Cả nước gia tăng ca sốt xuất huyết, nhiều địa phương bước vào giai đoạn nguy cơ cao

Trong nửa đầu năm 2026, cả nước ghi nhận gần 42.000 ca mắc sốt xuất huyết và 8 trường hợp tử vong, tăng 47,1% so với cùng kỳ năm trước. Số ca bệnh đang có xu hướng gia tăng tại nhiều tỉnh, thành trên toàn quốc, trong đó khu vực phía Nam tiếp tục là tâm điểm. Khi mùa mưa đang diễn biến phức tạp và hàng chục triệu học sinh, sinh viên chuẩn bị trở lại trường học, nguy cơ gia tăng lây truyền trong cộng đồng đặt ra yêu cầu tăng cường phòng bệnh, kiểm soát muỗi truyền bệnh và chủ động bảo vệ sức khỏe.

Theo số liệu được Bộ Y tế công bố, trong 6 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận gần 42.000 trường hợp mắc sốt xuất huyết và 8 trường hợp, số mắc tăng 47,1% so với cùng kỳ năm 2025. Diễn biến dịch bệnh đáng chú ý khi số ca mắc không chỉ tập trung tại một số địa phương phía Nam mà xu hướng gia tăng đang xuất hiện ở nhiều khu vực trên cả nước.

Tại TP.HCM, trong tuần 30, từ ngày 20 - 26/7, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) ghi nhận 995 ca mắc sốt xuất huyết, tăng 20% so với trung bình 4 tuần trước. Số ca mắc tích lũy từ đầu năm lên 23.481 trường hợp. Đáng chú ý, số trường hợp sốt xuất huyết biến chứng nặng cần can thiệp y tế chuyên sâu trong tuần này tăng mạnh gấp 5 lần so với tuần trước, cho thấy áp lực bệnh tật không chỉ nằm ở số ca mắc mà còn ở nguy cơ xuất hiện các trường hợp diễn tiến nặng.

Tình hình cũng diễn biến đáng chú ý tại các địa phương lân cận. Đồng Nai ghi nhận 349 ca mắc mới trong một tuần, từ ngày 9 - 15/7, trong khi số ổ dịch mới phát hiện tăng mạnh, với 177 ổ dịch. Tại Lâm Đồng, số ca bệnh bắt đầu tăng rõ từ tuần 24 và đạt đỉnh vào tuần 27 với 254 trường hợp mắc.

Ở khu vực miền Trung - Tây Nguyên, Gia Lai ghi nhận 381 ca mắc sốt xuất huyết trong một tuần giữa tháng 7, tăng 161 ca so với tuần trước. Tại Đắk Lắk, số ca mắc duy trì ở mức trên 200 trường hợp mỗi tuần từ giữa tháng 7 và tăng lên gần 400 ca trong tuần 28, cho thấy nguy cơ dịch bệnh tiếp tục diễn biến phức tạp trong thời gian tới.

Trong khi đó, tại miền Bắc, dù số ca mắc nhìn chung chưa ở mức cao như các tỉnh, thành phía Nam, xu hướng gia tăng cũng đang trở nên rõ rệt. Hà Nội ghi nhận 146 ca mắc trong khoảng thời gian từ ngày 17 - 24/7, tăng 52% so với tuần trước; số ổ dịch đang hoạt động tiếp tục được ghi nhận tại nhiều phường, xã.

Những diễn biến trên cho thấy sốt xuất huyết đang có xu hướng gia tăng đồng thời tại nhiều khu vực. Đây là thời điểm người dân cần đặc biệt cảnh giác, bởi sốt xuất huyết không phải là bệnh chỉ xảy ra ở một nhóm đối tượng hay một khu vực nhất định. Trong điều kiện thuận lợi, tác nhân gây bệnh sốt xuất huyết - virus Dengue có thể tiếp tục được truyền từ người bệnh sang người lành thông qua muỗi vằn Aedes, là, loài muỗi thường sống gần con người và có khả năng thích nghi tốt với môi trường đô thị.

Bác sĩ Trần Huỳnh Tấn, Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC cho biết, sự gia tăng sốt xuất huyết đồng loạt tại nhiều địa phương trên toàn quốc trong giai này là kết quả của nhiều yếu tố cùng tác động như thời tiết, môi trường, mật độ muỗi truyền bệnh, mức độ miễn dịch của cộng đồng và sự di chuyển của con người.

 Trong đó, biến đổi khí hậu đang được xem là một trong những yếu tố có thể làm thay đổi mô hình phân bố và thời gian lưu hành của các bệnh do muỗi truyền. Nhiệt độ, lượng mưa và độ ẩm thay đổi có thể tác động đến sự sinh tồn, sinh sản và phạm vi hoạt động của muỗi Aedes. Những giai đoạn nắng nóng xen kẽ mưa lớn có thể tạo ra nhiều vật chứa nước tạm thời - môi trường thuận lợi để muỗi sinh sản nếu không được xử lý kịp thời.

Bác sĩ Tấn cũng cảnh báo rằng điều kiện nhiệt độ và độ ẩm thuận lợi có thể làm tăng khả năng tồn tại của muỗi và nguy cơ lây truyền sốt xuất huyết. Các hiện tượng khí hậu như El Niño và La Niña cũng có thể tác động đến nhiệt độ, lượng mưa và độ ẩm theo từng khu vực, từ đó ảnh hưởng đến hệ sinh thái của muỗi truyền bệnh. Tuy nhiên, mức độ tác động cụ thể phụ thuộc vào từng địa phương.

Bên cạnh thời tiết, quá trình đô thị hóa nhanh, mật độ dân cư cao và sự tồn tại của các công trình xây dựng, khu đất trống, nhà bỏ không hoặc vật dụng chứa nước không được che đậy cũng tạo thêm môi trường thuận lợi cho muỗi sinh sản. Chỉ một lượng nước đọng nhỏ trong các vật dụng quanh nhà cũng có thể trở thành nơi sinh sản của muỗi nếu không được loại bỏ thường xuyên.

Sự gia tăng giao thương, du lịch và di chuyển dân cư giữa các địa phương cũng khiến virus Dengue có nhiều cơ hội được đưa đến những khu vực mới. Người đang nhiễm virus có thể mang virus đến nơi khác; nếu tại đó có quần thể muỗi vằn Aedes đang hoạt động, muỗi có thể hút máu người nhiễm và tiếp tục truyền virus sang những người khác.

Thời điểm hiện tại cũng đặc biệt đáng chú ý khi hàng chục triệu học sinh, sinh viên trên cả nước chuẩn bị trở lại trường học. Môi trường trường học, khu dân cư đông người và các hoạt động đi lại, sinh hoạt tập thể có thể làm tăng sự tiếp xúc giữa người với người và tạo điều kiện để các chuỗi lây truyền được duy trì nếu công tác kiểm soát véc-tơ không được thực hiện hiệu quả.

Bác sĩ Tấn cho biết phần lớn người mắc sốt xuất huyết có thể hồi phục, nhưng một tỷ lệ bệnh nhân có thể tiến triển thành sốt xuất huyết nặng, đe dọa tính mạng. Khoảng 1/20 người mắc sốt xuất huyết có triệu chứng có thể tiến triển thành sốt xuất huyết nặng. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) phân loại sốt xuất huyết nặng dựa trên ba nhóm biểu hiện chính gồm thoát huyết tương nghiêm trọng dẫn đến sốc hoặc suy hô hấp, xuất huyết nặng và suy giảm chức năng cơ quan nghiêm trọng. (3)

Trong đó, tình trạng thoát huyết tương do tăng tính thấm thành mạch có thể làm giảm thể tích tuần hoàn, dẫn đến sốc và suy tuần hoàn. Xuất huyết nặng có thể gây mất máu nghiêm trọng. Bên cạnh đó, bệnh có thể gây tổn thương các cơ quan quan trọng như gan, tim và hệ thần kinh trung ương, khiến người bệnh cần được điều trị và theo dõi tích cực tại cơ sở y tế.

Một điểm đặc biệt nguy hiểm là giai đoạn nguy kịch thường có thể xuất hiện vào thời điểm người bệnh bắt đầu hạ sốt. Vì vậy, việc nhiệt độ cơ thể giảm không đồng nghĩa với việc bệnh đã qua giai đoạn nguy hiểm. Các dấu hiệu cảnh báo như đau bụng nhiều hoặc ấn đau vùng bụng, nôn ói kéo dài, chảy máu niêm mạc, lừ đừ hoặc bồn chồn, khó thở, có dấu hiệu tích tụ dịch… cần được đánh giá y tế ngay.

Hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu điều trị sốt xuất huyết. Điều trị chủ yếu là phát hiện sớm, theo dõi sát và điều trị hỗ trợ phù hợp với tình trạng của người bệnh. Khi bệnh diễn tiến nặng, người bệnh có thể cần hồi sức tích cực và các biện pháp hỗ trợ chuyên sâu, kéo theo thời gian điều trị kéo dài và chi phí chăm sóc y tế cao hơn đáng kể. Đây cũng là lý do việc phát hiện sớm dấu hiệu cảnh báo và đưa người bệnh đến cơ sở y tế đúng thời điểm có ý nghĩa quan trọng trong giảm nguy cơ biến chứng và tử vong.

Theo Bác sĩ Tấn, kiểm soát muỗi truyền bệnh vẫn là một trong những biện pháp cốt lõi để phòng chống sốt xuất huyết. Mỗi gia đình cần thường xuyên kiểm tra và loại bỏ các vật dụng có thể đọng nước quanh nhà; đậy kín các dụng cụ chứa nước; thay nước, vệ sinh các vật chứa nước định kỳ; thu gom rác thải và phế liệu có khả năng tích nước. Người dân cũng nên chủ động tránh muỗi đốt bằng cách mặc quần áo dài, sử dụng các biện pháp xua muỗi phù hợp, lắp lưới cửa và sử dụng điều hòa hoặc các biện pháp bảo vệ khác khi có điều kiện.

Khi có người mắc hoặc nghi mắc sốt xuất huyết, việc tránh để muỗi tiếp xúc với người bệnh cũng rất quan trọng, bởi người nhiễm virus có thể truyền virus cho muỗi trong giai đoạn có virus trong máu. Điều này giúp hạn chế nguy cơ muỗi tiếp tục mang virus và truyền sang những người khác trong cộng đồng.

Bên cạnh kiểm soát véc-tơ, tiêm chủng là một trong những công cụ phòng bệnh được WHO xem xét trong chiến lược kiểm soát sốt xuất huyết tại những khu vực phù hợp. Hiện vắc xin sốt xuất huyết Qdenga (Takeda, Nhật Bản) đã được WHO tiền thẩm định và được cấp phép tại một số quốc gia, chứng minh đạt hiệu quả khoảng 80% trong phòng ngừa sốt xuất huyết có triệu chứng và hơn 90% trong giảm nguy cơ nhập viện do bệnh. Dữ liệu từ Cơ quan Dược phẩm châu Âu (EMA) cũng ghi nhận vắc xin giúp giảm khoảng 90% số ca nhập viện liên quan đến sốt xuất huyết sau khi hoàn thành phác đồ tiêm chủng.

Trong bối cảnh sốt xuất huyết đang gia tăng tại nhiều tỉnh, thành và năm học mới đang đến gần, việc chủ động phòng bệnh cần được thực hiện sớm, thay vì chờ đến khi dịch bùng phát mạnh. Mỗi gia đình có thể bắt đầu từ những hành động đơn giản như loại bỏ nơi muỗi sinh sản, bảo vệ trẻ và người lớn khỏi muỗi đốt, theo dõi sức khỏe khi có triệu chứng sốt và đưa người bệnh đi khám khi xuất hiện dấu hiệu cảnh báo.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ