Biến thể Ve sầu – BA.3.2 của Covid-19: Thông tin mới nhất

Biến thể Ve sầu - BA.3.2 của Covid-19 (thường được gọi là “biến thể Ve Sầu”) đang được các hệ thống giám sát dịch tễ theo dõi chặt chẽ khi có dấu hiệu gia tăng tại một số khu vực, với đặc điểm lây lan nhanh và khả năng né tránh miễn dịch nhất định, đặt ra yêu cầu cảnh giác sớm và chủ động bảo vệ sức khỏe trong cộng đồng.

CẬP NHẬT THÔNG TIN MỚI NHẤT VỀ “BIẾN THỂ VE SẦU”: Báo cáo ngày 19/3 trên Morbidity and Mortality Weekly Report cho thấy biến thể BA.3.2 đã lan ra 25 bang tại Mỹ; CDC Hoa Kỳ ghi nhận xuất hiện tại 23 quốc gia, trong khi tại châu Âu chiếm khoảng 30% số ca mắc. Ở Việt Nam, Hà Nội ghi nhận 17 ca COVID-19 trong tuần qua, chưa xác định biến thể.

Nguồn gốc và đặc điểm của biến thể ve sầu của Covid-19

Biến thể Ve sầu - BA.3.2 của Covid-19 còn được gọi không chính thức là “biến thể ve sầu”, là một biến thể mới thuộc nhánh Omicron, nhưng có nhiều điểm khác biệt so với các biến thể gần đây do sở hữu nhiều đột biến, có thể ảnh hưởng đến khả năng lây lan và phản ứng của hệ miễn dịch.

Biến thể này được phát hiện lần đầu tại Nam Phi vào tháng 11/2024, sau đó nhanh chóng được ghi nhận tại nhiều quốc gia trên thế giới. Theo CDC Hoa Kỳ, BA.3.2 đã xuất hiện ở hơn 23 quốc gia và một số tiểu bang của Hoa Kỳ. Biến thể này lây lan mạnh hơn ở các quốc gia châu Âu như Đan Mạch, Đức, Hà Lan…, phản ánh khả năng thích nghi và lây truyền hiệu quả trong cộng đồng.

Dù vậy, theo đánh giá từ các cơ quan y tế như Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và CDC, hiện chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy BA.3.2 gây bệnh nặng hơn so với các biến thể Omicron trước đó.

Tuy nhiên, sự gia tăng số ca nhiễm tại nhiều khu vực cho thấy biến thể này có thể góp phần duy trì chuỗi lây nhiễm trong cộng đồng, đặc biệt ở những nơi có miễn dịch suy giảm hoặc tỷ lệ tiêm nhắc lại chưa cao. Điều này đặt ra yêu cầu tiếp tục theo dõi chặt chẽ, đồng thời duy trì các biện pháp phòng bệnh chủ động nhằm hạn chế nguy cơ bùng phát dịch.

1. Tại sao lại gọi là biến thể "Ve sầu"?

Tên gọi “Ve sầu” (Cicada) không phải là tên khoa học chính thức của biến thể BA.3.2 của Covid-19, mà là cách gọi mang tính hình tượng trong truyền thông. Sở dĩ có tên này là vì đặc điểm xuất hiện của biến thể này tương tự loài ve sầu. Ve sầu là loài có thể ẩn mình dưới lòng đất trong thời gian dài rồi bất ngờ xuất hiện, BA.3.2 được cho là bắt nguồn từ một dòng virus cũ gần như đã biến mất, sau đó quay trở lại dưới một dạng mới với nhiều thay đổi đáng kể. Chính vì vậy, biến thể này được gọi là “biến thể Ve sầu”.

2. Khả năng lây lan lẩn tránh miễn dịch

Các nghiên cứu hiện nay cho thấy biến thể Ve sầu mới của Covid-19 có khả năng lây lan từ người sang người tương tự các biến thể phụ Omicron gần đây. Virus truyền qua không khí khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện, đặc biệt dễ lây ở không gian kín, đông người và kém thông khí như xe buýt hoặc phòng nhỏ. Mặc dù cơ chế lây lan không thay đổi, các đột biến trên BA.3.2 giúp virus dễ xâm nhập và lây nhiễm hơn một số biến thể trước đó.

Biến thể này có sự khác biệt di truyền lớn, với khoảng 70 - 75 đột biến trên protein gai, bộ phận giúp virus bám và xâm nhập vào tế bào người. Trong khi đó, các biến thể tiền thân như JN.1 hay LP.8.1 chỉ có khoảng 30 - 40 đột biến ở cùng vị trí. (2)

Những đột biến này khiến hệ miễn dịch khó nhận biết và vô hiệu hóa virus hơn, nghĩa là ngay cả những người đã tiêm vắc xin hoặc từng mắc Covid-19 trước đó vẫn có nguy cơ nhiễm BA.3.2. Tuy nhiên, dữ liệu hiện có cho thấy các loại vắc xin vẫn bảo vệ hiệu quả chống lại bệnh nặng, đặc biệt với những người đã tiêm đầy đủ và đúng lịch.

Nhận biết các triệu chứng của biến thể ve sầu

Biến thể Ve sầu hiện đang được WHO xếp vào nhóm biến thể cần theo dõi. Nhìn chung, các triệu chứng của biến thể này không khác biệt đáng kể so với các biến thể trước đó. Cụ thể:

1. Các triệu chứng phổ biến nhất

Các triệu chứng của biến thể ve sầu khá giống so với các biến thể Covid-19 khác. Các triệu chứng phổ biến bao gồm:

• Ho;
• Mệt mỏi hoặc thiếu năng lượng;
• Sốt;
• Đau nhức cơ thể.

Các triệu chứng khác có thể bao gồm:

• Đau họng;
• Sổ mũi hoặc nghẹt mũi;
• Đau đầu ;
• Hụt hơi;
• Buồn nôn hoặc chán ăn;
• Sương mù não hoặc khó tập trung
• Mất vị giác hoặc khứu giác ít phổ biến hơn nhưng vẫn có thể xảy ra.

2. Biến thể Ve sầu có triệu chứng gì khác biệt so với Omicron hay JN.1?

Các triệu chứng của biến thể Covid-19 BA.3.2 tương tự như những triệu chứng phổ biến ở các biến thể Omicron trước đây, bao gồm ho, sốt, mệt mỏi, nghẹt mũi và đau họng. Một số báo cáo cho thấy biến thể này có tỷ lệ gặp các vấn đề về đường tiêu hóa cao hơn một chút. Đáng lưu ý, BA.3.2 cũng có thể gây nhiễm trùng không triệu chứng, tức là một số người mang virus nhưng không có biểu hiện bệnh, vẫn có khả năng lây lan cho người khác.

Tuy nhiên, chúng lại khác nhau về mức độ nghiêm trọng cũng như mức độ lây lan, đột biến và thoát khỏi hệ miễn dịch. Trong khi biến thể Delta gây bệnh nặng hơn, Omicron lại dễ lây lan nhưng thường nhẹ hơn. BA.3.2 hiện cho thấy đặc điểm tương tự Omicron, khả năng lây lan nhanh, nhưng chưa ghi nhận dấu hiệu làm tăng mức độ bệnh nặng ở người nhiễm. (3)

Vắc xin COVID-19 hiện tại có hiệu quả với biến thể “Ve sầu” không?

Biến thể BA.3.2 Covid-19 mang số lượng đột biến lớn trên protein gai, làm dấy lên lo ngại về khả năng né tránh miễn dịch. Tuy nhiên, các cơ quan y tế quốc tế khẳng định rằng vắc xin Covid-19 hiện tại vẫn giữ vai trò quan trọng trong phòng bệnh, đặc biệt trong việc giảm nguy cơ bệnh nặng, nhập viện và tử vong.

1. Hiệu quả của các loại vắc xin cập nhật

Các nghiên cứu ban đầu cho thấy các loại vắc xin Covid-19 hiện có vẫn duy trì khả năng bảo vệ chống lại bệnh nặng và nhập viện do biến thể BA.3.2. Mặc dù biến thể này có một số đột biến giúp virus lẩn tránh miễn dịch, nhưng những người đã tiêm chủng đầy đủ vẫn được giảm nguy cơ bệnh nặng đáng kể.

2. Ai là người có nguy cơ cao cần tiêm mũi nhắc lại?

Mặc dù biến thể Ve sầu thường không gây bệnh nặng, nhưng một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao vẫn dễ mắc và có thể diễn tiến nghiêm trọng hơn. Vì vậy, việc tiêm mũi nhắc lại vắc xin Covid-19 được khuyến cáo cho:

• Người cao tuổi;
• Những người mắc bệnh tiểu đường hoặc bệnh tim mạch;
• Những người có hệ miễn dịch yếu.

Cách phòng ngừa sự lây nhiễm của biến thể ve sầu BA.3.2 mới

Dù là biến thể mới của Covid-19, nhưng BA.3.2 vẫn lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp, do đó các biện pháp phòng ngừa cơ bản vẫn mang lại hiệu quả cao.

• Đeo khẩu trang khi cần thiết: Đeo khẩu trang tại nơi đông người, không gian kín hoặc khi có triệu chứng hô hấp giúp hạn chế lây lan virus trong cộng đồng.
• Giữ vệ sinh cá nhân: Để phòng bệnh, người dân nên rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn. Đồng thời nên che miệng khi ho, hắt hơi và tránh đưa tay lên mắt, mũi, miệng khi chưa vệ sinh đầy đủ.
• Vệ sinh nhà cửa, đồ dùng thường xuyên: Vệ sinh các bề mặt tiếp xúc nhiều như tay nắm cửa, bàn làm việc, điện thoại, thiết bị cá nhân. Lau chùi sàn nhà, tay vịn cầu thang, điều khiển từ xa và các vật dụng chung bằng dung dịch sát khuẩn phù hợp.
• Hạn chế tiếp xúc khi có nguy cơ cao: Tránh tụ tập đông người trong thời điểm dịch gia tăng, giữ khoảng cách an toàn khi cần thiết, đặc biệt với người có triệu chứng nghi ngờ.
• Tăng cường hệ miễn dịch tự nhiên: Xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh và sinh hoạt khoa học, ngủ đủ giấc, tập thể dục thường xuyên giúp tăng cường hệ miễn dịch, chống lại nhiễm trùng hiệu quả.
• Theo dõi sức khỏe và chủ động xét nghiệm: Nếu xuất hiện các triệu chứng bất thường như sốt, ho, đau họng, cần chủ động theo dõi và xét nghiệm khi cần thiết để phát hiện sớm và hạn chế lây lan.

Biến thể Ve sầu - BA.3.2 vẫn đang được các cơ quan y tế theo dõi chặt chẽ trên toàn cầu. Mặc dù có khả năng lây lan và né tránh miễn dịch nhưng các biện pháp phòng ngừa cơ bản như tiêm vắc xin đầy đủ, đeo khẩu trang nơi đông người, giữ khoảng cách, và vệ sinh tay, bề mặt thường xuyên vẫn là cách hiệu quả nhất để bảo vệ bản thân và cộng đồng.