Mới: Phương pháp phòng cúm cho người cao tuổi, có bệnh nền

Người cao tuổi, đặc biệt người có bệnh nền như tim mạch, phổi mạn tính, đái tháo đường…, có nguy cơ cao gặp biến chứng và nhập viện khi mắc cúm do lão hóa miễn dịch và gánh nặng bệnh nền. Dữ liệu mới nhất được cập nhật tại Hội thảo chuyên gia “Gánh nặng của bệnh cúm ở người cao tuổi và nhu cầu bảo vệ tối ưu”, cho thấy vắc xin cúm liều cao giúp tăng thêm 32% hiệu quả phòng nhập viện do cúm so với vắc xin liều tiêu chuẩn, đồng thời giảm nguy cơ nhập viện do bệnh tim mạch, hô hấp, nghiên cứu được thực hiện trên hơn 466.000 người cao tuổi.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm cúm mùa gây ra khoảng 1 tỷ ca mắc trên toàn cầu, trong đó khoảng 3 - 5 triệu trường hợp bệnh nặng và liên quan đến khoảng 290.000 - 650.000 ca tử vong. Phần lớn người khỏe mạnh mắc cúm có thể hồi phục, nhưng nguy cơ bệnh diễn tiến nặng, biến chứng nguy hiểm lại tập trung nhiều hơn ở một số nhóm nguy cơ như người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người đang mắc các bệnh mạn tính.

Ở người cao tuổi, cúm không chỉ gây sốt, ho, đau mỏi mà còn có thể dẫn đến viêm phổi, nhiễm trùng nặng và làm trầm trọng các bệnh nền, tăng nguy cơ nhập viện và biến cố tim mạch, hô hấp. Do sức khỏe và khả năng phục hồi hạn chế, một đợt cúm nặng có thể để lại hậu quả kéo dài, ảnh hưởng đến khả năng vận động, sinh hoạt độc lập và chất lượng cuộc sống. Nguy cơ càng cao khi người cao tuổi mắc nhiều bệnh nền như tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, COPD, hen phế quản hoặc bệnh thận mạn. Cúm có thể khiến bệnh nền mất kiểm soát, trong khi các bệnh mạn tính lại làm cơ thể khó chống đỡ trước nhiễm trùng.

Theo BS.CKI Bạch Thị Chính - Giám đốc Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC, một trong những nguyên nhân quan trọng là hệ miễn dịch thay đổi theo tuổi gọi là hiện tượng “lão hóa miễn dịch”. Khi tuổi tác tăng, khả năng đáp ứng miễn dịch trước các tác nhân gây bệnh suy giảm, khiến cơ thể dễ bị tổn thương hơn trước nhiễm trùng. Trên thực tế, dân số toàn cầu nói chung và tại Việt Nam nói riêng đang ghi nhận xu hướng già hóa nhanh, quá trình lão hóa cũng đi kèm sự suy giảm chức năng miễn dịch, khiến người cao tuổi dễ mắc nhiễm trùng và có nguy cơ diễn tiến nặng hơn.

Một nghiên cứu quy mô lớn tại Scotland trên hơn 1,7 triệu người cho thấy gánh nặng đa bệnh lý tăng rõ rệt theo tuổi; khi bước vào tuổi 65, phần lớn người dân đã mắc từ hai bệnh mạn tính trở lên. Sự kết hợp giữa đa bệnh lý, suy giảm chức năng cơ quan và lão hóa miễn dịch khiến người cao tuổi đặc biệt dễ tổn thương trước các bệnh nhiễm trùng hô hấp như cúm.

Theo BS.CKI Bạch Thị Chính, ở người cao tuổi, cúm và bệnh nền có thể tạo thành một “hiệu ứng cộng hưởng” khiến tình trạng sức khỏe xấu đi theo cả hai chiều. Một mặt, các bệnh mạn tính như tim mạch, phổi, đái tháo đường… làm suy giảm khả năng chống đỡ của cơ thể trước virus cúm. Mặt khác, khi nhiễm cúm, tình trạng nhiễm trùng và phản ứng viêm có thể khiến các bệnh nền mất kiểm soát, từ đó làm tăng nguy cơ bệnh diễn tiến nặng, biến chứng và nhập viện.

PGS.TS.BS Hoàng Thị Lâm - Trưởng khoa Miễn dịch Lâm sàng, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết lão hóa miễn dịch là quá trình hệ miễn dịch suy giảm dần theo tuổi, không chỉ về số lượng mà cả khả năng hoạt động của các tế bào miễn dịch. Khi đó, cơ thể nhận diện và kiểm soát tác nhân gây bệnh kém hiệu quả hơn, đồng thời khả năng tạo đáp ứng miễn dịch trước những tác nhân mới cũng suy giảm.

Sự suy giảm này xảy ra ở cả miễn dịch bẩm sinh và miễn dịch thích ứng. Với miễn dịch thích ứng, tuyến ức thoái triển theo tuổi khiến cơ thể giảm khả năng sản sinh các tế bào miễn dịch lympho T mới; đồng thời, sự đa dạng và chức năng của tế bào T và B cũng thay đổi. Ở miễn dịch bẩm sinh, hoạt động của một số tế bào quan trọng như bạch cầu trung tính, đại thực bào và tế bào NK có thể suy giảm, khiến khả năng chống lại các tác nhân nhiễm trùng không còn hiệu quả như trước.

Bên cạnh đó, quá trình lão hóa còn đi kèm tình trạng viêm mạn tính mức độ thấp. Tình trạng viêm kéo dài này có liên quan đến nhiều bệnh mạn tính và sự suy giảm sức khỏe theo tuổi. Vì vậy, người cao tuổi không chỉ dễ mắc các bệnh nhiễm trùng hơn mà còn có nguy cơ bệnh diễn tiến nặng và có thể tạo đáp ứng miễn dịch sau tiêm vắc xin thấp hơn so với người trẻ.

Do quá trình lão hóa miễn dịch, đáp ứng miễn dịch sau tiêm vắc xin ở người cao tuổi có thể thấp hơn so với người trẻ. Theo Tiến sĩ Litjen (LJ) Tan – Giám đốc Chính sách và Đối tác tại Immunize.org, các nhà khoa học đã phát triển những vắc xin cúm được thiết kế để tạo đáp ứng miễn dịch tốt hơn ở nhóm tuổi này, trong đó có vắc xin cúm tái tổ hợp, vắc xin chứa hàm lượng kháng nguyên cao và vắc xin có bổ sung tá dược.

Trong các chiến lược tăng cường miễn dịch, vắc xin cúm liều cao có hàm lượng kháng nguyên cao hơn vắc xin liều tiêu chuẩn, nhằm kích thích đáp ứng miễn dịch mạnh hơn trong bối cảnh hệ miễn dịch suy giảm theo tuổi. Bên cạnh đó, vắc xin có tá dược và vắc xin tái tổ hợp cũng được phát triển với mục tiêu cải thiện khả năng đáp ứng miễn dịch ở người cao tuổi.

Dữ liệu từ ba nghiên cứu gồm DanFlu-2 tại Đan Mạch, GALFLU tại Tây Ban Nha và phân tích tổng hợp thuộc chương trình FluHD, với tổng cộng hơn 466.000 người cao tuổi, cho thấy vắc xin cúm liều cao hiệu quả hơn 32% so với vắc xin liều tiêu chuẩn trong phòng ngừa nhập viện do cúm được xác nhận bằng xét nghiệm.

Theo Tiến sĩ Litjen (LJ) Tan, con số 32% là lợi ích tương đối của vắc xin liều cao so với vắc xin liều tiêu chuẩn, không phải giảm 32% nguy cơ nhập viện so với người không tiêm. Nói cách khác, vắc xin liều tiêu chuẩn vốn đã tạo ra mức bảo vệ nhất định, còn vắc xin liều cao cho thấy lợi ích bảo vệ bổ sung trên nền tảng đó. Những dữ liệu này cho thấy các chiến lược vắc xin tăng cường có thể mang lại thêm lợi ích cho người cao tuổi, nhóm có đáp ứng miễn dịch bị ảnh hưởng bởi quá trình lão hóa.

Theo nghiên cứu FLUNITY-HD, vắc xin liều cao giúp giảm thêm khoảng 6,3% nguy cơ nhập viện do các bệnh lý tim mạch hoặc hô hấp so với vắc xin liều tiêu chuẩn. Nguy cơ nhập viện do mọi nguyên nhân cũng giảm thêm khoảng 2,2%. “Dù mức chênh lệch ở từng cá nhân có thể không lớn, khi áp dụng trên quần thể lớn người cao tuổi, lợi ích này có ý nghĩa đáng kể đối với y tế công cộng. Mỗi ca nhập viện được phòng tránh không chỉ giúp giảm nguy cơ biến cố trong bệnh viện, mà còn giảm chi phí điều trị và áp lực lên hệ thống y tế”, Tiến sĩ Litjen (LJ) Tan chia sẻ.

Những dữ liệu này cho thấy hiệu quả của vắc xin cúm không nên chỉ được nhìn qua số ca cúm được phòng ngừa, mà còn cần xem xét khả năng giảm nhập viện và các biến cố sức khỏe liên quan ở người cao tuổi.

Tuy nhiên, vắc xin liều cao không thay thế giá trị của vắc xin liều tiêu chuẩn. Vắc xin liều tiêu chuẩn đã có hiệu quả bảo vệ, trong khi vắc xin liều cao được phát triển nhằm tăng cường đáp ứng miễn dịch ở người lớn tuổi. Việc lựa chọn vắc xin cần dựa trên độ tuổi, tình trạng sức khỏe, bệnh nền, tiền sử tiêm chủng, khả năng tiếp cận và khuyến cáo chuyên môn, thay vì mặc định vắc xin có hàm lượng kháng nguyên cao hơn phù hợp với tất cả người cao tuổi.

Tại Mỹ, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ và Ủy ban Tư vấn về Thực hành Tiêm chủng (ACIP) khuyến nghị người từ 65 tuổi trở lên ưu tiên một trong ba nhóm vắc xin cúm: vắc xin bất hoạt liều cao, vắc xin tái tổ hợp hoặc vắc xin bất hoạt có tá dược, nếu có sẵn. Trường hợp không có các loại này, người cao tuổi vẫn nên tiêm một loại vắc xin cúm phù hợp với độ tuổi thay vì trì hoãn tiêm chủng.

Tốt nhất, người cao tuổi và gia đình nên đến các Trung tâm Tiêm chủng VNVC gần nhất để được miễn phí khám sàng lọc và tư vấn tiêm phòng cúm phù hợp mỗi năm để tối ưu hiệu quả bảo vệ, giảm thiểu bệnh nặng, nhập viện và tử vong do căn bệnh hô hấp cực kỳ phổ biến tại Việt Nam như cúm mùa.

Tại gần 300 Trung tâm Tiêm chủng VNVC trên toàn quốc hiện đang triển khai tiêm ngừa đầy đủ các loại vắc xin phòng ngừa hiệu quả 2 chủng virus cúm A (H1N1, H3N2) và các chủng virus cúm B đang lưu hành theo khuyến cáo của WHO, tiêm cho trẻ em từ 6 tháng tuổi trở lên và người lớn. 100% vắc xin chính hãng, bảo quản an toàn, chất lượng cao trong hệ thống kho lạnh GSP tiêu chuẩn quốc tế; quy trình tiêm chủng an toàn toàn diện, khám sàng lọc miễn phí, nhiều tiện ích đi kèm cho cả gia đình cùng mức giá hợp lý, luôn bình ổn và nhiều ưu đãi, quà tặng hấp dẫn.

Bên cạnh tiêm chủng, người dân cần duy trì các biện pháp phòng lây nhiễm cúm như hạn chế tiếp xúc với người đang mắc bệnh, vệ sinh tay, đảm bảo thông thoáng không gian sống và chủ động thăm khám khi xuất hiện triệu chứng bất thường. Việc tiêm phòng cho những người thường xuyên tiếp xúc với người cao tuổi cũng góp phần giảm nguy cơ lây truyền virus trong gia đình và cộng đồng.

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ