Người cao tuổi tử vong do sốt xuất huyết tại Đắk Lắk, người dân chú ý phòng bệnh vào mùa mưa cao điểm

Đắk Lắk vừa ghi nhận trường hợp đầu tiên tử vong do sốt xuất huyết Dengue trong năm 2026, là bệnh nhân 77 tuổi có bệnh nền đái tháo đường type 2. Trong bối cảnh toàn tỉnh đã ghi nhận hơn 3.100 ca mắc và cả nước hơn 50.000 ca từ đầu năm, ngành y tế cảnh báo người dân, đặc biệt người cao tuổi và người có bệnh mạn tính, không chủ quan khi xuất hiện dấu hiệu sốt trong mùa mưa.

Theo thông tin từ Sở Y tế tỉnh Đắk Lắk ngày 11/8, bệnh nhân 77 tuổi, trú P.Tân An, là trường hợp đầu tiên tử vong do sốt xuất huyết Dengue tại tỉnh trong năm nay. Bệnh nhân có tiền sử đái tháo đường type 2, tử vong trong tình trạng ngưng hô hấp tuần hoàn, viêm phổi nặng, đột quỵ nhồi máu não, tăng men gan, hạ kali máu, sốt xuất huyết Dengue ngày thứ 5 và suy kiệt tuổi già. Kết quả xét nghiệm Real-time RT-PCR của Viện Vệ sinh dịch tễ Tây Nguyên xác định bệnh nhân dương tính với virus Dengue type 2 (DENV-2).

Điều tra dịch tễ của CDC Đắk Lắk cho thấy đến ngày 6/8, riêng P.Tân An đã ghi nhận 49 trường hợp mắc sốt xuất huyết và 6 ổ dịch. Tại khu vực nhà bệnh nhân và các hộ gia đình xung quanh tiếp tục ghi nhận một trường hợp sốt nghi mắc sốt xuất huyết. Tính đến ngày 10/8, toàn tỉnh Đắk Lắk đã ghi nhận hơn 3.100 trường hợp mắc sốt xuất huyết và một trường hợp tử vong.

Diễn biến tại Đắk Lắk xảy ra trong bối cảnh sốt xuất huyết đang có xu hướng gia tăng sớm và diễn biến khó lường tại Việt Nam. Việt Nam đang bước vào giai đoạn thời tiết thuận lợi cho sốt xuất huyết. Mưa xen kẽ nắng nóng, độ ẩm cao tạo nhiều điểm nước đọng từ lu, chậu, xô, chai lọ, vật dụng phế thải đến các khu vực chứa nước quanh nhà, là môi trường thuận lợi để muỗi vằn Aedes sinh sản. Bên cạnh đó, nhiệt độ tăng, lượng mưa và độ ẩm thay đổi, đô thị hóa, mật độ dân cư và các yếu tố môi trường có thể làm gia tăng nguy cơ lây truyền sốt xuất huyết.

Đặc biệt, muỗi vằn Aedes thường hoạt động mạnh vào ban ngày. Một người mắc sốt xuất huyết có thể trở thành nguồn virus để muỗi hút máu và tiếp tục truyền virus sang người khác. Vì vậy, kiểm soát sốt xuất huyết không chỉ là xử lý người bệnh mà phải đồng thời kiểm soát nơi sinh sản của muỗi và hạn chế muỗi đốt trong cộng đồng.

Trường hợp tử vong tại Đắk Lắk một lần nữa cho thấy sốt xuất huyết không chỉ là bệnh của trẻ em hay người trẻ. Người cao tuổi và người mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường, bệnh tim mạch, bệnh thận mạn có nguy cơ diễn tiến nặng cao hơn khi nhiễm Dengue.

Một nghiên cứu trên 1.274 bệnh nhân mắc Dengue cho thấy người từ 60 tuổi trở lên chịu gánh nặng bệnh tật đáng kể hơn, với nguy cơ sốt xuất huyết nặng và các biến chứng như suy thận cấp, viêm gan nặng, suy hô hấp, nhiễm khuẩn huyết và suy đa cơ quan cao hơn khoảng 2,75 lần so với nhóm 12 - 29 tuổi (1). Nguy cơ tổn thương cơ quan cũng gia tăng rõ rệt ở người lớn tuổi, nguy cơ còn cao hơn 1,63 lần ở người có ít nhất một bệnh nền và tăng lên khoảng 2,9 lần ở người mắc từ hai bệnh nền trở lên.

Các dữ liệu cho thấy, người mắc đái tháo đường từ trước có nguy cơ mắc sốt xuất huyết nặng cao gần 3 lần và nguy cơ tử vong cao gần 4 lần so với người không mắc bệnh (2). Ở người mắc sốt xuất huyết có tiền sử bệnh tim mạch có nguy cơ tổn thương cơ quan nghiêm trọng cao khoảng 4,3 lần; người mắc đái tháo đường cao hơn 2,21 lần và người mắc hen suyễn cao hơn 2,14 lần so với người không có các bệnh lý tương ứng. Đặc biệt, người đồng thời mắc đái tháo đường và bệnh tim mạch có nguy cơ tổn thương nội tạng nghiêm trọng cao gấp khoảng 8 lần.

Người cao tuổi còn có thể không biểu hiện đầy đủ các triệu chứng điển hình của sốt xuất huyết, khiến bệnh dễ bị bỏ sót hoặc chẩn đoán muộn. Một nghiên cứu ghi nhận 41,9% bệnh nhân cao tuổi chỉ có biểu hiện sốt đơn thuần, trong khi các triệu chứng thường gặp như đau đầu, đau cơ, phát ban hoặc đau nhức có thể ít rõ rệt hơn. Điều này đặc biệt đáng lưu ý bởi giai đoạn nguy hiểm của sốt xuất huyết thường xuất hiện khoảng ngày thứ 3 - 7, khi người bệnh có thể bắt đầu hạ sốt nhưng tình trạng lại chuyển nặng.

Một số dữ liệu cho thấy, nhập viện từ ngày thứ 5 có thể làm tăng khoảng 2,1 lần nguy cơ tổn thương đa cơ quan. Tỷ lệ tử vong ở người từ 65 tuổi mắc sốt xuất huyết có thể lên đến 18%, cao hơn đáng kể so với mức 2,7% ở nhóm 20 - 64 tuổi.

Virus Dengue có 4 type huyết thanh gồm DENV-1, DENV-2, DENV-3 và DENV-4. Sau khi mắc một type, cơ thể có thể hình thành miễn dịch lâu dài chủ yếu với type đó nhưng không tạo miễn dịch bảo vệ lâu dài trước 3 type còn lại. Vì vậy, một người sống trong vùng lưu hành Dengue có thể mắc bệnh nhiều lần trong đời. Thậm chí, nhiễm Dengue lần tiếp theo với một type khác có thể làm tăng nguy cơ bệnh nặng.

Điều này cũng được phản ánh trong thực tế điều trị người lớn tại Việt Nam. Một nghiên cứu trên các ca Dengue nhập viện giai đoạn 2016 - 2019 ghi nhận nhiễm thứ phát chiếm khoảng 68 - 77% trong các năm nghiên cứu.

Về trường hợp tại Đắk Lắk, kết quả xét nghiệm xác định bệnh nhân nhiễm DENV-2. DENV-2 là 1 trong 4 type huyết thanh của virus Dengue và từng được ghi nhận phổ biến tại nhiều khu vực. Người ta đã quan sát thấy DENV-2 chiếm ưu thế hơn, thường liên quan đến các biểu hiện sốc và xuất huyết, tiếp theo là DENV-3, trong khi DENV-1 và DENV-4 có các biểu hiện lâm sàng nhẹ hơn (3). Tuy nhiên, không phải cứ nhiễm DENV-2 là chắc chắn bệnh sẽ nặng, mức độ nghiêm trọng của sốt xuất huyết phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm tình trạng nhiễm Dengue trước đó, tuổi, bệnh nền, đáp ứng miễn dịch và diễn biến tổn thương cơ quan.

Ở những trường hợp nặng, Dengue có thể gây thoát huyết tương dẫn đến sốc, xuất huyết nặng hoặc tổn thương các cơ quan như gan, thận, tim, não và hệ hô hấp. CDC hiện xếp sốc, xuất huyết nặng và tổn thương cơ quan nghiêm trọng vào nhóm tiêu chí của sốt xuất huyết nặng.

Tìm hiểu thêm: Sốt xuất huyết vì sao khỏe rồi tử vong? Nguyên nhân là gì?

Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu sốt xuất huyết. Điều trị chủ yếu là theo dõi sát, bù dịch và xử trí kịp thời các biến chứng khi bệnh chuyển nặng. WHO cho biết phát hiện sớm và tiếp cận chăm sóc y tế phù hợp có thể đưa tỷ lệ tử vong do sốt xuất huyết xuống dưới 1%. Người dân cần đặc biệt cảnh giác khi:

Dấu hiệu nghi ngờ sốt xuất huyết Dengue	Dấu hiệu cần đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế ngay
Sốt cao kèm đau đầu Đau mỏi người Đau phía sau mắt Buồn nôn, nôn Phát ban	Bệnh nhân bắt đầu hạ sốt nhưng xuất hiện: Đau bụng nhiều Nôn liên tục, nôn ra máu, đi ngoài ra máu, Thở nhanh Chảy máu chân răng hoặc mũi Lừ đừ, bứt rứt Da lạnh tái…

Đặc biệt, người cao tuổi, người mắc đái tháo đường, bệnh tim mạch, bệnh thận mạn hoặc nhiều bệnh nền không nên tự theo dõi tại nhà khi có sốt nghi do Dengue mà cần được bác sĩ đánh giá sớm. Người bệnh cũng không nên tự ý sử dụng aspirin hoặc ibuprofen khi nghi mắc sốt xuất huyết vì các thuốc này có thể làm tăng nguy cơ chảy máu.

Trong mùa mưa cao điểm như hiện nay, mỗi gia đình cần chủ động loại bỏ nơi muỗi có thể đẻ trứng:

Đậy kín dụng cụ chứa nước Thay nước thường xuyên Loại bỏ chai lọ và vật dụng có thể đọng nước Vệ sinh các khu vực quanh nhà Tích cực phối hợp với ngành y tế khi địa phương triển khai xử lý ổ dịch Sử dụng biện pháp tránh muỗi đốt, kể cả ban ngày (ngủ màn, mặc quần áo dài tay, các biện pháp xua muỗi…), đặc biệt đối với người đang mắc bệnh để hạn chế muỗi tiếp xúc và tiếp tục truyền virus.

Bên cạnh các biện pháp phòng muỗi, tiêm vắc xin là một trong những giải pháp chủ động giúp giảm nguy cơ mắc và biến chứng do sốt xuất huyết. Vắc xin phòng bệnh sốt xuất huyết hiện được Bộ Y tế cấp phép sử dụng cho trẻ em từ 4 tuổi trở lên và người lớn, bao gồm cả người từng mắc sốt xuất huyết.

Tên vắc xin	Độ tuổi	Lịch tiêm	Tìm hiểu chi tiết
Qdenga (Takeda, Nhật Bản) phòng ngừa sốt xuất huyết do cả 4 type DENV-1, 2, 3 và 4	Trẻ em từ 4 tuổi trở lên và người lớn	Mũi 1: Lần đầu tiêm trong độ tuổi Mũi 2: Cách 3 tháng sau mũi 1	Xem thêm

Đặc biệt, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính và những người thuộc nhóm nguy cơ cao nên chủ động trao đổi với bác sĩ để được đánh giá tình trạng sức khỏe, nguy cơ mắc bệnh và lựa chọn biện pháp phòng ngừa phù hợp. Chủ động phòng bệnh từ sớm có thể giúp giảm nguy cơ mắc sốt xuất huyết hạn chế biến chứng nặng và bảo vệ sức khỏe trước những diễn biến khó lường của bệnh.

Trường hợp tử vong tại Đắk Lắk là lời cảnh báo rõ ràng trong thời điểm sốt xuất huyết đang gia tăng: KHÔNG CHỜ ĐẾN KHI XUẤT HIỆN XUẤT HUYẾT MỚI NGHĨ ĐẾN BỆNH, KHÔNG NÊN CHỦ QUAN KHI NGƯỜI BỆNH ĐÃ HẠ SỐT. Nhận biết sớm, khám đúng lúc, chủ động kiểm soát muỗi, lăng quăng ngay từ hộ gia đình và chủ động tiêm ngừa vắc xin đầy đủ, đúng lịch là những mắt xích quan trọng để giảm nguy cơ bệnh nặng và tử vong trong mùa mưa năm nay.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ