Ho gà xuất hiện trái mùa, liên tục ghi nhận nhiều ca mắc

Ho gà đang gia tăng ngay trong mùa hè với nhiều ca bệnh được ghi nhận liên tiếp tại Hà Nội và một số địa phương trên toàn quốc, trái với quy luật thường gặp vào mùa Đông - Xuân.

Tình trạng tụ tập đông người trong kỳ nghỉ hè, thời tiết mưa nắng thất thường cùng khoảng trống miễn dịch do chưa tiêm đủ hoặc chưa tiêm nhắc vắc xin là những nguyên nhân chính khiến bệnh có xu hướng tăng. Trước thềm năm học mới, phụ huynh được khuyến cáo khẩn trương rà soát lịch sử tiêm chủng và hoàn thành các mũi tiêm có thành phần ho gà cho trẻ theo đúng khuyến cáo.

Ho gà là bệnh truyền nhiễm từng được xem là lưu hành chủ yếu vào mùa Đông và mùa Xuân, nhưng đang có diễn biến bất thường khi liên tục ghi nhận số ca mắc mới ngay giữa mùa hè tại nhiều địa phương. Xu hướng này làm gia tăng lo ngại nguy cơ dịch bệnh lan rộng trong thời gian tới, đặc biệt khi năm học mới đang đến gần, hàng triệu học sinh sẽ quay trở lại trường học, sinh hoạt tập thể với mật độ tiếp xúc cao.

Theo báo cáo giám sát dịch tễ của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Hà Nội, từ đầu mùa hè năm 2026 đến nay, thành phố liên tục ghi nhận các ca mắc ho gà rải rác tại nhiều phường, xã. Riêng trong khoảng thời gian từ ngày 17 đến 31/7, Hà Nội ghi nhận thêm 11 ca mắc mới, nâng tổng số lên 87 ca tại 50 phường, xã. Số ca mắc năm nay cao hơn cùng kỳ năm 2025 khoảng 20 trường hợp. Tại Hà Tĩnh, ngành y tế cũng ghi nhận thêm 2 ca ho gà trong tuần cuối tháng 7.

Theo CDC Hà Nội, sự gia tăng các bệnh lây truyền qua đường hô hấp, trong đó có ho gà, trong mùa hè nhiều khả năng liên quan đến việc trẻ em tham gia các hoạt động du lịch, học hè, ngoại khóa, vui chơi tập trung đông người trong thời gian nghỉ hè, làm tăng nguy cơ tiếp xúc với nguồn lây.

Đồng tình với nhận định này, BS.CKI Lê Thị Trúc Phương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC, cho biết vi khuẩn gây ho gà vẫn đang lưu hành trong cộng đồng. Bên cạnh yếu tố tiếp xúc đông người, thời tiết tại Hà Nội và nhiều tỉnh phía Bắc trong tháng 7 diễn biến thất thường với các đợt nắng nóng xen kẽ mưa bão, độ ẩm không khí tăng cao tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều loại vi khuẩn, virus tồn tại và phát tán.

Theo bác sĩ Phương, điều kiện thời tiết này còn có thể ảnh hưởng đến hàng rào bảo vệ tự nhiên của đường hô hấp. Khi cơ thể mất nước hoặc niêm mạc đường hô hấp bị khô, lớp dịch nhầy có vai trò giữ lại và loại bỏ tác nhân gây bệnh sẽ suy giảm, tạo điều kiện để vi khuẩn ho gà dễ dàng xâm nhập, bám dính vào đường hô hấp và gây bệnh.

Tuy nhiên, yếu tố được các chuyên gia đánh giá có ý nghĩa quyết định đối với sự gia tăng số ca mắc hiện nay vẫn là khoảng trống miễn dịch trong cộng đồng. Những người chưa từng tiêm chủng, tiêm chưa đầy đủ hoặc đã tiêm từ nhiều năm trước nhưng không được tiêm nhắc khi miễn dịch suy giảm đều có nguy cơ mắc bệnh, bao gồm cả trẻ em, thanh thiếu niên và người lớn.

Thực tế này đã được ghi nhận tại nhiều quốc gia. Tại Việt Nam, riêng trong tháng 7/2024, Bệnh viện Nhi Trung ương từng điều trị gần 400 trẻ mắc ho gà, phần lớn là trẻ dưới một tuổi chưa đến tuổi tiêm đủ hoặc chưa hoàn thành lịch tiêm chủng. Tại Mỹ, năm 2025 ghi nhận gần 28.000 ca mắc ho gà, là mức cao nhất trong nhiều năm. Các chuyên gia của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ nhận định sự sụt giảm tỷ lệ tiêm chủng sau đại dịch Covid-19 là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến bệnh quay trở lại.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mặc dù vắc xin đã giúp giảm đáng kể tỷ lệ mắc và tử vong do ho gà trên toàn cầu, bệnh vẫn tiếp tục lưu hành tại nhiều quốc gia do miễn dịch sau tiêm chủng và sau mắc bệnh đều giảm dần theo thời gian. Vì vậy, các chương trình tiêm nhắc định kỳ đóng vai trò đặc biệt quan trọng nhằm duy trì miễn dịch cộng đồng.

Ho gà là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính đường hô hấp do vi khuẩn Bordetella pertussis gây ra. Vi khuẩn tồn tại trong dịch tiết mũi, họng của người bệnh và lây truyền chủ yếu qua các giọt bắn phát tán khi ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Ngoài ra, tác nhân gây bệnh cũng có thể tồn tại trên các vật dụng như khăn mặt, đồ chơi, ly uống nước, quần áo hoặc đồ dùng sinh hoạt nếu bị nhiễm dịch tiết, làm tăng nguy cơ lây nhiễm khi dùng chung.

Đặc biệt, ho gà là một trong những bệnh truyền nhiễm có khả năng lây lan rất mạnh. Theo nhiều nghiên cứu dịch tễ, tỷ lệ lây nhiễm trong gia đình hoặc môi trường khép kín như trường học, nhà trẻ có thể lên tới gần 100% nếu chưa có miễn dịch bảo vệ.

Trước khi có vắc xin, ho gà từng là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ trên toàn thế giới. Ước tính, khoảng 1/10 trẻ mắc bệnh đã tử vong, khiến ho gà trở thành căn bệnh có tỷ lệ tử vong cao hơn cả sởi và bại liệt cộng lại. Đến nay, bệnh vẫn cướp đi sinh mạng của hơn 150.000 trẻ em dưới 5 tuổi mỗi năm, chủ yếu là những trẻ chưa được bảo vệ bằng vắc xin. (1)

Ngoài ra, người mắc ho gà cũng có thể đồng nhiễm hoặc bội nhiễm với các tác nhân gây bệnh đường hô hấp khác như virus cúm, Adenovirus hoặc virus hợp bào hô hấp (RSV), làm tăng nguy cơ viêm phổi, viêm phế quản và suy hô hấp nặng. Tuy nhiên, do các triệu chứng ban đầu khá giống cảm lạnh hoặc viêm họng thông thường nên nhiều trường hợp phát hiện và điều trị muộn, làm tăng nguy cơ biến chứng.

Bác sĩ Phương lưu ý, mặc dù ho gà thường tăng cao vào mùa Đông - Xuân, song bệnh hoàn toàn có thể xuất hiện vào cuối mùa hè và gia tăng nhanh khi trẻ bắt đầu quay trở lại trường học, học bán trú hoặc tham gia các hoạt động tập thể. Đây là giai đoạn trẻ tiếp xúc gần với nhiều bạn bè trong thời gian dài, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát tán trong cộng đồng.

Để kiểm soát bệnh hiệu quả, Bác sĩ Phương lưu ý duy trì tỷ lệ tiêm chủng cao và tiêm nhắc đúng lịch là giải pháp quan trọng nhất. Vắc xin có thành phần ho gà được khuyến cáo tiêm cho trẻ từ 2 tháng tuổi, sớm nhất từ 6 tuần tuổi. Trẻ cần hoàn thành 03 liều cơ bản vào lúc 2, 3 và 4 tháng tuổi, tiêm nhắc lúc 16 - 18 tháng tuổi, tiếp tục tiêm nhắc ở giai đoạn tiền học đường từ 4 - 6 tuổi, thêm một mũi trong độ tuổi 9 - 15 và sau đó tiêm nhắc mỗi 10 năm để duy trì khả năng bảo vệ.

Theo các nghiên cứu quốc tế, khi được tiêm đầy đủ và đúng lịch, vắc xin phòng ho gà có hiệu quả bảo vệ trên 90%, đồng thời giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh nặng, nhập viện và tử vong.

Hiện Việt Nam đang lưu hành nhiều loại vắc xin phối hợp có thành phần phòng ho gà, bao gồm vắc xin 5 trong 1, 6 trong 1, 4 trong 1 và 3 trong 1, phù hợp với từng nhóm tuổi từ trẻ nhỏ đến thanh thiếu niên và người lớn. Việc lựa chọn loại vắc xin sẽ được bác sĩ chỉ định dựa trên độ tuổi, lịch sử tiêm chủng và nhu cầu của từng người.

Danh mục vắc xin phòng bệnh ho gà cho trẻ em và người lớn

Bác sĩ Phương cho biết thêm, trẻ dưới 2 tháng tuổi chưa đến tuổi tiêm chủng là nhóm có nguy cơ mắc ho gà rất cao và dễ gặp các biến chứng nguy hiểm như viêm phổi, ngưng thở, co giật, tổn thương não, thậm chí tử vong. Dù không ra ngoài, trẻ vẫn có thể bị lây bệnh từ cha mẹ, anh chị hoặc người thân trong gia đình mang mầm bệnh nhưng chỉ có biểu hiện ho nhẹ.

Vì vậy, phụ nữ mang thai được khuyến cáo tiêm vắc xin có thành phần bạch hầu - ho gà - uốn ván trong tam cá nguyệt thứ hai hoặc thứ ba để truyền kháng thể thụ động cho thai nhi, giúp bảo vệ trẻ trong những tháng đầu đời trước khi đủ tuổi tiêm chủng. Đồng thời, các thành viên trong gia đình cũng nên rà soát và tiêm nhắc đầy đủ nhằm giảm nguy cơ lây bệnh cho trẻ sơ sinh.

Bên cạnh tiêm chủng, các biện pháp phòng bệnh cá nhân vẫn cần được duy trì thường xuyên như rửa tay bằng xà phòng, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người, đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ, ngủ đủ giấc và tăng cường vận động để nâng cao sức đề kháng. Tại trường học và nhà trẻ, cần duy trì môi trường thông thoáng, thường xuyên vệ sinh, khử khuẩn đồ chơi, đồ dùng học tập. Khi trẻ có biểu hiện nghi ngờ mắc bệnh, cần cho nghỉ học, khám và điều trị theo hướng dẫn của cơ sở y tế để hạn chế lây lan trong cộng đồng.

Theo Nghị định số 165/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, các cơ sở giáo dục trên cả nước có trách nhiệm phối hợp với cơ sở tiêm chủng tại địa phương để rà soát lịch sử tiêm chủng của học sinh, từ đó kịp thời tổ chức tiêm bù, tiêm vét hoặc tiêm nhắc các vắc xin cần thiết nhằm tăng tỷ lệ bao phủ, phòng chống dịch bệnh trong trường học trước năm học mới.

Trước thời điểm trẻ quay trở lại lớp, các chuyên gia khuyến cáo phụ huynh nên chủ động kiểm tra sổ tiêm chủng, đặc biệt lưu ý các vắc xin có thành phần phòng ho gà và các mũi tiêm nhắc theo từng độ tuổi để hạn chế khoảng trống miễn dịch.

Hiện gần 300 Trung tâm Tiêm chủng VNVC đang hỗ trợ phụ huynh và nhà trường tra cứu lịch sử tiêm chủng, cấp xác nhận tiêm chủng miễn phí dựa trên dữ liệu lưu trữ tại VNVC và Hệ thống Quản lý thông tin Tiêm chủng Quốc gia đối với các trường hợp đã được đồng bộ dữ liệu. Song song đó, VNVC cũng triển khai chương trình hỗ trợ tiêm bù, tiêm nhắc và tiêm bổ sung vắc xin cho học sinh trên toàn quốc với tổng mức hỗ trợ dự kiến lên đến hàng trăm tỷ đồng, đồng thời chuẩn bị đầy đủ nguồn vắc xin chất lượng cao để đáp ứng nhu cầu tăng mạnh trong giai đoạn cao điểm trước năm học mới.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ