Dịch Ebola lan nhanh, nhiều nơi trên thế giới vượt khả năng ứng phó, Việt Nam cần lưu ý gì?

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cảnh báo dịch Ebola chủng Bundibugyo tại Congo và Uganda đang lan nhanh hơn tốc độ ứng phó, trong khi hiện chưa có vắc xin hay thuốc điều trị đặc hiệu được phê duyệt cho chủng virus này. Bộ Y tế Việt Nam đã hỏa tốc yêu cầu tăng cường phòng chống Ebola, giám sát người về từ vùng dịch. Người dân không nên hoang mang nhưng cần đặc biệt lưu ý:

Dịch bệnh Ebola đang diễn biến phức tạp tại nhiều quốc gia châu Phi, đặc biệt tại Cộng hòa Dân chủ Congo và Uganda, khiến WHO phải nâng mức đánh giá rủi ro đối với chủng virus Ebola Bundibugyo lên mức “rất cao” ở phạm vi quốc gia. Đây được xem là một trong những đợt bùng phát đáng lo ngại nhất trong nhiều năm gần đây do tốc độ lây lan nhanh, phát hiện muộn và thiếu công cụ kiểm soát đặc hiệu.

Tại Cộng hòa Dân chủ Congo, ngày 5/5 ghi nhận 4 nhân viên y tế tử vong và đến ngày 15/5 được xác nhận nhiễm virus Ebola chủng Bundibugyo. Sau đó, quốc gia này tiếp tục ghi nhận thêm nhiều ca mắc và tử vong mới. Ngày 24/5, Tổng Giám đốc WHO, Tedros Adhanom Ghebreyesus cho biết đã ghi nhận hơn 900 ca nghi nhiễm Ebola, trong đó có 101 ca xác nhận và khoảng 200 trường hợp tử vong liên quan tại Congo. Đây cũng là đợt bùng phát Ebola thứ 17 tại quốc gia này kể từ năm 1976.

Một diễn biến khiến giới chuyên gia lo ngại là dịch không chỉ xuất hiện trong cộng đồng mà đã xâm nhập sâu vào hệ thống y tế. Uganda ngày 25/5 tiếp tục ghi nhận thêm 2 ca Ebola mới là nhân viên y tế tại thủ đô Kampala, nâng tổng số ca xác nhận trong nước lên 7 trường hợp. Việc nhân viên y tế liên tiếp mắc bệnh cho thấy nguy cơ lây nhiễm tại bệnh viện và cơ sở điều trị đang trở thành “điểm nóng” đáng báo động.

Tại Việt Nam hiện chưa ghi nhận ca bệnh Ebola. Tuy nhiên, Bộ Y tế nhận định không thể loại trừ nguy cơ dịch xâm nhập thông qua hoạt động du lịch, giao thương quốc tế. Người từ vùng dịch có thể di chuyển qua nhiều quốc gia trung gian trước khi nhập cảnh vào Việt Nam, làm tăng nguy cơ xuất hiện ca bệnh xâm nhập.

Dịch bệnh Ebola đang diễn biến phức tạp tại nhiều quốc gia châu Phi, Bộ Y tế Việt Nam đưa ra cảnh báo, khuyến cáo chủ động phòng ngừa bệnh sớm.

Theo các chuyên gia dịch tễ, điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở số ca mắc mà còn ở chính chủng virus gây bệnh. BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo, Quản lý Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, virus Ebola hiện có 6 chủng, trong đó Ebola Sudan và Bundibugyo là các chủng thường gây dịch ở người. Chủng Bundibugyo đang lưu hành tại Congo và Uganda có tỷ lệ tử vong ước tính khoảng 30 - 50%, thậm chí có thể lên đến 90% trong một số đợt dịch. (1)

Một yếu tố khác ít được nhắc đến nhưng đặc biệt nguy hiểm là thời gian ủ bệnh Ebola có thể kéo dài từ 2 - 21 ngày. Trong khoảng thời gian này, người nhiễm bệnh có thể di chuyển qua nhiều quốc gia trước khi xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Đây cũng là lý do Bộ Y tế Việt Nam đánh giá nguy cơ dịch xâm nhập thông qua du lịch và giao thương quốc tế là hoàn toàn có thể xảy ra, mặc dù hiện Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh Ebola.

Ngày 25/5/2026, Bộ Y tế ban hành Quyết định số 1505/QĐ-BYT về hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh do virus Ebola phiên bản cập nhật mới nhất. So với hướng dẫn năm 2014, phiên bản năm 2026 bổ sung nhiều điểm quan trọng như cập nhật các chủng virus mới, bổ sung kỹ thuật giải trình tự gen, test nhanh kháng nguyên, kháng thể để sàng lọc và tiếp tục xác định RT-PCR là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán.

Các viện đầu ngành như Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương và Viện Pasteur TP.Hồ Chí Minh hiện đã sẵn sàng năng lực xét nghiệm, chẩn đoán Ebola theo hướng dẫn của WHO. Bộ Y tế cũng yêu cầu các địa phương tăng cường giám sát tại cửa khẩu, sân bay, cơ sở y tế; duy trì đội phản ứng nhanh; chuẩn bị khu cách ly và phương án xử lý nếu xuất hiện ca nghi nhiễm.

Một điểm mới đáng chú ý trong hướng dẫn năm 2026 là quản lý chặt người tiếp xúc gần. Người từng tiếp xúc ca bệnh nghi ngờ hoặc xác định được khuyến cáo không hiến máu, mô, tạng, tinh dịch và không cho con bú trong vòng 21 ngày kể từ lần tiếp xúc cuối cùng.

Trong bối cảnh dịch Ebola diễn biến phức tạp tại nhiều quốc gia châu Phi, BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo cho rằng điều Việt Nam cần đặc biệt lưu ý không chỉ là nguy cơ virus Ebola xâm nhập, mà còn là nguy cơ hệ thống y tế và người dân phải đối mặt cùng lúc với nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm khác đang gia tăng trên toàn cầu.

Ngoài Ebola, nhiều dịch bệnh có khả năng lây lan nhanh hiện cũng đang được WHO và nhiều quốc gia tăng cường cảnh báo như Covid-19 biến thể mới, cúm mùa, sởi, ho gà, sốt xuất huyết, tay chân miệng, não mô cầu, virus hợp bào hô hấp RSV hay các bệnh do muỗi truyền. Xu hướng biến đổi khí hậu, giao thương quốc tế, tốc độ di chuyển xuyên biên giới và tình trạng giảm miễn dịch cộng đồng sau đại dịch Covid-19 được cho là những yếu tố khiến nguy cơ bùng phát dịch bệnh ngày càng khó lường.

Theo BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo, một trong những vấn đề đáng lo hiện nay là tình trạng “dịch chồng dịch”, khi người dân đồng thời mắc nhiều bệnh truyền nhiễm hoặc hệ miễn dịch suy giảm do chưa được bảo vệ đầy đủ bằng vắc xin. Đây là nguy cơ ít được nhắc đến nhưng có thể làm tăng mạnh tỷ lệ biến chứng nặng, nhập viện và tử vong, đặc biệt ở trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người có bệnh nền.

Ebola hiện chưa có vắc xin phòng ngừa đặc hiệu cho chủng Bundibugyo đang gây dịch tại Congo và Uganda. Tuy nhiên, trong bối cảnh dịch tễ toàn cầu phức tạp, việc chủ động tiêm đầy đủ các vắc xin đã có là giải pháp quan trọng giúp giảm gánh nặng bệnh truyền nhiễm và bảo vệ hệ miễn dịch trước nguy cơ nhiều dịch bệnh cùng lúc xuất hiện.

“Người dân cần hiểu rằng không phải cứ xuất hiện bệnh Ebola mới là phòng dịch. Điều quan trọng hơn lúc này là bảo vệ cơ thể trước các bệnh đã có vắc xin hiệu quả như cúm, phế cầu, sởi, ho gà, thủy đậu, viêm gan, não mô cầu, HPV… Việc duy trì miễn dịch tốt sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng nặng, tránh tình trạng bệnh chồng bệnh hoặc dịch chồng dịch khi môi trường dịch tễ toàn cầu đang liên tục xuất hiện các ổ dịch mới”, BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo chia sẻ.

Xem thêm: Cẩn trọng trước Ebola, Hanta nhưng không lơ là với căn bệnh có tốc độ lây lan cực cao này

Trong bối cảnh thế giới liên tục xuất hiện các đợt bùng phát dịch bệnh nguy hiểm, mỗi người dân cần nhận thức rõ vai trò của tiêm chủng không chỉ là bảo vệ cá nhân mà còn là trách nhiệm cộng đồng. Một cơ thể có miễn dịch tốt sẽ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh nặng, hạn chế lây lan và tăng khả năng ứng phó khi xuất hiện các dịch bệnh mới.

THAM KHẢO THÔNG TIN CÁC BỆNH ĐÃ CÓ THỂ PHÒNG NGỪA BẰNG VẮC XIN VÀ ĐĂNG KÝ TIÊM NGAY CHO CẢ GIA ĐÌNH TẠI ĐÂY!

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ