Trường hợp hy hữu: Bé trai khỏe mạnh mắc đồng thời zona thần kinh và thủy đậu

Bé trai 4 tuổi được chẩn đoán đồng thời mắc zona thần kinh và thủy đậu. Đây là trường hợp rất hiếm gặp trong thực hành lâm sàng, có thể trẻ mắc zona thần kinh thể lan tỏa hoặc thủy đậu tái phát hiếm gặp.

Theo thông tin từ Bệnh viện Da liễu Trung ương, bệnh nhi nhập viện sau nhiều ngày sốt cao, quấy khóc và xuất hiện các tổn thương da bất thường. Ban đầu, trẻ đau rát vùng lưng và bụng phải, sau đó nổi các cụm mụn nước tập trung thành chùm theo dải thần kinh, đây là biểu hiện điển hình của zona thần kinh. Chỉ vài ngày sau, trẻ tiếp tục xuất hiện nhiều mụn nước rải rác toàn thân kèm sốt 38 - 39°C, tương đồng với biểu hiện của bệnh thủy đậu.

Kết quả xét nghiệm tế bào học tại hai vị trí tổn thương đều phát hiện hình ảnh đặc trưng do virus Varicella Zoster gây ra và được chẩn đoán mắc đồng thời zona thần kinh vùng liên sườn phải và thủy đậu.

Bệnh nhi được điều trị bằng Acyclovir đường uống kết hợp các thuốc điều trị triệu chứng như giảm đau, hạ sốt, bù dịch và kháng histamine. Sau 2 ngày điều trị, trẻ hết sốt, vùng ngực lưng phải không còn đau, toàn trạng ổn định, các tổn thương mụn nước khô dần và không xuất hiện tổn thương mới.

Tuy nhiên, Bác sĩ Huỳnh Trần An Khương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho rằng việc phát hiện virus Varicella Zoster (VZV) mới chỉ giúp xác định tác nhân gây bệnh, còn việc phân định chính xác trẻ đang mắc thủy đậu, zona thần kinh hay đồng nhiễm cả hai bệnh vẫn cần được đánh giá thận trọng hơn dựa trên cơ chế miễn dịch, diễn tiến lâm sàng và các xét nghiệm chuyên sâu.

Theo Bác sĩ, ngay cả việc bệnh nhi đáp ứng tốt với Acyclovir cũng cho thấy hướng điều trị kháng virus phù hợp với tác nhân VZV, nhưng vẫn chưa đủ để khẳng định trẻ mắc đồng thời hai bệnh riêng biệt, bởi cả thủy đậu và zona thần kinh đều do cùng một loại virus gây ra và cùng sử dụng chiến lược điều trị tương tự.

Theo cơ chế thông thường, lần đầu cơ thể nhiễm VZV sẽ biểu hiện dưới dạng thủy đậu, sau khi khỏi bệnh, virus không biến mất hoàn toàn mà tiếp tục “ngủ yên” trong các hạch thần kinh trong nhiều năm. Khi cơ thể suy giảm miễn dịch hoặc có yếu tố kích hoạt như căng thẳng kéo dài, bệnh lý nền, suy nhược, mệt mỏi hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch, virus mới tái hoạt động trở lại dưới dạng zona thần kinh.

Điều này cũng đồng nghĩa, về nguyên tắc miễn dịch học, người bị zona thần kinh thường đã có tiếp xúc với VZV và mắc bệnh thủy đậu trước đó. Đáng chú ý, bệnh nhi 4 tuổi trước đó hoàn toàn khỏe mạnh, không có tiền sử suy giảm miễn dịch, chưa từng mắc thủy đậu, chưa được tiêm vắc xin thủy đậu và mẹ trẻ có tiền sử mắc thủy đậu khi đang mang thai trẻ ở tháng thứ 8, theo thông tin từ Bệnh viện Da liễu Trung ương. (1)

Chính vì thế, Bác sĩ An Khương cho rằng có thể trường hợp này là zona thần kinh thể lan tỏa, là một dạng bệnh không điển hình nhưng đã từng được ghi nhận trong y văn quốc tế. Thông thường, zona thần kinh chỉ xuất hiện ở một bên cơ thể và nổi thành dải dọc theo đường đi của dây thần kinh. Tuy nhiên, ở một số trường hợp hiếm gặp, đặc biệt ở trẻ em hoặc những người lớn có đáp ứng miễn dịch bất thường, tổn thương có thể lan rộng lan rộng nhiều vùng hoặc có thể toàn thân, xuất hiện nhiều bóng nước toàn thân và dễ bị nhầm lẫn với thủy đậu. (2)

Zona lan tỏa được định nghĩa khi người bệnh có từ 20 tổn thương da trở lên xuất hiện ngoài vùng thần kinh ban đầu, phân bố ở nhiều khu vực khác nhau trên cơ thể. Tình trạng này chủ yếu được ghi nhận ở người suy giảm miễn dịch, với tỷ lệ khoảng 15 - 30% trong nhóm bệnh nhân có bất thường miễn dịch. Trong khi đó, zona lan tỏa ở người có miễn dịch bình thường được xem là khá hiếm, chỉ chiếm khoảng 2% trường hợp được báo cáo.

Bác sĩ An Khương cho biết, nếu chỉ quan sát lâm sàng bằng mắt thường, việc phân biệt giữa thủy đậu và zona thần kinh thể lan tỏa đôi khi không dễ dàng, bởi cả hai tình trạng đều biểu hiện nổi mụn nước, bóng nước chứa dịch viêm trên bề mặt da ở nhiều vùng trên cơ thể.

“Ngoài ra, cũng không loại trừ khả năng người bệnh từng tiếp xúc với VZV trước đó nhưng không hình thành đáp ứng miễn dịch tế bào đầy đủ. Trong trường hợp rất hiếm gặp, cơ thể có thể không tạo được hàng rào miễn dịch bền vững sau nhiễm virus, dẫn đến nguy cơ tái nhiễm hoặc biểu hiện bệnh khác thường”, Bác sĩ An Khương cho biết thêm.

Một tình huống khác cũng được đặt ra là bé có thể đã tiếp xúc với virus từ rất sớm. Trường hợp mẹ từng mắc thủy đậu trong thời gian mang thai, bé có thể đã tiếp xúc với virus từ trong bụng mẹ. Sau một thời gian tiềm ẩn, virus có thể tái hoạt khi gặp điều kiện thuận lợi và gây bệnh Zona thần kinh. Tiền sử mắc bệnh thủy đậu vào tháng thứ 8 của thai kỳ cũng được bệnh viện ghi nhận cho trường hợp bệnh nhi 4 tuổi này.

Tuy nhiên, Bác sĩ cũng cho rằng cần thận trọng với khả năng nhầm lẫn với các bệnh lý phát ban bóng nước khác. Trên thực tế, không phải mọi người hợp nổi bóng nước đều là thủy đậu, một số bệnh do Enterovirus (nhóm virus gây bệnh tay chân miệng), Herpes Simplex (nhóm virus gây bệnh nhiễm trùng mụn rộp), chốc bỏng nước hoặc các phản ứng da hiếm gặp cũng có thể tạo tổn thương tương tự.

Chính vì vậy, Bác sĩ cho rằng với những ca bệnh hiếm hoặc biểu hiện bất thường, ngoài thăm khám lâm sàng, có thể cần phối hợp thêm các xét nghiệm chuyên sâu như PCR tìm virus, xét nghiệm miễn dịch học, ELISA kháng thể hoặc đánh giá tế bào tổn thương để phân biệt giữa nhiễm virus tiên phát, virus tái hoạt hay các bệnh lý khác có biểu hiện tương tự.

VZV là virus gây bệnh thủy đậu và zona thần kinh, có khả năng lây lan rất mạnh, nhất là trong môi trường đông người như trường học, khu vui chơi hay gia đình. Khoảng 90% người chưa có miễn dịch có nguy cơ mắc bệnh nếu tiếp xúc gần với nguồn lây. Đáng lưu ý, người bệnh có thể phát tán virus từ 1 - 2 ngày trước khi nổi mụn nước nên nhiều trường hợp vẫn sinh hoạt, đi học bình thường trong giai đoạn chưa phát ban, vô tình làm tăng nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng.

Trong đó, thủy đậu không chỉ là bệnh ngoài da đơn thuần như nhiều người vẫn nghĩ. Nếu chăm sóc không đúng cách, đặc biệt khi trẻ gãi làm vỡ mụn nước hoặc vệ sinh da không phù hợp, vi khuẩn có thể xâm nhập gây bội nhiễm da, viêm mô tế bào, áp xe và nhiễm trùng máu.

Ở các trường hợp nặng, phản ứng viêm và nhiễm trùng có thể lan rộng, gây tổn thương nhiều cơ quan như phổi, não hoặc tim, dẫn đến viêm phổi nặng, viêm não, viêm màng não, suy hô hấp hay nhiễm trùng huyết đe dọa tính mạng. Trong đó, nhiễm trùng da tại các nốt mụn nước là biến chứng thường gặp nhất. Khi tổn thương bị bội nhiễm, vi khuẩn có thể đi vào máu và gây nhiễm trùng huyết nếu không được điều trị kịp thời.

Bác sĩ An Khương khuyến cáo khi trẻ xuất hiện sốt kèm nổi mụn nước, đau rát da hoặc bóng nước lan nhanh, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và đánh giá đúng nguyên nhân thay vì tự điều trị tại nhà hoặc sử dụng thuốc không rõ thành phần.

Tiêm vắc xin đầy đủ vẫn là biện pháp hiệu quả nhất giúp phòng bệnh và giảm nguy cơ biến chứng nặng do VZV gây ra. Trẻ em từ 9 hoặc 12 tháng tuổi trở lên cần tiêm đủ 2 mũi vắc xin thủy đậu để giúp phòng bệnh hiệu quả tới gần 98% và giảm gần như hoàn toàn nguy cơ biến chứng nặng như viêm phổi, viêm não.

Hiện Việt Nam có nhiều loại vắc xin phòng thủy đậu dành cho trẻ em và người lớn, bao gồm cả vắc xin đơn và vắc xin phối hợp phòng thêm sởi, quai bị, rubella, bao gồm:

Với chi tiết mẹ của bé từng mắc thủy đậu vào tháng thứ 8 thai kỳ, Bác sĩ cũng lưu ý thêm về nguy cơ của bệnh ở phụ nữ mang thai, là nhóm đối tượng có thể diễn tiến nặng hơn do những thay đổi miễn dịch trong thai kỳ. Không chỉ ảnh hưởng sức khỏe người mẹ, VZV còn có khả năng lây truyền sang thai nhi và gây các biến chứng bẩm sinh tùy thời điểm nhiễm bệnh. Một trong những biến chứng đáng lo ngại nhất là viêm phổi do VZV, có thể diễn tiến nhanh và đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.

Ngoài ảnh hưởng đối với người mẹ, VZV có thể lây truyền từ mẹ sang thai nhi. Trong một số trường hợp, thai nhi có thể đối mặt nguy cơ mắc hội chứng thủy đậu bẩm sinh với các dị tật nghiêm trọng như tổn thương mắt, đục thủy tinh thể, đầu nhỏ, chậm phát triển thần kinh hoặc bại não.

Vì vậy, phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, đặc biệt người chưa từng mắc thủy đậu hoặc chưa tiêm vắc xin, nên chủ động kiểm tra miễn dịch và tiêm phòng trước khi mang thai theo khuyến cáo. Hiện vắc xin thủy đậu không được chỉ định tiêm trong thai kỳ, do đó phụ nữ nên hoàn thành tiêm chủng ít nhất 1 - 3 tháng trước khi mang thai để cơ thể có đủ thời gian tạo miễn dịch bảo vệ cho cả mẹ và em bé.

→ Tham khảo lịch tiêm vắc xin chi tiết cho phụ nữ chuẩn bị & đang mang thai tại đây.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ