước, thực phẩm không an toàn hoặc qua côn trùng truyền bệnh, từ đó làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch tại nhiều khu vực. Nhiệt độ cao khiến thực phẩm dễ ôi thiu, vi khuẩn phát triển nhanh hơn nếu bảo quản không đúng cách. Trẻ nhỏ là nhóm đặc biệt dễ bị ảnh hưởng do hệ miễn dịch còn non yếu và nguy cơ mất nước cao hơn người lớn.

Các chuyên gia cũng cảnh báo nguy cơ gia tăng các bệnh hô hấp trong mùa nắng nóng. Nhiều người cho rằng chỉ mùa lạnh mới dễ mắc cúm hoặc viêm phổi, tuy nhiên thực tế việc sử dụng máy lạnh liên tục, chênh lệch nhiệt độ lớn giữa ngoài trời và trong phòng kín, cùng môi trường đông người như trường học, văn phòng, trung tâm thương mại lại tạo điều kiện để virus cúm, phế cầu, RSV, Não mô cầu hay Covid-19 lây lan mạnh hơn.

Thực tế cũng ghi nhận sự gia tăng của các bệnh lây qua đường hô hấp trong thời gian gần đây như não mô cầu với 26 ca mắc, cao hơn 10 ca so với cùng kỳ năm ngoái (tính đến tháng 4/2026), khiến 4 người tử vong. Với Covid-19 ghi nhận 302 ca bệnh, cúm mùa 17.894 trường hợp mắc bệnh trong tháng và không có tử vong.

Bên cạnh bệnh truyền nhiễm, nắng nóng cực đoan còn làm tăng nguy cơ đột quỵ, kiệt sức do nhiệt, mất nước nặng và các biến cố tim mạch, đặc biệt ở người cao tuổi, phụ nữ mang thai, trẻ em và người có bệnh nền. Bác sĩ cho biết nhiệt độ môi trường tăng cao kéo dài có thể gây áp lực lớn lên hệ tim mạch và hô hấp, khiến cơ thể dễ rơi vào trạng thái quá tải nếu không được nghỉ ngơi và bù nước hợp lý.

Trong đó, nhóm nguy cơ cao dễ bị ảnh hưởng khi thời tiết biến đổi như trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người lao động ngoài trời và người có bệnh mạn tính; thường có khả năng điều hòa thân nhiệt kém hoặc sức khỏe nền suy giảm, khiến cơ thể nhanh mất nước, dễ kiệt sức, rối loạn tuần hoàn và có nguy cơ biến chứng nặng như sốc nhiệt hoặc trầm trọng hơn bệnh sẵn có khi tiếp xúc lâu với nắng nóng.

⇒ Tham khảo thêm: Các bệnh mùa nắng nóng ở cả trẻ nhỏ và người lớn

Để bảo vệ sức khỏe trong mùa nóng kéo dài do El Nino, Bác sĩ Bùi Công Sự khuyến cáo người dân cần chủ động thay đổi thói quen sinh hoạt:

1. Hạn chế tiếp xúc với nắng nóng cực đoan

Người dân hạn chế ra ngoài vào khung giờ nắng gắt, thường từ 10h sáng đến 4h chiều. Khi phải làm việc hoặc di chuyển ngoài trời, cần đội nón rộng vành, mặc quần áo thoáng mát, chống nắng đầy đủ và nghỉ ngơi định kỳ để tránh sốc nhiệt, kiệt sức do nhiệt.

Người lao động ngoài trời, trẻ nhỏ và người cao tuổi là nhóm có nguy cơ cao bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ tăng cao kéo dài. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như choáng váng, đau đầu, mệt lả, tim đập nhanh hoặc khó thở cần nhanh chóng vào nơi mát, bổ sung nước và đến cơ sở y tế nếu triệu chứng không cải thiện.

2. Bổ sung nước và dinh dưỡng hợp lý

Mùa nóng khiến cơ thể mất nước nhanh hơn thông qua mồ hôi và hô hấp. Các chuyên gia khuyến cáo nên uống nước đều đặn ngay cả khi chưa khát, hạn chế để cơ thể rơi vào tình trạng thiếu nước kéo dài.

Chế độ ăn nên tăng cường rau xanh, trái cây tươi, thực phẩm giàu vitamin và khoáng chất để hỗ trợ miễn dịch. Đồng thời cần hạn chế rượu bia, nước ngọt nhiều đường và các món ăn quá nhiều dầu mỡ vì có thể khiến cơ thể mệt mỏi hơn trong thời tiết nóng bức.

Đối với trẻ nhỏ và người lớn tuổi, cần đặc biệt chú ý dấu hiệu mất nước như môi khô, tiểu ít, mệt nhiều hoặc sốt kéo dài để xử lý sớm, tránh biến chứng nguy hiểm.

3. Giữ môi trường sống sạch sẽ, phòng dịch bệnh

Nắng nóng xen kẽ mưa bất thường là điều kiện thuận lợi để muỗi sinh sản, làm tăng nguy cơ sốt xuất huyết. Người dân cần thường xuyên diệt lăng quăng, đậy kín dụng cụ chứa nước, vệ sinh khu vực xung quanh nhà và loại bỏ vật dụng có thể đọng nước.

Bên cạnh đó, thời tiết nóng cũng khiến thực phẩm dễ ôi thiu, làm tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm và bệnh tiêu hóa. Bác sĩ Bùi Công Sự khuyến cáo cần ăn chín uống sôi, bảo quản thực phẩm đúng cách và rửa tay thường xuyên trước khi ăn hoặc sau khi tiếp xúc nơi công cộng.

Đối với không gian sử dụng máy lạnh, cần vệ sinh định kỳ hệ thống lọc khí, duy trì nhiệt độ phù hợp và đảm bảo phòng thông thoáng để hạn chế nguy cơ bệnh hô hấp lây lan trong môi trường kín.

4. Theo dõi sức khỏe, đặc biệt ở nhóm nguy cơ cao

Người cao tuổi, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người có bệnh nền tim mạch, hô hấp hoặc tiểu đường cần được theo dõi sức khỏe sát hơn trong mùa nóng kéo dài. Đây là nhóm dễ gặp biến chứng nặng khi mắc bệnh truyền nhiễm hoặc khi cơ thể bị quá tải do nhiệt độ cao.

Bác sĩ Bùi Công Sự lưu ý không nên chủ quan với các triệu chứng như sốt cao kéo dài, khó thở, tiêu chảy nhiều, mệt lả hoặc đau ngực trong mùa nóng vì có thể liên quan đến các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm hoặc biến chứng tim mạch do nắng nóng.

5. Chủ động tiêm vắc xin để tăng cường “lá chắn” bảo vệ cơ thể mùa nắng nóng

Bên cạnh dinh dưỡng và vệ sinh môi trường, tiêm chủng vẫn là biện pháp phòng bệnh chủ động, hiệu quả và bền vững trong bối cảnh thời tiết cực đoan làm gia tăng nguy cơ dịch bệnh. Người dân nên tiêm đầy đủ các loại vắc xin quan trọng như cúm, phế cầu, Covid-19, sốt xuất huyết, viêm gan, thủy đậu… theo khuyến cáo của bác sĩ, đặc biệt với trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền.

Vắc xin ưu tiên tiêm phòng vào mùa nắng nóng

Khi El Nino và biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến khó lường, nguy cơ dịch bệnh sẽ không còn theo “mùa cố định” như trước đây mà có thể xuất hiện quanh năm. Vì vậy, thay vì chỉ xử lý khi đã mắc bệnh, người dân cần chủ động xây dựng “lá chắn sức khỏe” từ sớm bằng lối sống lành mạnh, theo dõi sức khỏe thường xuyên và tiêm phòng đầy đủ để giảm nguy cơ bệnh nặng và biến chứng nguy hiểm.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ