Tuần lễ nuôi con bằng sữa mẹ: Ý nghĩa và lợi ích

Tuần lễ nuôi con bằng sữa mẹ được tổ chức hằng năm từ ngày 1 - 7/8, nhằm nâng cao nhận thức về vai trò của sữa mẹ đối với sức khỏe, dinh dưỡng và sự phát triển toàn diện của trẻ, đồng thời thúc đẩy các chính sách và môi trường hỗ trợ bà mẹ nuôi con bằng sữa mẹ, đặc biệt trong những tháng đầu đời. Hãy cùng VNVC tìm hiểu chi tiết qua bài viết này.

Tuần lễ thế giới nuôi con bằng sữa mẹ là gì?

Tuần lễ nuôi con bằng sữa mẹ là chiến dịch sức khỏe cộng đồng toàn cầu do Liên minh Thế giới Hành động vì Nuôi con bằng sữa mẹ (WABA) khởi xướng, được tổ chức từ ngày 1 - 7/8 hằng năm nhằm nâng cao nhận thức về lợi ích của việc nuôi con bằng sữa mẹ, đồng thời thúc đẩy các chính sách và hành động hỗ trợ bà mẹ nuôi con bằng sữa mẹ thành công.

Chiến dịch này được triển khai rộng rãi tại hơn 170 quốc gia và vùng lãnh thổ với sự tham gia của các cơ quan y tế, tổ chức quốc tế, bệnh viện, cộng đồng và các đơn vị chăm sóc sức khỏe. Mỗi năm, tuần lễ nuôi con bằng sữa mẹ đều có chủ đề riêng, phản ánh những ưu tiên toàn cầu trong việc bảo vệ, thúc đẩy và hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) khuyến cáo trẻ nên được bú mẹ trong vòng một giờ đầu sau sinh, bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và tiếp tục bú mẹ kết hợp với chế độ ăn bổ sung phù hợp đến ít nhất 24 tháng tuổi. Đây là một trong những biện pháp hiệu quả nhất giúp giảm tử vong trẻ em, cải thiện dinh dưỡng và tăng cường miễn dịch tự nhiên. (1)

1. Nguồn gốc và lịch sử hình thành

Tiền đề cho sự ra đời của Tuần lễ nuôi con bằng sữa mẹ thế giới bắt nguồn từ năm 1989, khi WHO và UNICEF ban hành tuyên bố chung về bảo vệ, thúc đẩy và hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ, trong đó nhấn mạnh vai trò của các cơ sở chăm sóc thai sản trong việc hỗ trợ bà mẹ cho con bú. Tài liệu này khẳng định nuôi con bằng sữa mẹ mang lại lợi ích toàn diện cho sức khỏe bà mẹ, trẻ em và cộng đồng, đồng thời đưa ra các định hướng nhằm tăng cường sự hỗ trợ từ hệ thống y tế và xã hội.

Năm 1990, Tuyên bố Innocenti được thông qua, kêu gọi các quốc gia tăng cường bảo vệ, thúc đẩy và hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ thông qua việc nâng cao nhận thức cộng đồng, hoàn thiện chính sách nơi làm việc và tạo điều kiện để các bà mẹ được tiếp cận đầy đủ thông tin cũng như các dịch vụ hỗ trợ cần thiết.

Đến năm 1991, Liên minh Thế giới Hành động vì Nuôi con bằng sữa mẹ được thành lập nhằm thúc đẩy các hoạt động bảo vệ, khuyến khích và hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ trên toàn cầu. WABA phối hợp với WHO và UNICEF trên quan điểm thống nhất rằng nuôi con bằng sữa mẹ là quyền của cả người mẹ và trẻ em.

Tháng 8 năm 1992, WABA chính thức phát động Tuần lễ nuôi con bằng sữa mẹ thế giới lần đầu tiên với chủ đề về Sáng kiến Bệnh viện Bạn hữu Trẻ em. Kể từ đó, chiến dịch được tổ chức thường niên từ ngày 1 - 7/8 với một chủ đề trọng tâm mỗi năm nhằm nâng cao nhận thức và thúc đẩy các hoạt động bảo vệ, hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ trên toàn thế giới.

Sau hơn ba thập kỷ, Tuần lễ thế giới nuôi con bằng sữa mẹ đã trở thành một trong những chiến dịch truyền thông sức khỏe có quy mô lớn, được hưởng ứng rộng rãi tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ.

2. Thời gian diễn ra tuần lễ nuôi con bằng sữa mẹ thế giới

Tuần lễ nuôi con bằng sữa mẹ thế giới được tổ chức hằng năm từ ngày 1/8 - 7/8. Đây là hoạt động thường niên nhằm kêu gọi sự chung tay của toàn xã hội trong việc bảo vệ, thúc đẩy và hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ, để mọi trẻ em đều có cơ hội được hưởng nguồn dinh dưỡng quý giá từ sữa mẹ ngay từ những năm tháng đầu đời.

Sau hơn 30 năm triển khai, chiến dịch đã trở thành sự kiện có ý nghĩa quan trọng tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có Việt Nam. Mỗi năm, Tuần lễ thế giới nuôi con bằng sữa mẹ được hưởng ứng bằng nhiều hoạt động truyền thông, giáo dục sức khỏe và nâng cao nhận thức cộng đồng, góp phần lan tỏa thông điệp về lợi ích của việc nuôi con bằng sữa mẹ đối với sức khỏe bà mẹ và trẻ em.

Vì sao chúng ta cần tích cực hưởng ứng tuần lễ nuôi con bằng sữa mẹ?

Việc tích cực hưởng ứng tuần lễ nuôi con bằng sữa mẹ góp phần lan tỏa những lợi ích đã được chứng minh của việc nuôi con bằng sữa mẹ đối với cả trẻ em và người mẹ. Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng lý tưởng cho trẻ trong hai năm đầu đời, tạo nền tảng cho sự phát triển khỏe mạnh và sức khỏe lâu dài đến tuổi trưởng thành.

Đối với người mẹ, việc cho con bú còn giúp giảm nguy cơ mắc ung thư vú, ung thư buồng trứng và giảm nguy cơ trầm cảm sau sinh. Chính vì vậy, bảo vệ, thúc đẩy và hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ luôn là một trong những ưu tiên quan trọng của các chương trình chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em trên toàn thế giới.

1. Nguồn dinh dưỡng và kháng thể chất lượng cho trẻ sơ sinh

Sữa mẹ được xem là nguồn dinh dưỡng tốt nhất dành cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Theo WHO, trẻ nên được bú mẹ trong vòng một giờ đầu sau sinh, bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và tiếp tục bú mẹ đến 2 tuổi hoặc lâu hơn kết hợp với chế độ ăn bổ sung phù hợp.

Tuy nhiên, hiện nay trên thế giới mới chỉ có khoảng 48% trẻ dưới 6 tháng tuổi được bú mẹ hoàn toàn, đồng nghĩa với việc hơn một nửa trẻ sơ sinh vẫn chưa được tiếp cận đầy đủ nguồn dinh dưỡng tối ưu từ sữa mẹ trong 6 tháng đầu đời. Mặc dù tỷ lệ này đã cải thiện đáng kể so với hơn một thập kỷ trước, thế giới vẫn cần nhiều nỗ lực hơn để đạt mục tiêu 60% trẻ được bú mẹ hoàn toàn vào năm 2030.

Không chỉ đáp ứng đầy đủ nhu cầu về năng lượng, đạm, chất béo, vitamin, khoáng chất và nước trong những tháng đầu đời, sữa mẹ còn chứa nhiều thành phần hoạt tính sinh học có vai trò bảo vệ sức khỏe của trẻ. Đặc biệt, sữa non được tiết ra trong những ngày đầu sau sinh rất giàu kháng thể, cùng các tế bào miễn dịch và nhiều yếu tố bảo vệ khác, giúp tăng cường sức đề kháng và giảm nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng. Chính vì vậy, sữa mẹ thường được ví như "vắc xin đầu đời" của trẻ sơ sinh.

Sữa mẹ cung cấp đầy đủ các dưỡng chất thiết yếu với tỷ lệ phù hợp theo từng giai đoạn phát triển của trẻ. Hàm lượng canxi, phốt pho, chất béo và nhiều vi chất dinh dưỡng trong sữa mẹ có khả năng hấp thu cao, góp phần hỗ trợ sự phát triển của hệ xương, não bộ và các cơ quan trong cơ thể. Đồng thời, sữa mẹ còn chứa các oligosaccharides trong sữa mẹ (HMOs) cùng nhiều thành phần hoạt tính sinh học giúp nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột, tăng cường miễn dịch và hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động khỏe mạnh.

Việc cho trẻ bú mẹ ngay trong giờ đầu sau sinh còn giúp trẻ hình thành phản xạ bú tốt, kích thích tống phân su sớm, qua đó góp phần giảm nguy cơ vàng da sơ sinh. Bên cạnh đó, động tác bú mẹ trực tiếp còn giúp các cơ vùng miệng, lưỡi và hàm phát triển hài hòa, tạo nền tảng thuận lợi cho khả năng nhai, phát âm và sự phát triển vùng hàm mặt khi trẻ lớn lên.

Theo các phân tích của WHO, trẻ được nuôi bằng sữa mẹ có mức độ nghiêm trọng của bệnh tiêu chảy thấp hơn đáng kể so với trẻ không bú mẹ. Đặc biệt, nguy cơ phải nhập viện do tiêu chảy giảm 72% và nguy cơ tử vong do tiêu chảy giảm 77%. Việc bú mẹ cũng giúp giảm nguy cơ nhập viện và tử vong do các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp, trong đó có viêm phổi. Về lâu dài, trẻ được nuôi bằng sữa mẹ còn có nguy cơ thấp hơn mắc thừa cân, béo phì và một số bệnh không lây nhiễm khi trưởng thành.

Sữa mẹ không chỉ cần thiết trong 6 tháng đầu mà còn tiếp tục là nguồn dinh dưỡng quan trọng khi trẻ bước vào giai đoạn ăn dặm. Theo WHO, sữa mẹ vẫn có thể đáp ứng khoảng 50% nhu cầu dinh dưỡng của trẻ từ 6 - 12 tháng tuổi và khoảng 1/3 nhu cầu dinh dưỡng từ 12 - 24 tháng tuổi. Vì vậy, duy trì cho trẻ bú mẹ đến 2 tuổi hoặc lâu hơn theo khuyến cáo sẽ mang lại nhiều lợi ích cho sự tăng trưởng và phát triển toàn diện.

2. Tấm khiên bảo vệ sức khỏe dài hạn cho người mẹ

Lợi ích của việc nuôi con bằng sữa mẹ không chỉ dành cho trẻ mà còn mang ý nghĩa lâu dài đối với sức khỏe thể chất và tinh thần của người mẹ.

Ngay sau sinh, việc cho trẻ bú sớm giúp kích thích cơ thể tiết hormone oxytocin, hỗ trợ tử cung co hồi tốt hơn, giảm nguy cơ băng huyết sau sinh và thúc đẩy quá trình phục hồi. Trong suốt thời gian cho con bú, cơ thể người mẹ cũng tiêu hao thêm năng lượng để sản xuất sữa, từ đó hỗ trợ kiểm soát cân nặng và lấy lại vóc dáng sau sinh một cách tự nhiên.

Về lâu dài, nhiều nghiên cứu cho thấy việc nuôi con bằng sữa mẹ giúp giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính. Phụ nữ có tổng thời gian cho con bú trên 12 tháng có thể giảm khoảng 26% nguy cơ ung thư vú, 37% nguy cơ ung thư buồng trứng và 32% nguy cơ mắc đái tháo đường type 2 so với những người không cho con bú hoặc cho con bú trong thời gian ngắn.

Không chỉ mang lại lợi ích về thể chất, việc cho con bú còn giúp tăng cường sự gắn kết giữa mẹ và con thông qua tiếp xúc da kề da và những tương tác gần gũi trong quá trình chăm sóc. Nuôi con bằng sữa mẹ góp phần giảm nguy cơ trầm cảm sau sinh, giúp người mẹ ổn định tâm lý, tự tin hơn trong hành trình chăm sóc con và xây dựng nền tảng gắn kết cảm xúc bền vững ngay từ những năm đầu đời.

Ở góc độ cộng đồng, nuôi con bằng sữa mẹ còn góp phần giảm nhu cầu sử dụng sữa công thức, qua đó hạn chế lượng khí thải phát sinh từ quá trình sản xuất, đóng gói, vận chuyển và xử lý rác thải. Đây cũng là một trong những giải pháp thiết thực hướng tới hệ thống thực phẩm và môi trường phát triển bền vững.

Thông điệp cốt lõi từ các bài truyền thông tuần lễ nuôi con bằng sữa mẹ

Mỗi năm, Liên minh Thế giới Hành động vì Nuôi con bằng sữa mẹ phát động và điều phối Tuần lễ Thế giới Nuôi con bằng sữa mẹ với sự đồng hành của Tổ chức Y tế Thế giới, Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc cùng nhiều đối tác quốc tế. Mỗi chiến dịch đều có 1 chủ đề trọng tâm, được xây dựng dựa trên những ưu tiên sức khỏe toàn cầu trong từng giai đoạn, đồng thời kêu gọi các quốc gia tăng cường bảo vệ, thúc đẩy và hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ thông qua chính sách, hệ thống y tế và sự tham gia của cộng đồng.

Nhìn lại các chiến dịch trong những năm gần đây có thể thấy thông điệp của WHO ngày càng mở rộng, từ việc nâng cao nhận thức về lợi ích của sữa mẹ đến xây dựng các hệ thống hỗ trợ bền vững, công bằng và toàn diện.

• Năm 2021 - "Bảo vệ việc nuôi con bằng sữa mẹ: Chia sẻ trách nhiệm chung": Chiến dịch nhấn mạnh nuôi con bằng sữa mẹ là trách nhiệm chung của toàn xã hội, kêu gọi sự chung tay của gia đình, cộng đồng, hệ thống y tế, người sử dụng lao động và các cơ quan quản lý trong việc bảo vệ, hỗ trợ và khuyến khích các bà mẹ nuôi con bằng sữa mẹ. Trong bối cảnh đại dịch COVID-19, thông điệp cũng khẳng định việc duy trì nuôi con bằng sữa mẹ có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao sức khỏe, góp phần giảm tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.
• Năm 2022 - "Tăng cường cho con bú: Giáo dục và hỗ trợ": Chiến dịch kêu gọi tăng cường giáo dục, tư vấn và hỗ trợ để mọi bà mẹ có thể bắt đầu cho con bú ngay trong giờ đầu sau sinh, duy trì nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và tiếp tục cho trẻ bú mẹ đến 2 tuổi hoặc lâu hơn theo khuyến cáo của WHO. Thông điệp cũng nhấn mạnh vai trò của gia đình, nhân viên y tế và cộng đồng trong việc đồng hành, giúp các bà mẹ vượt qua những khó khăn thường gặp khi nuôi con bằng sữa mẹ.
• Năm 2023 - "Tăng cường hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ tại nơi làm việc": Thông điệp nhấn mạnh vai trò của cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp và người sử dụng lao động trong việc tạo điều kiện thuận lợi để phụ nữ duy trì nuôi con bằng sữa mẹ sau khi quay trở lại làm việc. Đồng thời, chiến dịch đẩy mạnh truyền thông về ý nghĩa, lợi ích sức khỏe và lợi ích kinh tế của việc nuôi con bằng sữa mẹ, góp phần nâng cao sức khỏe bà mẹ, trẻ em và giảm tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ.
• Năm 2024 - "Thu hẹp khoảng cách: Hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ cho tất cả mọi người": Chiến dịch tôn vinh các bà mẹ đang nuôi con bằng sữa mẹ với những hoàn cảnh và hành trình khác nhau, đồng thời nhấn mạnh rằng mọi bà mẹ đều cần được tiếp cận sự hỗ trợ phù hợp. Thông điệp kêu gọi gia đình, cộng đồng, nhân viên y tế và toàn xã hội cùng đồng hành, tạo môi trường thuận lợi để mọi phụ nữ đều có điều kiện nuôi con bằng sữa mẹ thành công, không ai bị bỏ lại phía sau.
• Năm 2025 - "Ưu tiên nuôi con bằng sữa mẹ: Tạo dựng hệ thống hỗ trợ bền vững": Chiến dịch kêu gọi các quốc gia tăng cường đầu tư vào các hệ thống hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ, từ chính sách, dịch vụ y tế đến sự đồng hành của gia đình và cộng đồng, nhằm giúp mọi bà mẹ được tiếp cận thông tin, tư vấn và điều kiện thuận lợi để nuôi con bằng sữa mẹ theo khuyến cáo. Đồng thời, thông điệp cũng nhấn mạnh rằng nuôi con bằng sữa mẹ không chỉ mang lại lợi ích cho sức khỏe của mẹ và trẻ mà còn góp phần giảm tác động đến môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên và hướng tới một tương lai phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Hướng tới Tuần lễ nuôi con bằng sữa mẹ năm 2026, chiến dịch mang chủ đề "Nuôi con bằng sữa mẹ cho một khởi đầu bền vững: Phát huy những thực hành tốt sẵn có". Thông điệp năm nay kêu gọi các quốc gia cùng nhìn lại tiến độ thực hiện các mục tiêu toàn cầu về dinh dưỡng, đồng thời khẳng định vai trò thiết yếu của nuôi con bằng sữa mẹ trong việc cải thiện tình trạng dinh dưỡng, tăng cường an ninh lương thực và góp phần giảm nghèo.

Bên cạnh đó, WHO và các đối tác cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc tiếp tục đầu tư, duy trì và nhân rộng những chính sách, chương trình và mô hình hỗ trợ đã được chứng minh hiệu quả nhằm bảo vệ, thúc đẩy và hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ, từ đó tạo nền tảng cho sự phát triển khỏe mạnh và bền vững của trẻ em cũng như cộng đồng.

Tuần lễ nuôi con bằng sữa mẹ không chỉ là hoạt động truyền thông thường niên mà còn là lời kêu gọi hành động nhằm bảo vệ quyền được bú mẹ của mọi trẻ em và nâng cao sức khỏe bà mẹ. Việc hưởng ứng chiến dịch bằng những hành động thiết thực sẽ góp phần lan tỏa kiến thức khoa học, tăng tỷ lệ nuôi con bằng sữa mẹ theo khuyến cáo và hướng đến xây dựng một cộng đồng khỏe mạnh, phát triển bền vững cho các thế hệ tương lai.