Mùa cúm 2025 – 2026: Mức độ mắc bệnh hô hấp cao nhất trong 30 năm qua

Mùa cúm 2025 - 2026 là một trong những mùa dịch hô hấp nghiêm trọng nhất trong 30 năm qua, với số ca mắc, nhập viện và biến chứng tăng mạnh tại nhiều quốc gia. Sự xuất hiện của các biến thể cúm mới có khả năng lây lan nhanh, né tránh miễn dịch cùng diễn biến thời tiết thất thường đang làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch bệnh trên diện rộng, trong đó Việt Nam cũng đứng trước nhiều áp lực khi bước vào giai đoạn cao điểm giao lưu, du lịch và tập trung đông người dịp giữa năm.

Sau nhiều năm đại dịch Covid-19 làm thay đổi mô hình lưu hành virus, thế giới hiện chứng kiến sự trở lại mạnh mẽ của cúm mùa và hàng loạt bệnh lý hô hấp cấp tính. Tại Mỹ, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ cho biết mùa cúm 2025 - 2026 đã ghi nhận mức độ hoạt động của các bệnh hô hấp cao nhất trong gần 30 năm, với hàng chục triệu ca mắc, hơn 120.000 ca nhập viện và hàng nghìn ca tử vong. Tỷ lệ người đến khám vì sốt, đau họng, ho và các triệu chứng giống cúm tăng cao bất thường và xuất hiện sớm hơn nhiều so với các mùa cúm trước.

Tại châu Á, Nhật Bản đã phải tuyên bố dịch cúm trên toàn quốc sau khi ghi nhận hàng nghìn ca mắc chỉ trong thời gian ngắn, khiến nhiều trường học đóng cửa tạm thời. Ở Trung Quốc, các nghiên cứu giám sát dịch tễ tại Tô Châu cho thấy chỉ trong giai đoạn từ tháng 11/2025 đến tháng 1/2026 đã ghi nhận hơn 8.400 trường hợp bệnh giống cúm và gần 4.500 ca nhiễm trùng hô hấp cấp nặng. Đáng chú ý, gần một nửa số ca bệnh giống cúm có kết quả dương tính với virus cúm và tới 95% mẫu phân tích thuộc biến thể K của cúm A/H3N2. Tại Bắc Kinh, biến thể này cũng chiếm gần 85% số mẫu A/H3N2 dương tính được ghi nhận trong mùa cúm năm nay.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), biến thể cúm A/H3N2 thuộc phân nhóm K (J.2.4.1) hiện đã xuất hiện tại phần lớn quốc gia và trở thành một trong những tác nhân chính thúc đẩy làn sóng cúm toàn cầu. Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát Bệnh tật Châu Âu (ECDC) cũng đánh giá biến thể này đang gia tăng nhanh tại nhiều nước thuộc Liên minh châu Âu khi chiếm tới khoảng 50% số mẫu virus cúm được giải trình tự.

BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết biến thể K của virus cúm A/H3N2 mang nhiều thay đổi trên cấu trúc giúp virus bám vào tế bào đường hô hấp, gọi là protein hemagglutinin (HA). Các đột biến này có thể khiến virus thay đổi kháng nguyên nhanh hơn, từ đó làm suy giảm một phần khả năng nhận diện của hệ miễn dịch được hình thành từ những lần nhiễm cúm hoặc tiêm vắc xin ở các mùa trước.

Điều này lý giải vì sao mùa cúm 2025 - 2026 ghi nhận số ca mắc tăng mạnh ở nhiều nhóm tuổi, kể cả những người từng mắc bệnh cúm hoặc đã có miễn dịch trước đó. Tuy nhiên, BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo nhấn mạnh vắc xin cúm vẫn đóng vai trò rất quan trọng trong việc giảm nguy cơ mắc bệnh nặng, nhập viện và tử vong, đặc biệt với người cao tuổi, trẻ nhỏ và người có bệnh nền.

Tại Việt Nam, dù chưa ghi nhận làn sóng cúm lớn như nhiều quốc gia, các bệnh viện thời gian gần đây đã liên tục cảnh báo số ca mắc bệnh hô hấp gia tăng, đặc biệt ở trẻ em và người cao tuổi. Nhiều địa phương bước vào giai đoạn thời tiết thay đổi thất thường, mưa nắng xen kẽ, trong khi nhu cầu du lịch, học tập, vui chơi, di chuyển và tụ tập đông người tăng mạnh trong mùa hè và các dịp lễ lớn như Quốc khánh 2/9 có thể tạo điều kiện để virus cúm và các bệnh hô hấp lan rộng nhanh hơn.

BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo nhận định Việt Nam có nguy cơ chịu tác động đáng kể nếu cúm mùa tiếp tục bùng phát mạnh trên toàn cầu do mật độ dân số cao, giao thương quốc tế lớn và tỷ lệ bao phủ vắc xin cúm ở cộng đồng hiện vẫn chưa cao. Một thực tế đáng lưu ý là nhiều người vẫn chủ quan cho rằng cúm chỉ là bệnh thông thường, trong khi bệnh có thể gây biến chứng nặng như viêm phổi, suy hô hấp, viêm cơ tim, làm nặng bệnh nền hoặc dẫn đến tử vong ở nhóm nguy cơ cao.

Theo BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo, điều đáng lo hiện nay không chỉ nằm ở số ca mắc tăng cao mà còn ở việc nhiều tác nhân hô hấp đang lưu hành cùng lúc. Sau Covid-19, miễn dịch cộng đồng với các bệnh hô hấp có xu hướng suy giảm do thay đổi hành vi tiếp xúc xã hội trong nhiều năm. Trong khi đó, biến đổi khí hậu, chênh lệch nhiệt độ ngày đêm lớn, độ ẩm thay đổi thất thường và ô nhiễm không khí tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi cho virus tồn tại lâu hơn trong môi trường và lây lan mạnh hơn trong cộng đồng.

Không chỉ cúm mùa, giới chuyên gia toàn cầu còn đặc biệt lo ngại trước nguy cơ từ cúm gia cầm A/H5N1 khi chủng virus này tiếp tục xuất hiện rải rác tại nhiều quốc gia từ năm 2024 đến nay. WHO cho biết phần lớn các ca nhiễm cúm A/H5N1 ở người liên quan đến tiếp xúc với gia cầm hoặc động vật mắc bệnh và thường diễn tiến rất nặng, với tỷ lệ tử vong có thể lên tới khoảng 50%, vượt quá tỷ lệ tử vong do nhiễm SARS-CoV-2.

Song song với làn sóng cúm mùa bùng phát mạnh, WHO cho biết nhiều quốc gia hiện ghi nhận hiện tượng virus hợp bào hô hấp RSV, Covid-19 và các virus hô hấp khác cùng lưu hành với cường độ cao. Báo cáo giám sát hô hấp toàn cầu của WHO cho thấy có thời điểm tỷ lệ dương tính cúm toàn cầu vượt 25%, trong khi RSV và SARS-CoV-2 vẫn tiếp tục lưu hành tại nhiều khu vực, gia tăng nguy cơ “dịch chồng dịch” bùng phát.

Theo thống kê của Bộ Y tế, tại Việt Nam, trong những năm gần đây luôn ghi nhận khoảng 300.000 - 500.000 trường hợp mắc bệnh viêm đường hô hấp cấp mỗi năm. Riêng năm 2025, số ca mắc tăng mạnh trở lại từ những tháng cuối năm, dao động khoảng 8.500 - 11.000 ca mỗi tháng.

Bác sĩ khuyến cáo người dân chủ động phòng bệnh hô hấp bằng các biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả như tiêm vắc xin cúm định kỳ hằng năm, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người hoặc khi có triệu chứng hô hấp, giữ vệ sinh tay thường xuyên, hạn chế tiếp xúc gần với người mắc bệnh và duy trì chế độ dinh dưỡng, nghỉ ngơi hợp lý để nâng cao miễn dịch.

Đặc biệt, các nhóm nguy cơ cao như trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi, người mắc bệnh nền về tim mạch, hô hấp, đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch cần được ưu tiên tiêm phòng cúm đầy đủ và theo dõi sức khỏe sát hơn trong giai đoạn cao điểm dịch bệnh.

Nhiều nghiên cứu cho thấy vắc xin cúm đã giúp giảm 72 - 75% số ca nhập viện ở trẻ em và thanh thiếu niên dưới 18 tuổi, đồng thời giảm 32 - 39% nguy cơ nhập viện do cúm ở người trưởng thành.

Bên cạnh vắc xin cúm, nhiều vắc xin phòng các bệnh hô hấp nguy hiểm khác cũng đã được triển khai rộng rãi, bao gồm phế cầu khuẩn, Covid-19, ho gà, bạch hầu, Hib và RSV. Đây đều là những tác nhân có thể gây ra các biến chứng nặng nề, đặc biệt là viêm phổi, nhiễm trùng huyết hoặc suy hô hấp cấp, vốn là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến nhập viện và tử vong ở nhóm nguy cơ cao.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ